Hiện nay, Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, chiếm tới gần 1/3 tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Bức tranh này cho thấy dư địa vô cùng to lớn.Thế nhưng, làm sao để vượt qua những “sóng ngầm” từ chi phí, rào cản kỹ thuật khắt khe cho tới những biến động địa chính trị để giữ vững và mở rộng thị trường?

Doanh nghiệp xuất khẩu gồng mình giữ thị trường

9 tháng qua, xuất khẩu của TP.HCMước đạt trên 76 tỷ USD. Các ngành chủ lực như dệt may, gỗ, giày da dù giữ quy mô lớn nhưng tăng trưởng dậm chân tại chỗ. Áp lực hiện hữu ngay trên từng dây chuyền sản xuất: Đơn hàng nhỏ lẻ, chi phí tăng hơn 20%, giá bán đứng yên.

Tại Việt Thắng Jean - doanh nghiệp xuất khẩu hàng chục triệu sản phẩm mỗi năm sang Mỹ và EU, ông Phạm Văn Việt - Tổng giám đốc công ty chia sẻ giải pháp gồng mình vượt khó."Về ngắn hạn nếu đơn hàng nào dự báo tốt thì doanh nghiệp sẽ ghép các đợt xuất lại sản xuất một lần để tăng năng suất, giảm chi phí, tăng sức cạnh tranh. Hiện nay, nhiều khách hàng truyền thống cũng hỗ trợ mình, kết hợp cùng giải quyết các đơn hàng trong giai đoạn khó khăn này. Về lâu dài thì doanh nghiệp sẽ cải tiến, hoàn chỉnh các công đoạn mà vẫn đang sử dụng được để tăng năng suất, giảm chi phí và giá tranh cạnh tranh."

Cùng với đứt gãy đơn hàng là bài toán kiệt quệ nguồn vốn và hàng tồn kho dịp cuối năm.Để doanh nghiệp không bị gãy đổ trước ngưỡng cửa vươn ra thị trường mới, ông Phạm Văn Xô - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Xuất khẩu TP.HCMkiến nghị, Nhà nước nên có chính sách cho doanh nghiệp cần vốn sản xuất xuất khẩu được hưởng lãi suất ưu đãi. Doanh nghiệp muốn trong bối cảnh khó khăn như hiện nay thì thuế doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng vẫn giữ nguyên ưu đãi để doanh nghiệp yên tâm sản xuất, bớt lo lắng.

Nhìn rộng ra toàn ngành dệt may, 8 tháng qua dù mang về 33 tỷ USD, nhưng lối đi theo “chiều rộng” – tức gia công và tăng sản lượng - đã không còn dư địa. Rào cản lớn nhất hiện nay chính là nguyên liệu và quy tắc xuất xứ để thụ hưởng ưu đãi từ các FTA. Tiến sĩ Hoàng Mạnh Cầm - Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) mổ xẻ nút thắt, so với các quốc gia xuất khẩu dệt may trong khu vực như Bangladesh, Indonesia hay Malaysia, Việt Nam sở hữu lợi thế rất lớn về số lượng cũng như quy mô bao phủ của các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA).

Tuy nhiên, bài toán mà chúng ta đã và đang nỗ lực giải quyết suốt nhiều năm qua là làm sao tận dụng hiệu quả các Hiệp định này. Để làm được điều đó, sản phẩm dệt may Việt Nam phải đáp ứng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kỹ thuật, đặc biệt là quy tắc xuất xứ.Hiện nay, điểm nghẽn lớn nhất của ngành nằm ở khâu nguyên liệu. Nếu Việt Nam tháo gỡ được "nút thắt" trong lĩnh vực dệt nhuộm để chủ động nguồn vải cung ứng cho ngành may mặc, chúng ta chắc chắn sẽ khai thác tối đa ưu đãi từ các FTA. Khi đó, mục tiêu đa dạng hóa thị trường sẽ tự khắc thành công."

Tự chủ nguyên liệu, xanh hóa - chìa khóa mở rộng thị trường xuất khẩu

Chủ động nguyên liệu, xanh hóa và chuyển đổi số – đó là 3 trụ cột bắt buộc để chuyển từ thế bị động sang chủ động. Ông Vũ Đức Giang - Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) khẳng định chiến lược tái định vị toàn ngành. Chiến lược Hiệp hội Dệt may Việt Nam đặt ra cho toàn ngành dựa trên ba trụ cột: Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, đa dạng hóa đối tác và khách hàng, đồng thời đa dạng hóa mặt hàng xuất khẩu.

"Tôi cho rằng đây là mục tiêu và chiến lược sẽ phát huy hiệu quả. Khi chúng ta từng bước làm chủ cuộc chơi, xây dựng được thương hiệu, nhãn hiệu và tổ chức sản xuất theo những tiêu chuẩn, yêu cầu mà khách hàng đang kỳ vọng, thì doanh nghiệp Việt Nam sẽ có vị thế chủ động hơn trên thị trường. Khi nắm được thế chủ động, ngành dệt may Việt Nam sẽ có điều kiện phát triển theo hướng bền vững hơn", ông Giang nói.

Làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu đang dọn đường cho hàng hóa Việt Nam. Nhưng Hoa Kỳ hay bất kỳ thị trường mới nào cũng không còn đơn thuần là nơi "bán hàng", mà là nơi thử thách năng lực tuân thủ và giá trị gia tăng. Tại hội thảo do VCCI tổ chức mới đây, bà Hoàng Diệp Trúc - Tổng Giám đốc Citizen Pathway đánh giá, hiện nay Việt Namđang đứng trước một lợi thế rất là lớn khi mà xu thế toàn cầu đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng. "Hàng hóa, sản phẩm dịch vụ của Việt Nam đang đứng trước một cơ hội rất lớn để tiếp cận đến thị trường thế giới, đặc biệt là thị trường Hoa Kỳ. Hiện nay chúng ta đang có những lợi thế, có những cơ hội, tuy nhiên cũng có những thách thức...", bà Trúc cho biết.

Thách thức ấy chính là tấm “phép thử” nghiệt mài về dấu chân carbon, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội. Vượt qua được bài test tại các thị trường khắt khe nhất, doanh nghiệp Việt mới có được “chứng thư” năng lực để tự tin mở rộng ra toàn cầu.Tự chủ nguồn cung, nâng cao giá trị và tăng trưởng theo chiều sâu – đó là chìa khóa duy nhất để hàng hóa Việt Nam không chỉ giữ chân khách hàng cũ, mà còn làm chủ những thị trường mới trong tương lai.