Trong khi các cơ chế phối hợp phòng ngừa vẫn còn khoảng cách giữa quy định và thực tế triển khai. Vậy đâu là nguyên nhân khiến bạo lực học đường chưa được ngăn chặn từ sớm? Làm thế nào để học sinh dám lên tiếng, được bảo vệ khi gặp nguy cơ và nhà trường thực sự chịu trách nhiệm trong phòng ngừa, xử lý các vụ việc?

Phóng viên VOV Giao thông có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, để cùng phân tích vấn đề này.

PV: Thưa bà, từ những vụ việc học sinh đánh nhau, quay clip phát tán trên mạng, đến cả hành vi học sinh đánh giáo viên, theo bà đâu là nguyên nhân cốt lõi khiến bạo lực học đường ngày càng đáng lo ngại?

Bà Nguyễn Thị Việt Nga: Theo tôi, cốt lõi có lẽ là những khoảng trống trong giáo dục cách ứng xử, trong khả năng kiểm soát cảm xúc và cả trách nhiệm bảo vệ trẻ em của người lớn. Khi một học sinh bị xúc phạm, bị cô lập hoặc là bị đe dọa mà các em lại không được hỗ trợ một cách kịp thời thì mâu thuẫn nhỏ nó có thể tích tụ dần dần để bùng phát thành bạo lực.

Và một nguyên nhân nữa, tôi nghĩ rằng mạng xã hội hiện nay còn có thể khuếch đại những tổn thương. Hành vi hành hung giáo viên ở trong nhà trường thì đặc biệt đáng lo ngại bởi vì đây là việc làm xâm phạm sự an toàn của nhà giáo và xâm phạm kỷ cương học đường.

Cho nên, theo tôi người lớn phải làm gương trong giải quyết bất đồng và phải giúp trẻ hiểu rằng mọi hành vi bạo lực đều đáng lên án và đều phải chịu trách nhiệm.

PV: Vì sao mà nhiều vụ bạo lực học đường chỉ được phát hiện khi mà đã xảy ra hậu quả nghiêm trọng, mặc dù nhà trường có cơ chế phối hợp phòng ngừa?

Bà Nguyễn Thị Việt Nga: Mặc dù chúng ta có những quy chế vô cùng chặt chẽ nhưng mà rõ ràng là trong thực hiện thì vẫn còn có những khoảng cách nhất định. Học sinh bị bạo lực có thể các em sẽ im lặng bởi vì sợ bị trả thù, thậm chí là sợ bị quở trách hoặc là các em cũng sẽ chưa có niềm tin rằng mình lên tiếng thì sẽ được bảo vệ một cách tốt hơn. Những học sinh chứng kiến thì cũng có thể là ngại liên lụy cho nên các em cũng không lên tiếng.

Còn nếu như người lớn xem việc đe dọa cô lập là chuyện trẻ con thì chúng ta sẽ bỏ qua những tín hiệu cảnh báo về bạo lực. Và một trở ngại khác tôi cho rằng đó chính là tâm lý giữ thành tích ngại công khai vụ việc từ phía nhà trường. Vì vậy, cần đánh giá thật kỹ hiệu quả phối hợp bằng khả năng phát hiện sớm, khả năng bảo vệ người phản ánh và cuối cùng là phải xử lý đến cùng thay vì chỉ đếm số văn bản đã ký.

PV: Vậy nhà trường cần làm gì để nhận diện sớm này, ngăn chặn bạo lực ngay từ khi mới manh nha, thưa bà?

Bà Nguyễn Thị Việt Nga: Trước hết, mỗi học sinh phải biết khi gặp nguy hiểm thì các em sẽ phải tìm ai và sẽ được giúp đỡ bằng cách nào. Nhà trường cần có một kênh phản ánh dễ tiếp nhận, bảo mật thông tin và phản hồi một cách kịp thời để học sinh của mình có thể tin tưởng để lên tiếng mỗi khi các em cảm thấy có nguy cơ.

Còn đối với giáo viên, trong quá trình dạy học, cần chú ý những thay đổi trong học sinh của mình. Và tôi nhấn mạnh là chúng ta cần hỗ trợ cả em bị đe dọa đến em có hành vi gây bạo lực với bạn bè. Công tác tư vấn ở trong trường học cần có người có đủ năng lực, đủ thời gian và điều kiện hoạt động thực chất để đảm nhiệm.

Rõ ràng, chúng ta đang đánh giá vai trò của tư vấn học đường rất thấp. Nó chỉ là một công việc kiêm thêm để cho đủ thời gian, cho đủ lượng công việc thôi. Chứ không phải là một công việc đặc thù yêu cầu tính chuyên môn cao và nghiêm túc.

PV: Trách nhiệm của người đứng đầu của cơ sở giáo dục cần được xác định thế nào khi để xảy ra bạo lực học đường hoặc có tình trạng bao che và né tránh?

Bà Nguyễn Thị Việt Nga: Người đứng đầu phải chịu trách nhiệm về việc tổ chức phòng ngừa, tiếp nhận thông tin và xử lý bạo lực trong phạm vi mà mình quản lý. Khi xảy ra vụ việc, cần làm rõ nhà trường đã nhận được cảnh báo hay chưa, nhà trường đã thực hiện trách nhiệm đến đâu và có kịp thời bảo vệ người bị hại hay không.

Việc xem xét trách nhiệm phải căn cứ vào nhiệm vụ, vào hành vi và cả mức độ vi phạm cụ thể nữa. Đặc biệt nếu như có sự bao che ép học sinh để im lặng, trì hoãn báo cáo hoặc là bỏ qua cảnh báo thì phải xử lý nghiêm theo quy định.

PV: Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu 4 nhóm giải pháp để nhằm đẩy lùi tình trạng này. Từ hoàn thiện chính sách, tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội đến tư vấn tâm lý xây dựng một môi trường giáo dục an toàn.

Theo bà, việc hoàn thiện các quy định hiện hành này cần tập trung vào các giải pháp nào trọng tâm để ngăn chặn bạo lực học đường thực chất và lâu dài?

Bà Nguyễn Thị Việt Nga: Tôi cho rằng cần phải tập trung vào 3 điểm. Thứ nhất là phải quy định rõ quy trình từ việc tiếp nhận phản ánh cho đến đánh giá nguy cơ và đến can thiệp hỗ trợ sau vụ việc. Thứ hai nữa là cần phải bảo đảm nhân lực và kinh phí cho công tác tư vấn học đường. Phải làm rõ trách nhiệm phối hợp giữa nhà trường, giữa gia đình và các cơ quan chức năng.

Và thứ ba là biện pháp xử lý phải tương xứng với mức độ vi phạm. Vừa kết hợp giáo dục, vừa hỗ trợ để thay đổi hành vi. Và trong trường hợp códấu hiệu tội phạm thì phải chuyển cơ quan qua thẩm quyền.

PV: Xin cảm ơn bà!