Ẩn mình trong lòng dãy Himalaya, Shimla -nổi tiếng với tên gọi “thủ phủ mùa hè”, là điểm đến “ưa thích” của du khách quanh năm tại Ấn Độ. Thời điểm này, đây là địa điểm du lịch “lý tưởng” để dòng người đổ về đây, tránh cái nóng như thiêu đốt của mùa hè Ấn Độ. Với khí hậu mát mẻ, rừng thông xanh và kiến trúc mang đậm dấu ấn châu Âu, thị trấn này mỗi năm đón khoảng 2,7 triệu lượt khách, cao gấp nhiều lần dân số địa phương.

Tuy nhiên, phía sau sự phát triển du lịch là áp lực ngày càng lớn đối với hệ sinh thái miền núi mong manh. Các tuyến đường dẫn vào Shimla thường xuyên ùn tắc kéo dài, trong khi nhiều khách sạn, nhà nghỉ và công trình thương mại mọc lên dày đặc trên các sườn núi dốc. Giới chuyên gia cho rằng quá trình đô thị hóa và xây dựng thiếu kiểm soát đang làm gia tăng nguy cơ sạt lở đất và suy thoái môi trường.

Không chỉ Shimla, nhiều bang vùng Himalaya như Himachal Pradesh, Uttarakhand, Sikkim và Jammu & Kashmir cũng đang đối mặt tình trạng tương tự. Theo các nghiên cứu môi trường gần đây, biến đổi khí hậu kết hợp với hoạt động du lịch ồ ạt đã khiến hệ sinh thái Himalaya trở nên dễ tổn thương hơn bao giờ hết.

Giáo sư Vindhyavasini Pandey, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Himalaya thuộc Đại học Delhi cảnh báo: “Tại khu vực phía Tây dãy Himalaya, gồm Himachal Pradesh và Jammu & Kashmir, hoạt động du lịch đang phát triển với quy mô rất lớn. Sự gia tăng thiếu kiểm soát của khách du lịch kéo theo lượng phương tiện khổng lồ tràn vào các khu vực băng tuyết. Đáng lo ngại nhất là lượng carbon đen (muội than) phát thải từ các phương tiện giao thông. Đây được xem là ‘kẻ thù’ của sông băng, bởi carbon đen hấp thụ nhiệt rất mạnh, khiến tuyết và băng tan nhanh hơn. Vì vậy, ngay cả khi thời tiết chưa quá nóng, nhiều sông băng tại khu vực vẫn đang biến mất với tốc độ đáng báo động".

Tại Kashmir, hiện tượng băng tuyết trên dãy Himalaya dần chuyển màu nâu do bụi, ô nhiễm và nhiệt độ gia tăng. Nhiều sông băng đang tan nhanh hơn gây ra lũ quét tại khu vực miền núi. Trong khi đó, lượng rác thải nhựa từ hoạt động du lịch cũng tăng mạnh, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến động vật hoang dã và nguồn nước tự nhiên.

Nhiều điểm du lịch nổi tiếng tại Himalaya hiện ngập trong rác thải không thể tái chế, chủ yếu là chai nhựa, bao bì thực phẩm và đồ dùng du lịch dùng một lần. Công tác thu gom rác gặp nhiều khó khăn do địa hình hiểm trở và hạ tầng xử lý hạn chế.

Bên cạnh tác động môi trường, biến đổi khí hậu còn đang làm thay đổi sinh kế truyền thống của người dân miền núi. Tại nhiều khu vực Himalaya, nông dân cho biết thời tiết thất thường và lượng mưa thay đổi khiến sản xuất nông nghiệp ngày càng khó khăn. Một số địa phương bắt đầu chuyển sang phục vụ du lịch thay vì canh tác, làm thay đổi cơ cấu kinh tế và đời sống cộng đồng.

Theo một số báo cáo, chỉ riêng tại bang Himachal Pradesh, các thảm họa thiên nhiên như lũ quét, sạt lở đất và cháy rừng đã khiến hơn 10.500 người thiệt mạng trong vòng một thập kỷ qua. Năm ngoái, Tòa án Tối cao Ấn Độ từng cảnh báo Himachal Pradesh có nguy cơ “biến mất không dấu vết” nếu hoạt động xây dựng và khai thác trên núi tiếp tục diễn ra thiếu kiểm soát.

Nhiều chuyên gia môi trường hiện kêu gọi chính quyền áp dụng các biện pháp mạnh hơn như hạn chế lượng khách du lịch, đánh thuế môi trường và siết cấp phép xây dựng tại các thị trấn miền núi. Tuy nhiên, điều này được cho là đi ngược với mục tiêu phát triển du lịch của nhiều bang Himalaya, trong bối cảnh ngành du lịch đang trở thành nguồn thu quan trọng của khu vực.