Trong những năm gần đây, tình hình cháy nổ tại Việt Nam có xu hướng diễn biến rất phức tạp, là thách thức lớn đối với công tác phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ.

Đáng chú ý, nhiều vụ cháy có thiệt hại về người xảy ra vào ban đêm, lúc người dân đang ngủ, khiến việc phát hiện và báo tin đến lực lượng phòng cháy trị cháy bị chậm trễ. Chính sự chậm chế này khiến các vụ cháy vượt quá “thời gian vàng”.

Vậy, làm thế nào để phát hiện cháy sớm hơn, báo tin nhanh hơn, chính xác hơn? Làm thế nào để công nghệ có thể hỗ trợ con người, dành lại từng giây quý giá trong cuộc chiến với hỏa hoạn? Chính từ thay thức đó, yêu cầu cấp bách đặt ra không còn là báo cháy nhanh hơn, mà phải là báo cháy chủ động, chính xác, liên tục 24/7, không phụ thuộc vào yếu tố con người.

Xây dựng hạ tầng dữ liệu trong công tác phòng cháy trị cháy

Thực tiễn tại các quốc gia phát triển như Hoa Kỳ, Nhật Bản và nhiều nước châu Âu cho thấy, ông tác phòng cháy trị cháy từ lâu đã không còn phụ thuộc vào việc con người phát hiện và gọi điện báo cháy. Thay vào đó, các quốc gia này đã xây dựng và vận hành hệ thống báo cháy tự động theo mô hình giám sát tập trung, được luật hóa và triển khai đồng bộ trên phạm vi toàn quốc.

Từ những kinh nghiệm Quốc tế cùng với chủ trương chuyên đổi số của Nhà nước và luật phòng cháy trị cháy, đã tạo cơ sở để Bộ Công an phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ đẩy mạnh công tác ứng dụng khoa học công nghệ trong xây dựng hạ tầng dữ liệu trong công tác phòng cháy trị cháy.

Tại một con hẻm thuộc phường Tân Định (TP.HCM), hầu hết các hội gia đình điều hưởng ứng phòng trào nhà tôi 3 có: Có thiết bị báo cháy, có mặt nạ phòng độc và có lối thoát nạn thứ 2. Cẩn thận hơn, một số gia đình còn chủ động lắp thiết bị cảnh báo cháy nổ sớm. Khi có dấu hiệu bất thường, thiết bị cảnh báo sớm tự động truyền tín hiệu về Trung tâm chỉ huy Phòng cháy chữa cháy Công an TP.HCM nên người dân rất an tâm.

"Mình rất yên tâm, khi mà không có ở nhà mà có 1 phương tiện báo đến cho PCCC như vậy thì mình quá yên tâm luôn”.

"Thời gian qua tình hình cháy nổ khá là phức tạp khiến tôi rất lo lắng. Do đó, có thiết bị truyền tin nhanh thì nó sẽ góp phần giảm thiểu thiệt hại cho người dân. Những thiết bị truyền tin này nó sẽ truyền tin nhanh về Trung tâm chỉ huy của lực lượng chữa cháy thì lực lượng chữa cháy sẽ đến nhanh hơn. Tôi mong rằng trong thời gian tới, thì những thiết bị truyền tin sẽ được lắp đặt nhiều hơn, để khi mà có cháy thì cảnh sát sẽ đến ngay lập tức liền.”

Còn đối với các tòa nhà cao tầng, hệ thống báo khói, báo nhiệt và trung tâm điều khiển báo cháy được kết nối trực tiếp với thiết bị cảnh báo sớm. Ngay khi có dấu hiệu bất thường, thiết bị cảnh báo sớm tự động truyền tín hiệu về trung tâm chỉ huy phòng cháy chữa cháy Công an TP.HCM, đồng thời thông báo cho bộ phận vận hành tòa nhà để xác minh.

Đây cũng là bước chuyển quan trọng từ phương thức tiếp nhận thông tin chủ yếu dựa trên cuộc gọi của con người sang cơ chế tiếp nhận và truyền tải dữ liệu chủ động trên nền tảng công nghệ, góp phần nâng cao khả năng giám sát, rút ngắn thời gian phản ứng và tăng cường hiệu quả công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

“Khi lắp đặt phương thực truyền tin nhanh này thì tất cả nhanh gọn trong 1 chiếc app và ngoài ra còn được cài đặt số điện thoại. Nên khi có bất cứ 1 sự cố nào xảy ra thì truyền tin rất là nhanh, thứ nhất là số điện thoại, thay vì là chúng tôi gọi điện, thì tất cả đều nhận được thông tin ngay cùng mộtlúc”.

Trung tâm chỉ huy số, tận dụng thời điểm vàng chữa cháy

Mới đây, TP.HCM đã đưa vào hoạt động Trung tâm Thông tin chỉ huy phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ của Công an TP.HCM. Cơ sở rộng 180 m2, trang bị 138 bộ thiết bị giám sát hành trình, 53 bộ máy tính có thiết bị ngoại vi, màn hình trung tâm gần 500 inch được đưa vào hoạt động, đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình chuyển đổi số, hiện đại hóa công tác tiếp nhận tin báo, chỉ huy chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ trên địa bàn Thành phố.

Theo quy trình, khi nhận tin báo cháy từ thiết bị truyền tin tự động, cán bộ ở trung tâm sẽ xử lý thông tin trên hệ thống bản đồ số định vị địa chỉ, thông báo đến đội cảnh sát chữa cháy và cứu nạn cứu hộ gần nhất để điều phối lực lượng. Bản đồ số trên màn hình trung tâm tích hợp tính năng tìm đường ngắn nhất, nguồn nước gần nơi xảy ra cháy nổ, giúp lực lượng tại thực địa. Hệ thống cũng đồng thời gửi thông tin đến đơn vị y tế, điện lực để hỗ trợ. Ngoài ra, phần mềm cũng tự động phân loại tin báo giả trước khi truyền đến lực lượng.

Theo Thượng tá Vũ Hồng Kiên, Phó trưởng Phòng Cảnh sát phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ (PC07) Công an TP.HCM, Trung tâm thông tin chỉ huy là đánh dấu bước chuyển từ tiếp nhận tin báo cháy theo phương thức thủ công sang vận hành trên nền tảng số.

Hệ thống hỗ trợ định vị chính xác điểm cháy, hướng dẫn xe chữa cháy theo lộ trình tối ưu, đặc biệt hiệu quả tại đô thị rộng lớn với nhiều hẻm nhỏ như TP.HCM, qua đó tận dụng "5 phút vàng" để triển khai chữa cháy, cứu nạn. Trung tâm cũng được kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ, hình thành nguồn dữ liệu phục vụ quản lý các cơ sở, doanh nghiệp và công tác bảo đảm an toàn phòng cháy.

“Khi tiếp nhận từ Trung tâm chỉ huy thì tất cả những sự cố nó không qua giai đoạn trung gian, sẽ được trực tiếp truyền về trung tâm chỉ huy. Rất dễ dàng cho việc tiếp cận và xử lý thông tin của lực lượng cơ sở, cũng như giúp cho người dân, doanh nghiệp nhanh về thời gian, cứu sự cố và tai nạn.”.

Đồng bộ hạ tầng, phát huy trách nhiệm của chính quyền và người dân

Đại tá Trần Hồng Minh, Phó giám đốc Công an TP.HCM nhấn mạnh, trung tâm chỉ huy sẽ giúp chuyển đổi phương thức tiếp nhận tin báo cháy truyền thống từ thủ công, bị động sang chủ động để tận dụng giờ vàng chữa cháy, giảm thiệt hại. Hệ thống hỗ trợ lực lượng định vị nơi cháy, hướng dẫn cho xe cứu hỏa với độ chính xác cao rất hữu ích ở đô thị rộng lớn và nhiều hẻm nhỏ như TP.HCM. Ngoài trung tâm chỉ huy, Đại tá Trần Hồng Minh cũng yêu cầu Phòng PC07 tiếp tục tuyên truyền cho người dân thấy được hiệu quả trong công tác chuyển đổi số.

“Phối hợp làm sao để người dân trong các ngõ hẻm và hộ liên gia để người dân thấy được cái hiệu quả. Đặc biệt ở công an các phường thì các tổ phải nghiên cứu, vì lực lượng này có lực lượng an ninh cơ sở. Để làm sao ở các tiếp này khi tiếp nhận, kết nối giữa các tổ liên gia, lực lượng an ninh cơ sở, công an phường kịp thời nhanh chóng để chúng ta triển khai chữa cháy, cứu hộ cứu nạn khi có sự cố xảy ra.”

Thành phố cũng yêu cầu các lực lượng phối hợp ngành xây dựng nghiên cứu cải tạo những khu vực chưa bảo đảm hạ tầng phục vụ chữa cháy, trong đó có bổ sung trụ nước, mở rộng hẻm để xe chữa cháy tiếp cận và lắp đặt hệ thống truyền tin báo cháy tại các khu vực còn hạn chế về giao thông hoặc nguồn nước. Đặc biệt, UBND TP.HCM yêu cầu 168 xã, phường, đặc khu xác định PCCC và CNCH là nhiệm vụ thường xuyên, trọng tâm, phân công rõ trách nhiệm và tuyệt đối không để xảy ra tình trạng "khoán trắng" cho Công an cấp xã.

Các địa phương phải rà soát, phân loại nhà ở theo mức độ nguy cơ, tập trung vào những căn nhà có biển quảng cáo che kín mặt tiền; lồng, lưới, khung sắt cản trở thoát nạn; tầng hầm, bán hầm; khu vực sạc phương tiện sử dụng pin lithium-ion; nơi tập trung nhiều hàng hóa dễ cháy hoặc có nguy cơ mất an toàn về điện.

Cùng với trách nhiệm của cơ quan quản lý, người dân được yêu cầu chủ động nhận diện nguy cơ, trang bị kỹ năng thoát nạn, chữa cháy ban đầu và khắc phục các thiếu sót về PCCC. Thành phố cũng tiếp tục củng cố, trung tâm thông tin chỉ hủy, Tổ liên gia an toàn PCCC, "Điểm chữa cháy công cộng các mô hình tự quản và thực hiện phương châm "bốn tại chỗ". Hi vọng rằng với những tín hiệu tích cực ban đầu, TP.HCM kỳ vọng sẽ kéo giảm số vụ cháy, qua đó hạn chế thấp nhất thiệt hại về người và tài sản.