Trước dự báo tình hình hạn hán, xâm nhập mặn và nguy cơ thiếu nước ngọt trong thời gian tới, phóng viên VOV có cuộc trao đổi với ông Dương Đức Huy, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), về kết quả sản xuất lúa cũng như các giải pháp ứng phó trong thời gian tới.

PV: Thưa ông, ông đánh giá thế nào về tình hình sản xuất lúa và công tác phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn trong những vụ lúa vừa qua tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long?

Ông Dương Đức Huy: Như chúng ta đã biết, riêng năm 2026, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ đạt 4.030 nghìn ha lúa. Diện tích này giảm so với năm trước. Diện tích giảm do chúng ta phải đẩy vụ muộn hơn để tránh hạn, mặn; đồng thời, có một số diện tích chuyển đổi sang cây trồng khác.

Tuy nhiên, năm nay, năng suất lúa của khu vực Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long tăng 1,3 tạ/ha. Như vậy, sản lượng có giảm nhưng không nhiều.

Chúng ta biết rằng năm 2026, đặc biệt là những tháng cuối năm, lượng mưa hạn chế, đồng thời lượng nước từ đầu nguồn đổ về sẽ kết thúc sớm. Chính vì thế, năm nay, chúng tôi xác định khu vực này chịu ảnh hưởng rất lớn của hiện tượng El Niño, dẫn đến nguy cơ thiếu nước.

Mặc dù tình hình không hạn hán nghiêm trọng bằng giai đoạn năm 2019–2020, nhưng qua đó, chúng ta đã xây dựng được kịch bản để tránh những thời điểm xâm nhập mặn ảnh hưởng đến cây trồng. Chính vì thế, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật khuyến cáo tất cả các địa phương vùng ĐBSCL nên xuống giống dứt điểm trong tháng 10/2026 để tránh hạn, mặn. Đối với các cây trồng chính được sản xuất trái vụ, chúng ta cần căn cứ vào lịch thời vụ cũng như tình hình thời tiết để tổ chức sản xuất nhằm cải thiện năng suất và chất lượng.

Điều quan trọng nhất là kết thúc thời vụ sớm, đẩy lịch thời vụ lên để hạn chế thấp nhất diện tích bị ảnh hưởng bởi hạn, mặn. Đồng thời, chúng tôi khuyến cáo các địa phương chủ động thực hiện những biện pháp khác theo kịch bản đã đề ra, nhằm bảo đảm sản xuất đạt kế hoạch được giao”.

PV: Theo dự báo, những tháng cuối năm nay và đầu năm 2027, thời tiết, thủy văn diễn biến bất lợi cho sản xuất nông nghiệp. Vậy Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật có phương án gì để giúp các địa phương vùng ĐBSCL ứng phó?

Ông Dương Đức Huy: Chúng tôi thường xuyên có các bản tin thông báo. Năm nay, chúng tôi xác định toàn khu vực ĐBSCL chịu ảnh hưởng lớn của hiện tượng El Niño và tình trạng thiếu nước do mùa mưa kết thúc sớm từ 15–20 ngày so với trung bình nhiều năm.

Chính vì thế, mỗi vùng sẽ có khuyến cáo riêng. Chúng tôi phối hợp với các đơn vị liên quan ban hành bản tin, thông báo đến các Sở Nông nghiệp và Môi trường để triển khai đến các đơn vị trực thuộc. Chúng ta cần sử dụng các biện pháp về thời vụ và công trình thủy lợi nhằm bảo đảm đủ nước tưới cho cây trồng.

PV: Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp đã mang lại hiệu quả tích cực. Theo ông, trong vụ mùa tới, đề án này sẽ tiếp tục được thực hiện ra sao?

Ông Dương Đức Huy: Như chúng ta đã biết, Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp được triển khai và đạt kết quả rất khả quan. Lượng giống gieo sạ giảm 30%, góp phần giảm chi phí cho người nông dân. Bên cạnh đó, rơm rạ và các sản phẩm phụ đã được tận dụng để sản xuất phân bón hữu cơ, góp phần giảm phát thải.

Chúng tôi đang xúc tiến việc xây dựng và triển khai chứng chỉ carbon. Việt Nam đã nghiên cứu và cam kết đến năm 2050 đưa mức phát thải ròng về 0 (Net Zero). Tuy nhiên, người nông dân quan tâm nhất là thu nhập và lợi nhuận đạt được như thế nào. Chúng tôi đang xúc tiến giao dịch trên thị trường tín chỉ carbon đối với diện tích lúa. Đây mới là yếu tố giúp người nông dân trực tiếp hưởng lợi. Trong quá trình sửa đổi đề án, chúng tôi sẽ nghiên cứu mở rộng phạm vi thực hiện. Trước đây, chúng ta đề cập đến 1 triệu ha lúa, trong khi toàn vùng có khoảng 1,6 triệu ha lúa. Do đó, chúng tôi sẽ xem xét việc triển khai trên phạm vi toàn bộ diện tích phù hợp trong dự án. Đồng thời, đối với những cam kết trước đây còn khó thực hiện đối với người nông dân, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến xuất khẩu, chúng tôi sẽ bỏ quy định về mã số vùng trồng đối với cây lúa, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các nhà xuất khẩu và bà con nông dân. Chúng ta biết rằng, nếu áp dụng những quy định như vậy thì việc xuất khẩu gạo sẽ gặp rất nhiều khó khăn.

PV: Xin cảm ơn ông!