Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam, được ký kết ngày 27/1/1973 tại Pháp, là kết quả thắng lợi của một “mặt trận” đặc biệt, nơi diễn ra cuộc đấu trí quyết liệt giữa các bên, phản ánh cục diện của cả cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Thắng lợi của Hiệp định Paris là kết tinh sức mạnh tổng hợp của dân tộc Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng, thể hiện sự phối hợp chặt chẽ giữa đấu tranh quân sự, chính trị và ngoại giao, đồng thời khẳng định sức mạnh của chính nghĩa trên trường quốc tế. Không chỉ làm thay đổi cục diện chiến tranh, Hiệp định Paris còn mở ra bước ngoặt chiến lược, tạo tiền đề quan trọng cho tiến trình đi tới hòa bình, thống nhất đất nước.

Trong bối cảnh ấy, bà Nguyễn Thị Bình, Trưởng đoàn đàm phán của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam, sau là Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, không chỉ là người trực tiếp tham gia, mà còn là một trong những nhân vật để lại dấu ấn sâu đậm của ngoại giao Việt Nam tại Hội nghị Paris. Vì thế, cuốn sách của bà lànhững trang hồi ức chân thực, giàu cảm xúc, đưa người đọc trở lại không khí sôi động và đầy thử thách của bàn đàm phán.

Hình ảnh nhà ngoại giao Nguyễn Thị Bình được thể hiện trong cuốn sách với phong thái điềm tĩnh, tự tin, cùng cách ứng xử linh hoạt nhưng kiên định. Những ấn tượng mà bà để lại với báo chí và bạn bè quốc tế, từ sự rõ ràng, khúc chiết trong phát biểu đến sự mềm dẻo trong đối thoại không chỉ phản ánh bản lĩnh cá nhân, mà còn là biểu hiện sinh động của nghệ thuật ngoại giao Việt Nam. Ở đó, sự kiên định về nguyên tắc luôn song hành với sự linh hoạt trong sách lược, thể hiện rõ phương châm “dĩ bất biến, ứng vạn biến”, góp phần tạo nên hiệu quả của quá trình đàm phán trong bối cảnh quốc tế đầy phức tạp.

Bên cạnh việc tái hiện tiến trình Hội nghị Paris, cuốn sách còn khắc họa sinh động chân dung các nhà lãnh đạo, nhà ngoại giao xuất sắc của Việt Nam. Từ Chủ tịch Hồ Chí Minh, người đặt nền móng cho nền ngoại giao cách mạng, đến các đồng chí: Nguyễn Duy Trinh, Lê Đức Thọ, Nguyễn Hữu Thọ, Xuân Thủy, mỗi nhân vật đều hiện lên với những nét riêng về tư duy, phong cách và bản lĩnh. Những trang viếtkhông chỉ mang ý nghĩa hồi ức cá nhân, mà còn góp phần lý giải những yếu tố làm nên thắng lợi của ngoại giao Việt Nam tại Paris. Đó là sự kết hợp giữa tầm nhìn chiến lược, bản lĩnh chính trị và trí tuệ tập thể, những yếu tố quyết định trong những thời khắc bước ngoặt của lịch sử.

Đáng chú ý, cuốn sách làm nổi bật tinh thần “vừa đánh, vừa đàm” - một sách lược nhất quán trong suốt quá trình kháng chiến. Bàn đàm phán Paris không tách rời chiến trường, mà gắn bó chặt chẽ với những diễn biến thực tiễn, tạo nên thế và lực cho Việt Nam trong quá trình thương lượng.

Nếu hồi ký của nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình lắng đọng với những trải nghiệm cá nhân đầy xúc cảm của người trong cuộc thì tác phẩm "Các cuộc thương lượng Lê Đức Thọ - Kissinger tại Paris" của hai nhà ngoại giao kỳ cựu Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ lại phác họa sắc nét bức tranh toàn cảnh về một hậu trường ngoại giao đầy biến động. Qua hệ thống tư liệu phong phú, cuốn sách tái hiện sống động những cuộc đấu trí “ngạt thở” giữa cố vấn đặc biệt Lê Đức Thọ và cố vấn Henry Kissinger. Sự kết hợp giữa hai góc nhìn từ những người tham gia đến tư duy phân tích hệ thống đã làm làm sáng rõ bản lĩnh, trí tuệ và nghệ thuật ngoại giao Việt Nam trên hành trình kiên cường bảo vệ chân lý độc lập, tự do của dân tộc.

Với dung lượng hơn 400 trang, gồm 11 chương, cuốn sách không chỉ phác họa các tiếp xúc bí mật Việt Nam - Hoa Kỳ, các vòng đàm phán căng thẳng, mà còn hệ thống hóa toàn bộ quá trình chuyển hóa từ chiến tranh sang hòa bình. Dựa trên tư liệu và lời kể của các nhà ngoại giao Lưu Văn Lợi, Nguyễn Anh Vũ, tác phẩm đi sâu phân tích chiến lược, những toan tính của phía Mỹ, đồng thời làm rõ phương sách đối phó linh hoạt nhưng kiên định của Việt Nam qua từng giai đoạn.

Tiến trình đàm phán được tái hiện theo trình tự thời gian, từ bước ngoặt năm 1968 khi Mỹ buộc phải chấm dứt ném bom miền Bắc, đến giai đoạn “Việt Nam hóa chiến tranh”, các cuộc thương lượng bí mật, những vòng mặc cả căng thẳng và giai đoạn bế tắc trước khi đi tới ký kết. Qua đó, cuốn sách không chỉ cung cấp tư liệu lịch sử mà còn làm rõ một chân lý: hòa bình không tự nhiên có, mà là kết quả của quá trình đấu tranh kiên cường, khôn khéo và bản lĩnh chính trị.

Qua lời tựa của tác giả Lưu Văn Lợi, tư duy hòa bình hiện lên sâu sắc: Hòa bình là giá trị cao quý, nhưng để đạt được, các quốc gia phải tôn trọng chủ quyền của nhau và từ bỏ việc sử dụng vũ lực. Bên cạnh đó, những trao đổi với các học giả và cựu quan chức Mỹ, tiêu biểu có Robert McNamara đã làm sáng rõ những khoảng cách về tư duy giữa các bên, đồng thời gợi mở nhiều chiêm nghiệm về những cơ hội hòa bình từng bị bỏ lỡ trong lịch sử.

Qua hồi ức của người trong cuộc và những phân tích chính luận sâu sắc, các cuốn sách không chỉ làm sáng tỏ nghệ thuật ngoại giao “vừa đánh, vừa đàm” bậc thầy mà còn là minh chứng hùng hồn cho bản lĩnh, trí tuệ và khát vọng vươn mình của dân tộc Việt Nam.Trong bối cảnh quốc tế hiện nay, những bài học từ Hội nghị Paris và Hiệp định Paris năm 1973 vẫn giữ nguyên giá trị. Hai cuốn sách không chỉ là tư liệu lịch sử quý giá mà còn góp phần khẳng định ý nghĩa trường tồn của Hội nghị Paris - một mốc son không thể phai mờ, nơi hội tụ ý chí độc lập, khát vọng hòa bình và trí tuệ, bản lĩnh Việt Nam trên trường quốc tế.