Ukraine từng mất nhiều năm vận động các nước phương Tây cung cấp xe tăng hiện đại và cuối cùng đã nhận được Leopard cùng nhiều dòng thiết giáp khác. Tuy nhiên, theo The New York Times, một số xe tăng phương Tây hiện được giữ phía sau tiền tuyến, trong khi các kíp lái được đào tạo để vận hành xe tăng đang chuyển sang học điều khiển UAV.

Điều này không đồng nghĩa xe tăng đã trở nên lỗi thời. Thay vào đó, những diễn biến trên chiến trường Ukraine cho thấy thiết giáp có thể cần được thay đổi đáng kể để thích nghi với môi trường tác chiến ngày càng bị chi phối bởi UAV.

Xe tăng phương Tây chật vật trướcUAV

Theo The New York Times, tại khu vực Kharkov, một số xe tăng Leopard của Lữ đoàn Cơ giới độc lập số 33 của Ukraine được che phủ dưới những tấm lưới ngụy trang trong rừng. Các kíp xe vẫn duy trì và bảo dưỡng phương tiện, nhưng những chiếc xe tăng này hiếm khi được đưa vào chiến đấu.

Lữ đoàn 33 được thành lập một phần để vận hành các xe tăng phương Tây mà Ukraine từng kỳ vọng sẽ giúp tăng cường năng lực đối phó với lực lượng Nga. Tuy nhiên, đến thời điểm số lượng đáng kể xe tăng phương Tây được chuyển giao vào năm 2023, môi trường tác chiến đã thay đổi nhanh chóng.

Một trong những yếu tố nổi bật nhất là sự phát triển của UAV. Những chiếc UAV góc nhìn thứ nhất (FPV) giá tương đối rẻ, trong nhiều trường hợp được cải biến để mang theo lựu đạn hoặc các loại thuốc nổ khác, đã trở thành công cụ tấn công đáng chú ý nhằm vào xe bọc thép.

Các UAV thương mại cũng được tận dụng cho mục đích quân sự. Trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột, một số loại UAV được sử dụng để tiếp cận xe tăng từ phía trên, khai thác những điểm dễ tổn thương của phương tiện, trong đó có cả cửa mở của kíp lái.

Khi phương thức tác chiến này ngày càng phổ biến, Ukraine tiếp tục mở rộng ngành công nghiệp UAV, đưa máy bay không người lái trở thành một thành phần quan trọng trong hoạt động quân sự.

Sự thay đổi vai trò của nhân sự cũng cho thấy tác động của UAV đối với lực lượng thiết giáp. Theo The New York Times, xe tăng Leopard của Ukraine đôi khi được sử dụng để thu hồi các phương tiện bị hư hỏng, thay vì trực tiếp tham gia những cuộc tấn công quy mô lớn.

Ngay cả nhiệm vụ này vẫn tiềm ẩn rủi ro. Các xe tăng có thể phải hoạt động trong những điều kiện thời tiết bất lợi, chẳng hạn mưa, gió hoặc tầm nhìn hạn chế. Đây cũng là những điều kiện khiến UAV khó hoạt động hiệu quả.

Trong khi đó, một số quân nhân từng được đào tạo để vận hành xe tăng đang chuyển sang những nhiệm vụ liên quan đến UAV.

Morpheus, một chỉ huy thuộc Lữ đoàn Cơ giới độc lập số 33, nói với The New York Times rằng khoảng một nửa tiểu đoàn của ông đã được đào tạo lại để vận hành UAV.

Một thành viên khác của đơn vị, từng điều khiển xe tăng T-64 do Liên Xô thiết kế,hiện cũng phảidành thời gian luyện điều khiển UAV khi không làm nhiệm vụ với xe tăng.

Tuy nhiên, việc UAV ngày càng đóng vai trò lớn không đồng nghĩa xe tăng sẽ biến mất. Một người điều khiển Leopard được The New York Times dẫn lời cho rằng xe bọc thép có thể trở lại chiến trường trong một hình thức khác, trong đó các phương tiện không cần người điều khiển trực tiếp có thể trở nên phổ biến hơn.

Cuộc cách mạng mới cho xe tăng trên chiến trườngUkraine

Nga đang đối mặt với những vấn đề tương tự khi UAV ngày càng phổ biến trên chiến trường. Theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), trong một cuộc tiến công cơ giới theo hướng Dobropillia vào cuối tháng 7, lực lượng Nga được cho là đã triển khai từ 7-9 xe tăng cùng hai phương tiện chiến đấu bọc thép khác.

Ít nhất một xe tăng được trang bị hệ thống phòng vệ chủ động Arena-M, được điều chỉnh để đối phó với UAV FPV. Theo các nguồn tin Ukraine, một hệ thống Arena-M đã đánh chặn thành công 7 UAV FPV. Ukraine sau đó phải sử dụng thêm tới 20 UAV trước khi có thể phá hủy chiếc xe tăng.

Nếu thông tin này chính xác, hệ thống phòng vệ chủ động có thể giúp nâng cao khả năng sống sót của xe tăng trước UAV. Tuy nhiên, đây chưa phải giải pháp hoàn chỉnh.

Một hệ thống phòng vệ tiên tiến vẫn có những giới hạn nhất định. Hơn nữa, các phương tiện thiết giáp còn phải đối mặt với nhiều mối đe dọa khác trên chiến trường, từ mìn đến pháo binh và các loại vũ khí chống tăng. Điều đó cho thấy việc tăng cường khả năng chống UAV chỉ là một phần trong bài toán rộng hơn về khả năng tồn tại của xe tăng.

Những gì đang diễn ra tại Ukraine không đơn giản là câu chuyện về việc xe tăng bị UAV thay thế. Xe tăng vẫn có những vai trò mà UAV khó đảm nhiệm, đặc biệt trong việc cung cấp hỏa lực trực tiếp, bảo vệ lực lượng và hoạt động trong những điều kiện mà UAV không thể phát huy hiệu quả.

Vấn đề nằm ở cách xe tăng được sử dụng trong một chiến trường mà khả năng phát hiện và tấn công mục tiêu từ trên không đã trở nên phổ biến hơn trước rất nhiều. Các lực lượng thiết giáp vì thế phải thích nghi với một môi trường mà việc xung trậncó thể nhanh chóng khiến phương tiện trở thành mục tiêu của UAV.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu mới về thiết kế, bảo vệ, tác chiến điện tử, phối hợp với UAV và mức độ tự động hóa của phương tiện.

Ukraine trở thành “phòng thí nghiệm” quân sự

Chiến trường Ukraine đang diễn ra đồng thời như một cuộc xung đột và một phòng thí nghiệm quân sự quy mô lớn.

Ukraine đã phát triển mạnh năng lực UAV để bù đắp những hạn chế về quy mô lực lượng và trang bị. Nga cũng đang tìm cách thích nghi bằng cách phát triển UAV, cải tiến phương tiện thiết giáp và tăng cường các hệ thống phòng vệ.

Kinh nghiệm từ cuộc xung đột này vì thế đang được các quân đội khác theo dõi chặt chẽ.

Bài học quan trọng không nhất thiết là xe tăng đã hết thời, mà là xe tăng của tương lai có thể không còn giống những phương tiện từng thống trị chiến trường trong nhiều thập kỷ qua.

Trong môi trường tác chiến ngày càng phụ thuộc vào cảm biến, UAV và dữ liệu, khả năng sống sót của thiết giáp có thể phụ thuộc nhiều hơn vào việc nó được kết nối, bảo vệ và phối hợp với các hệ thống không người lái như thế nào.

Ukraine và Nga vẫn đang tiếp tục thử nghiệm những cách thức mới trên chiến trường. Những kết quả thu được từ cuộc xung đột này có thể sẽ góp phần định hình cách các lực lượng quân sự trên thế giới tổ chức, trang bị và sử dụng lực lượng thiết giáp trong những năm tới.