Hiện Mỹ vẫn chiếm ưu thế rõ rệt về khả năng tiếp cận các loại chip bán dẫn tiên tiến nhất phục vụ AI. Tuy nhiên, khi xét đến việc cung cấp năng lượng cho các trung tâm dữ liệu – hạ tầng thiết yếu để huấn luyện và vận hành các mô hình AI – Trung Quốc lại đang nắm lợi thế lớn hơn.

Các trung tâm dữ liệu, vốn là những cơ sở tính toán khổng lồ phục vụ AI, tiêu thụ lượng điện năng rất lớn. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), một trung tâm dữ liệu thông thường có thể tiêu thụ lượng điện tương đương 100.000 hộ gia đình, trong khi các cơ sở “siêu quy mô” thế hệ mới có thể dùng điện ngang với 2 triệu hộ dân.

Nguồn cung điện dồi dào với giá thành thấp giúp Trung Quốc có vị thế thuận lợi để đáp ứng nhu cầu năng lượng khổng lồ này. Hiện Trung Quốc sản xuất lượng điện nhiều hơn gấp đôi so với Mỹ, và khoảng cách này được dự báo sẽ tiếp tục nới rộng nhờ chiến lược đầu tư mạnh mẽ vào hệ thống điện quốc gia.

Theo tổ chức phân tích dữ liệu chuyên sâu BloombergNEF, trong 5 năm tới, Trung Quốc sẽ bổ sung công suất phát điện mới lớn gấp hơn 6 lần so với Mỹ. Phần lớn công suất tăng thêm này đến từ các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời và điện gió. Chỉ riêng trong năm 2025, Trung Quốc đã tăng thêm hơn 430 gigawatt công suất điện gió và điện mặt trời, chiếm hơn một nửa tổng công suất năng lượng tái tạo mới được bổ sung trên toàn cầu trong năm đó.

Kết hợp AI với năng lượng tái tạo

Một phần quan trọng trong chiến lược phát triển AI của Trung Quốc là tận dụng nguồn năng lượng tái tạo ngày càng lớn để vận hành các trung tâm dữ liệu.

Theo sáng kiến “Dữ liệu phía Đông, điện toán phía Tây”, Trung Quốc đang chuyển dần việc xây dựng các trung tâm dữ liệu về khu vực miền Tây thưa dân cư, nơi có quỹ đất rộng và nguồn điện gió, điện mặt trời dồi dào hơn so với các thành phố đông đúc ở miền Đông.

Đầu tháng này, Trung Quốc thông báo đưa vào hoạt động dự án năng lượng tái tạo quy mô lớn đầu tiên kết nối trực tiếp với một trung tâm dữ liệu. Dự án điện gió và điện mặt trời công suất 500 MW tại Ninh Hạ sẽ cung cấp điện riêng cho một trung tâm dữ liệu đám mây của tập đoàn China Datang.

Theo ông Qiyang Xiong, chuyên gia nghiên cứu về AI và chính sách năng lượng tại Đại học Nhân dân Trung Quốc, quốc gia nào có thể cung cấp nguồn điện giá rẻ, ổn định và thân thiện với môi trường sẽ có lợi thế lớn trong cuộc đua phát triển AI. Ông cho rằng Trung Quốc hiện có ưu thế rõ rệt nhờ dẫn đầu thế giới về điện mặt trời, điện gió và công nghệ truyền tải điện đường dài.

Khoảng cách với Mỹ đang thu hẹp

Hiện Mỹ vẫn là quốc gia có hệ thống trung tâm dữ liệu lớn nhất thế giới. Theo Đại học Stanford, Mỹ có hơn 5.400 trung tâm dữ liệu trong năm 2025, trong khi Trung Quốc có khoảng 450 cơ sở.

Các tập đoàn công nghệ Mỹ như Amazon, Microsoft, Meta hay Alphabet cũng đang chi hàng trăm tỷ USD cho AI và hạ tầng dữ liệu, vượt xa các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc như Alibaba, Tencent hay ByteDance.

Tuy nhiên, Trung Quốc đang tăng tốc rất nhanh. Số lượng máy chủ trung tâm dữ liệu tại nước này đã tăng trung bình khoảng 30% mỗi năm trong giai đoạn 2016-2023.

Trong bối cảnh Mỹ siết xuất khẩu chip AI cao cấp, Trung Quốc ngày càng dựa vào các doanh nghiệp trong nước như Huawei hay SMIC để phát triển hệ sinh thái chip riêng.

Theo dự báo của Rystad Energy, đến năm 2030, công suất trung tâm dữ liệu của Trung Quốc có thể gần gấp đôi hiện nay.

Bà Leah Fahy, chuyên gia kinh tế cấp cao về Trung Quốc tại Capital Economics, cho rằng lợi thế lớn của Trung Quốc nằm ở khả năng xây dựng nhanh. Một số trung tâm dữ liệu dạng mô-đun của Huawei có thể hoàn thành trong khoảng 6 tháng, trong khi các dự án tương tự tại Mỹ thường mất ít nhất một năm.

Mỹ đối mặt áp lực về điện năng

Trong khi đó, Mỹ đang bắt đầu gặp khó khăn về nguồn điện phục vụ AI.

Công ty tư vấn Wood Mackenzie cho biết những hạn chế của lưới điện đã khiến số dự án trung tâm dữ liệu mới tại Mỹ giảm mạnh vào cuối năm 2025.

Ngoài vấn đề kỹ thuật, nhiều cộng đồng dân cư tại Mỹ cũng phản đối việc xây dựng trung tâm dữ liệu do lo ngại các cơ sở này tiêu thụ quá nhiều điện và gây áp lực lên hạ tầng địa phương.

Theo thống kê của Data Center Watch, ít nhất 36 dự án trung tâm dữ liệu tại Mỹ đã bị trì hoãn hoặc đình lại trong giai đoạn từ tháng 5/2024 đến tháng 6/2025.

Nhiều lãnh đạo công nghệ Mỹ cũng công khai thừa nhận lợi thế của Trung Quốc trong lĩnh vực năng lượng. Tỷ phú Elon Musk từng nhận định rằng rào cản lớn nhất đối với AI hiện nay không còn là chip bán dẫn mà là điện năng để vận hành hệ thống.

Ông Howard Yu, chuyên gia tại Trường Kinh doanh IMD của Thụy Sĩ, cho rằng cuộc cạnh tranh AI giờ đây không chỉ là cuộc đua công nghệ mà còn là cuộc đua về hạ tầng năng lượng. Theo ông, bên chiến thắng sẽ là bên kiểm soát tốt nguồn chip, điện năng và hệ thống làm mát cho các trung tâm dữ liệu.

Thách thức với Trung Quốc

Dù có lợi thế về nguồn điện, Trung Quốc vẫn còn nhiều hạn chế. Hiện phần lớn trung tâm dữ liệu của nước này vẫn tập trung quanh các thành phố lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải hay Thâm Quyến – những nơi cũng đang chịu áp lực về nguồn cung điện. Ngoài ra, hệ thống lưới điện giữa các địa phương ở Trung Quốc chưa thực sự đồng bộ, khiến việc truyền tải điện giữa các khu vực còn gặp khó khăn.

Một số chuyên gia cũng cho rằng tốc độ xây dựng quá nhanh có thể khiến chất lượng một số trung tâm dữ liệu không đảm bảo. Theo ông Kyle Chan từ Viện Brookings, Trung Quốc đang cố gắng kết hợp nhiều loại chip và hệ thống phần cứng khác nhau để thay thế công nghệ nước ngoài, nhưng điều này khiến việc vận hành AI trở nên phức tạp hơn.

Bên cạnh đó, tỷ lệ sử dụng thực tế của nhiều trung tâm dữ liệu tại Trung Quốc hiện vẫn còn khá thấp. Theo ông Howard Yu, các ước tính cho thấy tỷ lệ sử dụng hiện chỉ ở mức 20-30% và nhiều cơ sở mới có nguy cơ bị bỏ không nếu nhu cầu không tăng đủ nhanh.

“Có thể nhìn toàn bộ cuộc đua theo cách này: Mỹ có chip nhưng thiếu điện, còn Trung Quốc có điện nhưng thiếu chip. Cả hai đều đang chạy đua để khắc phục điểm yếu của mình để giành ưu thế trong cuộc đua AI toàn cầu”, ông Howard Yu nhận định.