Phường Thanh Khê (quận Thanh Khê cũ) thành phố Đà Nẵng vừa thí điểm mô hình phân loại, thu gom và vận chuyển chất thải rắn cồng kềnh, chất thải xây dựng ngay từ nguồn phát sinh. Những vật dụng có kích thước lớn như tủ, giường, nệm, hay các loại xà bần, cành cây… lâu nay vốn khó xử lý, nay đã được tổ chức thu gom bài bản. Người dân, tổ chức, cá nhân có nhu cầu có thể đăng ký dịch vụ thu gom, vận chuyển.

Ông Nguyễn Thanh Hưng, người dân phường Thanh Khê đồng tình,cách làm này không chỉ giúp giảm tình trạng tồn đọng rác, mà còn góp phần giữ gìn mỹ quan đô thị.“Việc triển khai thí điểm mô hình này giúp người dân chủ động hơn, thuận tiện hơn trong việc thu gom xử lý rác tại nguồn. Qua đó góp phần giữ gìn môi trường cảnh quan sạch đẹp hơn”.

Từ câu chuyện ở cơ sở, bức tranh tổng thể về rác thải của thành phố cũng cho thấy nhiều áp lực lớn. Đến năm 2030, mỗi ngày Đà Nẵng dự kiến phát sinh gần 4.500 tấn chất thải rắn sinh hoạt, hơn 3.000 tấn chất thải công nghiệp, hơn 50 tấn chất thải y tế và gần 1.000 tấn bùn thải. Khối lượng rác khổng lồ này đòi hỏi hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý phải được đầu tư đồng bộ, hiện đại hơn.

Trước thực tế đó, thành phố Đà Nẵng đang tập trung cải tạo, mở rộng các khu liên hợp xử lý chất thải rắn như Khánh Sơn, đồng thời quy hoạch thêm các khu xử lý tại Đại Lộc, Quế Cường và Núi Thành… nhằm đảm bảo năng lực xử lý trong tương lai. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc xử lý hết rác, mà còn hướng đến giảm dần tỷ lệ chôn lấp. Theo định hướng, Đà Nẵng sẽ chuyển từ xử lý truyền thống sang các công nghệ tiên tiến hơn, gồm: đốt rác phát điện, phân loại -tái chế -sản xuất nhiên liệu RDF, và xử lý sinh học rác hữu cơ kết hợp tái sử dụng tro xỉ. Đây được xem là hướng đi cốt lõi để phát triển đô thị môi trường, gắn với kinh tế tuần hoàn.

Ông Nguyễn Trường Sơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng cho biết: Thành phố đã và đang thu hút đầu tư các dự án đốt rác phát điện với công suất từ 650 tấn-1.000 tấn/ngày, đêm: “Thành phố đang xây dựng quy hoạch trên cơ sở hợp nhất các quy hoạch trước đây, đồng thời bố trí các khu xử lý rác phù hợp. Ngoài các khu tập trung, địa phương cũng được giao quản lý các điểm xử lý hiện có để chủ động trong công tác môi trường”.

Cùng với đầu tư hạ tầng, Đà Nẵng xác định phân loại rác tại nguồn là một khâu then chốt. Sau hơn 5 năm triển khai, hiện nay 100% tổ dân phố đã thực hiện phân loại rác sinh hoạt; khoảng 95% hộ gia đình tham gia; hơn 87% cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ thực hiện phân loại. Nhờ đó, khoảng 15-20% lượng rác sinh hoạt đã được tái chế, tái sử dụng, góp phần giảm đáng kể lượng rác phải chôn lấp. Tuy vậy, thực tế vẫn còn nhiều khó khăn. Thói quen sử dụng nhựa dùng một lần, túi nilon giá rẻ vẫn phổ biến,trong khi các sản phẩm thân thiện môi trường chưa đủ sức cạnh tranh. Hạ tầng thu gom, vận chuyển sau phân loại ở một số nơi còn thiếu đồng bộ…

Trong bối cảnh đó, khu vực doanh nghiệp đang dần trở thành một “mắt xích” quan trọng trong chuỗi quản lý rác thải. Không chỉ là đối tượng phát sinh chất thải, doanh nghiệp còn đóng vai trò dẫn dắt xu hướng tiêu dùng, thay đổi chuỗi cung ứng và thúc đẩy các mô hình sản xuất xanh. Nhiều doanh nghiệp tại Đà Nẵng đã bước đầu chuyển đổi theo hướng giảm phát thải, tái sử dụng nguyên liệu, hạn chế nhựa dùng một lần, tham gia các sáng kiến kinh tế tuần hoàn… Tuy nhiên, quá trình này vẫn đối mặt với không ít rào cản về chi phí đầu tư, công nghệ và đặc biệt là thiếu các cơ chế khuyến khích đủ mạnh để lan tỏa trên diện rộng.

Ông Nguyễn Tiến Quang, Giám đốc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp chi nhánh miền Trung - Tây Nguyên (VCCI) nhận định: “Quản lý rác thải không chỉ là vấn đề kỹ thuật môi trường, mà còn là vấn đề quản trị đô thị, hành vi tiêu dùng và trách nhiệm xã hội. Việc chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn đang mở ra cơ hội, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức cần được tháo gỡ”.

Ở tầm vĩ mô, bài toán rác thải đang được Đà Nẵng tiếp cận theo hướng tổng thể hơn, không tách rời giữa quy hoạch đô thị, phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Thành phố hướng đến xây dựng hệ thống quản lý chất thải tích hợp, trong đó từ khâu phát sinh -phân loại -thu gom -vận chuyển -xử lý đều được kết nối đồng bộ. Đồng thời, việc nâng cao nhận thức cộng đồng, thay đổi hành vi tiêu dùng, hạn chế nhựa dùng một lần cũng được xác định là yếu tố quyết định, bởi nếu không có sự tham gia thực chất từ người dân thì mọi giải pháp kỹ thuật sẽ khó phát huy hiệu quả lâu dài.

Ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng cho biết: “Thành phố xác định xây dựng "Thành phố môi trường"là nhiệm vụ trọng tâm. Các giải pháp đang được triển khai từ nâng cao hiệu quả thu gom, xử lý; đẩy mạnh phân loại tại nguồn; thu hút công nghệ tiên tiến; đến tăng cường truyền thông, nâng cao ý thức cộng đồng”.

Áp lực rác thải sẽ còn tiếp tục gia tăng cùng với tốc độ phát triển đô thị, du lịch, dịch vụ... Nhưng với những bước đi đang được triển khai, Đà Nẵng đang từng bước chuyển từ cách xử lý bị động sang chủ động quản lý theo hướng hiện đại, bền vững hơn. Một đô thị đáng sống không chỉ sạch ở bề nổi, mà còn “xanh” từ cách xử lý những gì bị thải ra mỗi ngày. Hành trình đó chỉ có thể thành công khi có sự chung tay của chính quyền, doanh nghiệp và mỗi người dân.