Mới đây, vụ nam sinh lớp 12 Trường THPT Mạc Đĩnh Chi, Hà Nội, bất ngờ lao lên bục giảng tấn công cô giáo khiến dư luận bàng hoàng, đồng thời gióng lên hồi chuông cảnh báo về tình trạng bạo lực học đường và sự suy giảm trong cách ứng xử giữa học sinh với thầy cô. Khi lớp học không còn là không gian an toàn, giáo viên cần được bảo vệ như thế nào? Đâu là giải pháp để xử lý hành vi bạo lực vừa nghiêm minh, vừa bảo đảm mục tiêu giáo dục, giúp người trẻ nhận thức và sửa chữa sai lầm?

Khi ranh giới ứng xử trong trường học bị xói mòn

Những vụ việc học sinh xúc phạm, đe dọa, thậm chí hành hung giáo viên không chỉ gây tổn thương cho người trực tiếp bị hại mà còn ảnh hưởng đến kỷ cương trường học, tâm lý của những người chứng kiến và niềm tin của xã hội vào môi trường giáo dục. Đằng sau những hành vi bạo lực là câu hỏi về nguyên nhân, cách giáo dục và trách nhiệm của gia đình, nhà trường trong việc hình thành nhân cách, ý thức tôn trọng người khác ở học sinh.

Theo TS. Vũ Thu Hương, chuyên gia tâm lý giáo dục, những vụ việc như vậy phản ánh nhiều vấn đề trong môi trường học đường, trong đó có sự suy giảm các cơ chế duy trì kỷ luật và ranh giới ứng xử.

Bà cho rằng, việc thay đổi các hình thức kỷ luật, trong đó có việc bỏ đình chỉ và đuổi học để thay bằng hình thức viết kiểm điểm, có thể khiến tính răn đe trong một số trường hợp không còn như trước. Bên cạnh đó, khi kết quả rèn luyện, hạnh kiểm không còn được học sinh nhìn nhận như một yếu tố quan trọng đối với con đường học tập sau này, một bộ phận có thể ít quan tâm hơn đến việc tuân thủ nội quy.

TS. Vũ Thu Hương nhận định: “Từ những việc hết sức nhỏ như thế này khi chúng ta phá bỏ thì đã khiến cho học sinh trở nên không nhận thức được ranh giới giữa được phép và không được phép”.

Bà cũng đề cập đến sự thay đổi trong mối quan hệ giữa gia đình và nhà trường. Khi phụ huynh tham gia sâu hơn vào hoạt động giáo dục, những quy định và quyết định của nhà trường đôi khi trở thành đối tượng tranh luận, phán xét trên mạng xã hội. Nếu thiếu sự trao đổi và thống nhất, giáo viên có thể gặp khó khăn khi thực hiện nhiệm vụ quản lý, giáo dục học sinh.

Tuy nhiên, việc duy trì kỷ cương không đồng nghĩa với áp dụng những hình thức trừng phạt tùy tiện. Các biện pháp giáo dục cần được thực hiện đúng quy định, phù hợp với độ tuổi và không xâm phạm thân thể, danh dự, nhân phẩm của học sinh. Điều quan trọng là học sinh phải hiểu rõ giới hạn hành vi, nhận thức được hậu quả của vi phạm và chịu trách nhiệm tương xứng.

TS. Vũ Thu Hương cũng cho rằng, giáo viên cần được trang bị kỹ năng tâm lý để ứng xử phù hợp với lứa tuổi học sinh, đặc biệt trong giai đoạn dậy thì. Đồng thời, nhà trường cần có phương pháp phối hợp hiệu quả với phụ huynh, giúp hai bên thống nhất trong việc giáo dục, rèn luyện đạo đức và kỹ năng sống cho trẻ.

Bên cạnh học tập, thanh thiếu niên cần có thêm các câu lạc bộ, diễn đàn và sân chơi bổ ích để giải tỏa áp lực, phát triển năng lực cá nhân và tham gia hoạt động cộng đồng. Việc tạo dựng những môi trường như vậy cũng góp phần giúp các em hình thành trách nhiệm, kỹ năng giải quyết xung đột và ý thức tuân thủ pháp luật.

Pháp luật có cơ sở bảo vệ giáo viên, nhưng cần thực thi hiệu quả

Ở góc độ pháp lý, TS. Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp, chia sẻ, pháp luật Việt Nam đã có những cơ sở quan trọng để bảo vệ nhà giáo. Vấn đề đặt ra là các quy định cần được thực thi kịp thời, thực chất, đồng thời phải có cơ chế ứng phó rõ ràng để giáo viên không đơn độc khi đối mặt với bạo lực.

Hiến pháp năm 2013 bảo vệ quyền bất khả xâm phạm về thân thể, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm. Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín cũng như trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi sức khỏe bị xâm phạm. Đặc biệt, Luật Nhà giáo số 73/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, xác lập cơ sở pháp lý chuyên ngành về quyền và lợi ích hợp pháp của nhà giáo, trong đó có quyền được tôn trọng, bảo vệ danh dự, nhân phẩm và uy tín.

Tùy tính chất, mức độ và hậu quả, hành vi xâm phạm giáo viên có thể bị xem xét trách nhiệm hành chính, dân sự hoặc hình sự. Chẳng hạn, hành vi cố ý gây thương tích, làm nhục hoặc vu khống người khác có thể bị xử lý theo các quy định tương ứng của Bộ luật Hình sự nếu đáp ứng đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Ông Cường nhấn mạnh, cần phân biệt giữa quyền phản ánh, khiếu nại của học sinh, phụ huynh với hành vi xúc phạm, đe dọa, bịa đặt hoặc kích động tấn công giáo viên. Học sinh và phụ huynh có quyền phản ánh những sai phạm thực tế, nhưng phải thực hiện quyền đó theo phương thức hợp pháp, tôn trọng danh dự và quyền lợi của người khác.

Theo ông, khoảng trống đáng quan tâm không chỉ nằm ở quy định pháp luật mà còn ở cơ chế ứng phó khi sự việc xảy ra. Giáo viên có thể rơi vào tình thế khó khăn nếu không biết báo cho ai, không được hỗ trợ kịp thời, không được hướng dẫn bảo toàn chứng cứ hoặc phải tự đối diện với học sinh và phụ huynh có hành vi hung hãn.

“Giáo viên không thể bị đặt vào tình thế vừa phải trực tiếp giảng dạy, quản lý lớp học, vừa phải tự bảo vệ mình trước một tình huống bạo lực vượt quá khả năng kiểm soát”, luật sư Đặng Văn Cường nêu quan điểm.

Mỗi trường cần có quy trình tiếp nhận thông tin, ứng phó khẩn cấp, bảo vệ giáo viên và phối hợp với cơ quan chức năng; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu, tránh né tránh hoặc gây áp lực khiến giáo viên không dám lên tiếng. Khi bị xúc phạm, đe dọa hoặc hành hung, giáo viên cần bảo đảm an toàn, điều trị nếu bị thương, lưu giữ chứng cứ và báo cáo người có thẩm quyền. Nếu vụ việc có dấu hiệu tội phạm, giáo viên có thể trình báo công an mà không cần chờ nhà trường cho phép.

Việc bảo vệ giáo viên cũng cần gắn với hỗ trợ phục hồi sức khỏe tinh thần sau sự cố. Một lời thăm hỏi hay yêu cầu sớm trở lại giảng dạy là chưa đủ nếu người bị hại vẫn chịu tổn thương tâm lý, cảm thấy mất an toàn hoặc lo ngại bị gây sức ép trong quá trình phản ánh sự việc.

Xử lý nghiêm minh, không biến bạo lực thành mâu thuẫn nội bộ

Một vấn đề khác cần được làm rõ là trách nhiệm pháp lý của học sinh và phụ huynh khi xảy ra bạo lực với giáo viên. Theo luật sư Đặng Văn Cường, cần phân biệt trách nhiệm kỷ luật trong nhà trường, trách nhiệm hành chính hoặc hình sự của người vi phạm và trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho nạn nhân.

Không thể áp dụng một cách xử lý giống nhau cho mọi trường hợp. Hành vi thiếu lễ phép, vi phạm nội quy nhưng chưa đến mức cấu thành vi phạm hành chính hoặc tội phạm cần được xử lý khác với việc cố ý đánh giáo viên gây thương tích, sử dụng hung khí hoặc đe dọa nghiêm trọng.

Độ tuổi của học sinh là yếu tố quan trọng khi xem xét trách nhiệm pháp lý. Theo Bộ luật Hình sự, người từ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ những trường hợp luật có quy định khác; người từ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm hình sự đối với những tội thuộc phạm vi luật định. Đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, việc xử lý phải hướng đến giáo dục, giúp các em sửa chữa sai lầm và phát triển lành mạnh, nhưng không đồng nghĩa với việc mặc nhiên bỏ qua hành vi bạo lực nghiêm trọng.

Luật sư Đặng Văn Cường nhấn mạnh: “Tính giáo dục và tính răn đe không đối lập nhau. Cách xử lý hiệu quả phải giúp học sinh nhận thức được hành vi sai trái, hiểu hậu quả đối với người bị hại và chịu trách nhiệm tương xứng. Nếu chỉ nhắc nhở qua loa, không yêu cầu khắc phục hậu quả hoặc không có biện pháp ngăn ngừa tái diễn, mục tiêu giáo dục khó đạt được”.

Ngược lại, việc chỉ chú trọng trừng phạt, bêu riếu học sinh mà bỏ qua nguyên nhân và hỗ trợ tâm lý có thể làm tăng nguy cơ tái phạm. Vì vậy, cần xác minh khách quan, xử lý tương xứng và có biện pháp giáo dục sau vi phạm.

Với phụ huynh, trách nhiệm phải căn cứ quy định pháp luật. Cha mẹ có thể phải bồi thường thiệt hại do con chưa thành niên gây ra, nhưng không mặc nhiên chịu trách nhiệm hình sự thay con. Nếu trực tiếp hành hung, đe dọa hoặc làm nhục giáo viên, họ phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình.

Theo Luật sư Đặng Văn Cường, cần chấm dứt cách xử lý bạo lực học đường theo kiểu “đóng cửa bảo nhau”. Nếu chỉ yêu cầu xin lỗi, hòa giải mà bỏ qua dấu hiệu vi phạm pháp luật, nhà trường có thể bỏ lọt hành vi cần xử lý.

Các trường cần xây dựng quy trình tiếp nhận, bảo vệ giáo viên, bảo toàn chứng cứ và phối hợp với công an. Vụ việc nghiêm trọng phải được chuyển đến cơ quan có thẩm quyền, không vì thành tích hay uy tín nhà trường mà né tránh.

Bên cạnh xử lý vi phạm, Nhà trường cần phát hiện sớm mâu thuẫn, tăng cường tư vấn tâm lý và trang bị kỹ năng ứng phó cho giáo viên. Gia đình cần phối hợp, yêu cầu xác minh khách quan khi có phản ánh, tránh công kích hoặc lan truyền thông tin một chiều. Bảo vệ giáo viên cũng là bảo vệ môi trường giáo dục an toàn cho học sinh. Điều này đòi hỏi sự chung tay của gia đình, nhà trường và xã hội, bảo đảm mọi bất đồng được giải quyết bằng đối thoại, mọi hành vi sai trái được xử lý công bằng.