Hành trình tìm lại tên anh sau nhiều thập kỷ chờ đợi

Trải qua hơn nửa thế kỷ đấu tranh giành độc lập dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế, hơn 1,2 triệu cán bộ, chiến sĩ và đồng bào đã anh dũng hy sinh. Trong suốt những năm qua, với sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước cùng sự vào cuộc quyết liệt của các bộ, ngành, địa phương, nhiều công trình nghĩa trang liệt sĩ, đài tưởng niệm, bia ghi tên liệt sĩ đã được xây dựng trang nghiêm, trở thành những "địa chỉ đỏ" thiêng liêng để nhân dân cả nước tưởng nhớ, tri ân.

Dẫu vậy, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ vẫn gặp muôn vàn khó khăn, phức tạp bởi chiến tranh kéo dài, ác liệt; hoàn cảnh hy sinh đa dạng; nhân chứng biết thông tin ngày càng ít; nhiều đơn vị, địa phương đã giải thể, sáp nhập, chia tách hoặc chuyển đổi loại hình tổ chức, nhiệm vụ.

Bên cạnh đó, công tác quản lý, đăng ký, bàn giao hồ sơ danh sách liệt sĩ, sơ đồ mộ chí, hồ sơ quy tập ở một số nơi còn thiếu chặt chẽ. Địa hình, địa vật có nhiều thay đổi do quá trình đô thị hóa, xây dựng các khu công nghiệp, cùng với đó là nguy cơ từ bom mìn, vật nổ còn sót lại sau chiến tranh. Thân nhân liệt sĩ tuổi đã cao, sức khỏe yếu, nhiều liệt sĩ không còn thân nhân; các yếu tố tự nhiên tác động mạnh đến quá trình phân hủy hài cốt, trong khi năng lực lưu trữ, bảo quản và giám định ADN trong nước còn hạn chế.

Từ những khó khăn, vướng mắc thực tiễn và xuất phát từ truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", "Đền ơn đáp nghĩa", đáp ứng mong mỏi cháy lòng của thân nhân liệt sĩ và nhân dân, ngày 2/4/2026, tại di tích lịch sử Thành cổ Quảng Trị, Ban Chỉ đạo quốc gia đã phát động "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Chiến dịch mang ý nghĩa chính trị, nhân văn sâu sắc, là sự cụ thể hóa chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, đứng đầu là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về thực hiện chế độ, chính sách đối với người có công với cách mạng. Chiến dịch diễn ra từ ngày 15/3/2026 đến ngày 27/7/2027, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027).

Quyết tâm vượt mốc với 5 mục tiêu trọng tâm

Để hoàn thành khối lượng công việc đồ sộ, Chiến dịch 500 ngày đêm đã đặt ra 5 mục tiêu trọng tâm rõ ràng và cụ thể. Đó là: Tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; Hoàn thành lấy mẫu hài cốt đối với khoảng 230.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính trong các nghĩa trang liệt sĩ và hài cốt tìm kiếm, quy tập được; Giám định ADN khoảng 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ; Xây dựng, hoàn thiện và đưa vào vận hành cơ sở dữ liệu gen thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin phục vụ công tác đối sánh; Đẩy mạnh, hoàn thành công tác rà phá bom mìn, vật liệu nổ phục vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại các địa bàn trọng điểm, vùng lõi như Tuyên Quang (Vị Xuyên), Lào Cai, Lạng Sơn và các khu vực có thông tin về mộ liệt sĩ.

Nhằm hiện thực hóa các mục tiêu trên, Bộ Quốc phòng đã giao chỉ tiêu tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ cho các đơn vị trong giai đoạn 2026 - 2027; tiếp tục duy trì hoạt động của 24 đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong nước, tại Lào và Campuchia.

Vượt nắng thắng mưa, đưa 1.491 hài cốt liệt sĩ trở về

Nhờ sự vào cuộc đồng bộ và quyết liệt, tính đến ngày 26/7, các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập được 1.491 hài cốt liệt sĩ. Trong đó, có 467 hài cốt trong nước, 174 hài cốt tại Lào và 850 hài cốt tại Campuchia.

Đáng chú ý, các đơn vị đã phát hiện và quy tập 10 mộ liệt sĩ tập thể. Riêng tại Tuyên Quang phát hiện 5 mộ tập thể với khoảng 23 hài cốt liệt sĩ; tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng (TP.HCM) tìm thấy 104 hài cốt liệt sĩ cùng 5 bộ hài cốt liệt sĩ tập thể (khoảng 13 hài cốt liệt sĩ).

Để đạt được kết quả này, 32 đội tìm kiếm, quy tập với tổng quân số 1.541 người đã được huy động. Trong đó gồm 13 đội trong nước và 19 đội làm nhiệm vụ ở nước ngoài (riêng tại Lào có 8 đội, Campuchia có 11 đội). Cùng với công tác quy tập, các địa phương và đơn vị đã tổ chức 13 lễ truy điệu, an táng hài cốt liệt sĩ, đón nhận và an táng 735 hài cốt liệt sĩ, thể hiện sự tri ân sâu sắc đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Ban Chỉ đạo quốc gia cũng tổ chức các hội thảo khoa học xác minh, kết luận thông tin về mộ liệt sĩ tập thể tại khu vực phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi và khu vực Công viên Lê Thị Riêng, TP Hồ Chí Minh để phục vụ công tác khảo sát, đào tìm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Đột phá từ cơ sở dữ liệu ADN quy mô lớn

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu của Chiến dịch 500 ngày đêm là xây dựng cơ sở dữ liệu ADN quy mô lớn phục vụ xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin. Đây được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá, mở ra hy vọng cho nhiều gia đình tìm lại thông tin người thân sau nhiều thập kỷ mòn mỏi chờ đợi.

Tính đến nay, các lực lượng đã tiến hành lấy mẫu hài cốt liệt sĩ đối với 80.882 mộ liệt sĩ, trong đó có 56.425 mộ đủ điều kiện lấy mẫu, đạt tỷ lệ 69,76%. Để hoàn thành khối lượng công việc lớn này, 264 tổ, đội lấy mẫu với khoảng 3.500 cán bộ, chiến sĩ và nhân viên chuyên môn đã được huy động trên phạm vi cả nước.

Đối với nhiệm vụ lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định thông tin, Bộ Quốc phòng đã ban hành hướng dẫn, quy trình kỹ thuật và tổ chức tập huấn toàn quốc. Hiện 100% quân khu và các tỉnh, thành phố đã xây dựng kế hoạch triển khai; thành lập 297 tổ, đội lấy mẫu với quân số 3.615 người. Đến nay, các đơn vị đã tổ chức lấy mẫu tại 3.651 mộ liệt sĩ, trong đó có 2.510 mộ đủ điều kiện lấy mẫu.

Cùng với việc lấy mẫu từ hài cốt liệt sĩ, các đơn vị cũng triển khai thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ. Kết quả đã thu được 250.000 mẫu thân nhân, trong đó 66.000 mẫu đã được phân tích và đồng bộ vào cơ sở dữ liệu ADN phục vụ công tác đối sánh, xác minh thông tin. Công tác tiếp nhận, lưu trữ và bảo quản mẫu hài cốt liệt sĩ cũng được triển khai khẩn trương, bảo đảm đúng yêu cầu khoa học và pháp lý. Tính đến ngày 26/7/2026, các đơn vị đã tiếp nhận, lưu trữ, bảo quản 15.729 mẫu hài cốt liệt sĩ từ các địa phương trên cả nước.

Mở đường an toàn qua những vùng đất lửa

Bên cạnh nhiệm vụ tìm kiếm và xác định danh tính liệt sĩ, Chiến dịch 500 ngày đêm còn triển khai công tác rà phá bom mìn, vật nổ nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối cho các lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ tại hiện trường.

Đến nay, diện tích rà phá đã đạt 8.462,16ha trên tổng số 22.725ha, tương đương 37,24% kế hoạch. Riêng vùng lõi Vị Xuyên (Tuyên Quang) - nơi từng diễn ra nhiều trận chiến ác liệt trong chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc - đã rà phá được 3.566,7ha trên tổng số 4.460ha, đạt 79,97% kế hoạch.

Để thực hiện công tác rà phá bom mìn phục vụ tìm kiếm, quy tập, các quân khu đã thành lập 360 đội rà phá bom mìn, huy động 5.183 người tham gia, sử dụng 1.311 thiết bị dò bom mìn. Kết quả này không chỉ bảo đảm an toàn cho các lực lượng mà còn tạo điều kiện thuận lợi để mở rộng phạm vi tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại các địa bàn từng là chiến trường ác liệt.

Đồng bộ giải pháp, hướng tới mốc son kỷ niệm 80 năm

Những kết quả bước đầu của Chiến dịch 500 ngày đêm đã khẳng định sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương, lực lượng vũ trang và các cơ quan chuyên môn. Chiến dịch không chỉ là nhiệm vụ chính trị quan trọng, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, mà còn là trách nhiệm thiêng liêng của cả hệ thống chính trị và toàn dân; đồng thời là dịp giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Để hoàn thành toàn bộ các mục tiêu đặt ra, trong thời gian tới, Ban Chỉ đạo quốc gia xác định tiếp tục hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ; tiếp tục đẩy mạnh công tác tìm kiếm, quy tập tại các địa bàn trọng điểm.

Đồng thời, triển khai đồng bộ việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định danh tính trong các nghĩa trang trên cả nước; tăng tốc thu nhận ADN thân nhân liệt sĩ để xây dựng ngân hàng gene phục vụ xác định danh tính. Bộ Công an cũng đang hoàn thiện kế hoạch "Mở đợt cao điểm triển khai thu nhận ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin", dự kiến triển khai đồng loạt trên toàn quốc từ ngày 20/6/2026 đến ngày 20/7/2027 với số lượng dự kiến khoảng 250.000 mẫu ADN thân nhân. Song song với đó là việc tăng cường hợp tác quốc tế trong trao đổi thông tin, kinh nghiệm và công nghệ giám định ADN.

Với ý nghĩa chính trị và nhân văn sâu sắc, Chiến dịch 500 ngày đêm đang thể hiện quyết tâm cao độ của cả hệ thống chính trị, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, xây dựng quân đội và hậu phương quân đội vững chắc, quyết tâm đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với tên tuổi, quê hương và vòng tay ấm áp của gia đình.