Hội thảo là dịp nhìn lại chặng đường 4thập niên đổi mới, làm rõ những chuyển biến trong tư duy và thực tiễn phát triển của đất nước, tổng kết những thành tựu, hạn chế và bài học kinh nghiệm của 40 năm đổi mới gắn với đẩy mạnh hội nhập quốc tế; nhận diện các cơ hội, thách thức trong bối cảnh mới; qua đó lãm rõ những luận cứ khoa học và thực tiễn cho việc hoạch định, tổ chức thực hiện các chủ trương phát triển đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới.

Phát biểu khai mạc, GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn cho rằng, trải qua40 năm đổi mới, đất nướcđã có những chuyển biến sâu sắc và đạt được nhiều thành tựu quan trọng trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội và đối ngoại. GDP không ngừng tăng. Việt Nam hiện có quan hệ ngoại giao với tất cả các quốc gia thành viên Liên hợp quốc, đồng thời tích cực tham gia các thể chế đa phương và ký kết, thực thi nhiều hiệp định thương mại tự do, trong đó có các hiệp định thế hệ mới.

Những thành tựu đó là minh chứng cho sự đúng đắn của đường lối đổi mới, sự nỗ lực của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và khát vọng phát triển đất nước trong suốt 4 thập niên qua.

Tại Đại hội XIV củaĐảng, việc tổng kết những vấn đề lý luận và thực tiễn về công cuộc đổi mới tiếp tục được đặt ra như một nhiệm vụ quan trọng, nhằm làm rõ con đường phát triển của Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

GS.TS. Hoàng Anh Tuấn cho rằng, thành tựu càng lớn thì yêu cầu tổng kết càng cao. Đối với những người làm công tác khoa học, nhiệm vụ không chỉ dừng lại ở việc ghi nhận và đánh giá những kết quả đã đạt được, mà quan trọng hơn là phải làm rõ các nguyên nhân tạo nên thành tựu, cơ chế vận hành tạo nênnhững thành tựu đó, cũng như nhận diện những hạn chế, bất cập nảy sinh trong quá trình phát triển.

Những vấn đề cần được nghiên cứu một cách nghiêm túc bao gồm: từ nhận thức lý luận, thiết kế thể chế, cơ chế phân bổ nguồn lực đến tổ chức thực hiện chính sách. Khi trả lời được những câu hỏi đó, việc tổng kết thực tiễn mới thực sự trở thành cơ sở khoa học phục vụ quá trình hoạch định đường lối, chủ trương và chính sách trong giai đoạn phát triển mới.

"Hội thảo hôm nay được tổ chức với mục tiêu góp phần bổ sung những luận cứ khoa học cho công tác tổng kết thực tiễn, kết luận các vấn đề lý luận và phục vụ quá trình hoạch định chính sách về quản trị quốc gia; hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; phát huy nội lực, khơi dậy các nguồn lực phát triển văn hóa và con người Việt Nam; đồng thời tăng cường bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, theo GS.TS. Hoàng Anh Tuấn.

Đặt công cuộc đổi mới trong mối quan hệ hữu cơ với tiến trình hội nhập

Phát biểu đề dẫn hội thảo, PGS.TS. Vũ Trọng Lâm, Giám đốc, Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, nhấn mạnh, một trong những giá trị lý luận quan trọng của 40 năm đổi mới chính là sự vận động ngày càng rõ hơn của mối quan hệ giữa thực tiễn - lý luận - thể chế - tổ chức thực hiện.

Trong đó, thực tiễnđặt ra vấn đề; lý luậncó vai trò nhận thức, khái quát và định hướng; thể chếchuyển hóa nhận thức thành khuôn khổ hành động; còn năng lực tổ chức thực hiệnquyết định mức độ hiện thực hóa chủ trương vào đời sống.

Đối với một hội thảo khoa học, điều quan trọng không chỉ là khẳng định chúng ta đã đạt được những gì, mà phải đi sâu trả lời những câu hỏi: Vì sao đạt được những thành tựu đó? Những cơ chế nào đã tạo ra và giải phóng động lực phát triển?Điểm nghẽn nào xuất phát từ việc tư duy đi trước nhưng thể chế hóa và thực thi còn chậm? Những giới hạn nào của mô hình phát triển đã bộc lộ và những vấn đề mới nào đang đặt ra khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển cao hơn?

Từ đó, PGS. TS. Vũ Trọng Lâm gợi mở 5 vấn đề trọng tâm để các đại biểu trao đổi từ góc độ lý luận, thực tiễn và yêu cầu phát triển hiện nay, gồm:Làm rõ hơn những bước phát triển trong tư duy lý luận và đường lối đổi mới của Đảng qua 40 nămđổi mới;Đánh giá thực chất những thành tựu, hạn chế và cơ chế tạo nên những chuyển biến của đất nước trong 40 năm đổi mới; Làm sâu sắc hơn mối quan hệ giữa đổi mới, độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế; Nhận diện những vấn đề và những mối quan hệ mới nảy sinh trong giai đoạn phát triển hiện nay;Đề xuất những định hướng và điều kiện bảo đảm để tiếp tục đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới trong giai đoạn mới .

PGS. TS. Vũ Trọng Lâm cũng cho rằng,cần đặt công cuộc đổi mới trong mối quan hệ hữu cơ với tiến trình hội nhập quốc tế. Đổi mới tạo ra nền tảng và sức mạnh bên trong để mở rộng không gian phát triển. Hội nhập quốc tế mang lại thị trường, nguồn lực, tri thức, công nghệ và những chuẩn mực phát triển mới, qua đó tiếp tục tạo áp lực và động lực cho đổi mới trong nước.

Hội nhập càng sâu rộng thì yêu cầu về năng lực nội sinh, khả năng thích ứng, sức chống chịu và quyền chủ động lựa chọn của quốc gia càng cao. Vì vậy, chất lượng hội nhập không chỉ được đo bằng độ mở của nền kinh tế, quy mô thương mại, đầu tư hay số lượng quan hệ đối tác mà sâu xa hơn phải được thể hiện ở khả năng chuyển hóa nguồn lực bên ngoài thành năng lực bên trong, nâng cao trình độ công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực, sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam và năng lực tự chủ của nền kinh tế. Hội nhập chỉ thực sự có chiều sâu khi góp phần làm cho nội lực mạnh hơn và năng lực tự chủ của đất nước được củng cố vững chắc hơn.