Gia nhập năm 1995 (28/07/1995-28/07/2026), ASEAN luôn là không gian có ý nghĩa chiến lược trực tiếp đối với Việt Nam về cả an ninh, phát triển và đối ngoại. Trong 31 năm qua, Việt Nam luôn là thành viên tích cực, đóng góp thực chất, hiệu quả cho những bước phát triển quan trọng của ASEAN.

Trong giai đoạn mới, Việt Nam đang chuyển mạnh từ tư duy “tham gia tích cực” sang “đóng góp chủ động, kiến tạo và dẫn dắt trong những lĩnh vực có khả năng”, thông qua việc chủ động đề xuất sáng kiến, thúc đẩy đồng thuận, tham gia định hình các nghị sự khu vực và đóng góp thiết thực vào năng lực hành động, uy tín và tiếng nói chung của ASEAN.

Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 59 và các hội nghị liên quan tại Philippines từ ngày 19-24/7 một lần nữa khẳng định sự chuyển đổi tư duy này. Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung và đoàn Việt Nam dự các hoạt động và Việt Nam đã đưa ra những đề xuất mang tính chiến lược nhằm tăng cường sự tuân thủ các nguyên tắc của Hiệp hội và phát triển sự hội nhập kinh tế sâu rộng, bền bỉ hơn.Thông qua gần 20 hội nghị, Việt Nam đã để lại nhiều dấu ấn đậm nét, đề xuất nhiều sáng kiến, ý tưởng nhằm củng cố đoàn kết, gia tăng tự cường và liên kết ASEAN.

Với năm đầu tiên ASEAN thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn đánh giá vai trò chiến lược của Việt Nam trong việc thúc đẩy khu vực: "ASEAN vừa mới bắt đầu thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và 4 kế hoạch chiến lược mới. Với sự lãnh đạo vững mạnh từ Việt Nam, tôi nghĩ điều đó rất quan trọng đối với ASEAN".

"Tôi tin rằng Việt Nam sẽ có những đóng góp to lớn theo nhiều cách khác nhau như vào Cộng đồng Kinh tế ASEAN, Cộng đồng Chính trị-An ninh ASEAN, cũng như Cộng đồng Văn hóa-Xã hội ASEAN cũng như nhiều lĩnh vực khác. Ngoài ra còn có sự kết nối của ASEAN. Việt Nam có những dự án cơ sở hạ tầng, kết nối không chỉ trong nội bộ Việt Nam, giữa Việt Nam và các quốc gia ASEAN và giữa Việt Nam với các quốc gia bên ngoài khu vực. Đây là một động lực mới.Vì vậy, tôi nghĩ Việt Nam là một thành viên rất quan trọng trong ASEAN", theoTổng Thư ký ASEAN.

Là nướcđiều phối quan hệ với hai Đối tác đối thoại của ASEAN, Việt Nam đã có nhiều dấu ấn trong thúc đẩy hợp tác ASEAN với Anh và New Zealand, với việc chủ trì đàm phán, thông quaKế hoạch hành động ASEAN-Anh 2027-2031vàTuyên bố chung Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN-Anh về Hợp tác trong khuôn khổ AOIP;thúc đẩy đồng thuận trong ASEAN tiếp nhận Anh trở thành thành viên thứ 28 của ARF.

Việt Nam cũng chủ trì đàm phán và thông quaTuyên bố chung Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN-New Zealand về thúc đẩy tự cường khu vực, đôn đốc triển khai hiệu quả, toàn diệnKế hoạch hành động ASEAN-New Zealand 2026-2030theo hướng “chất lượng hơn số lượng”. Điều đó một lần nữa khẳng định Việt Nam đang xây những viên gạch vững chắc cho quan hệ hợp tác giữa ASEAN với các đối tác đối thoại trong năm đầu tiên thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.

Diễn đàn Tương lai ASEAN, một sáng kiến do Việt Nam khởi xướng, cũng đang nhanh chóng trở thành một nền tảng bao trùm, kết nối từ các cấp chính phủ đến học giả, doanh nghiệp và thanh niên để cùng thảo luận về hướng đi dài hạn của khối.Diễn đàn đang dần tạo dựng được uy tín, thương hiệu, là kênh trao đổi rất là hữu ích và thiết thực, đóng góp cho các tiến trình hoạch định chính sách và thúc đẩy hợp tác cũng như tăng cường vai trò trung tâm của ASEAN.

Đại sứ Malaysia tại ASEAN Sarah Al Bakri Devadason đánh giá:Diễn đàn tương lai ASEAN là một sáng kiến rất tích cực của Việt Nam. Thực tế là chủ đề của diễn đàn về cơ bản liên quan đến các ý tưởng về sự thống nhất, tính bao trùm và khả năng phục hồi, là điều phù hợp với ASEAN và các quốc gia thành viên và đó là một phần trong các nguyên tắc cốt lõi của ASEAN.

Trong bối cảnh địa chính trị đang rất thách thức, Đại sứ cho rằngdiễn đàn này mang đến một cơ hội để đối thoại thẳng thắn và đầy đủ, giữa những người quan tâm đến chủ đề này và những người thực sự quan tâm đến việc đưa ASEAN tiến lên.

Một nét nổi bật khác là các đối tác ngày càng coi trọng vai trò và uy tín của Việt Nam trong ASEAN, ở khu vực và quốc tế. Việt Nam được nhìn nhận có tiếng nói cân bằng, trách nhiệm, có khả năng kết nối các đối tác với ASEAN và đóng góp vào hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn tự do hàng hải, thượng tôn luật pháp quốc tế và ứng phó với các thách thức chung. Sức mạnh, vị thế và khả năng tự chủ chiến lược của Việt Nam đang thúc đẩy sự lớn mạnh chung của ASEAN.

Giáo sư Hikmahanto Juwana - cựu Hiệu trưởng Đại học Jenderal Achmad Yani,Indonesia nhận định:“Cộng đồng Kinh tế ASEAN thực sự chưa tạo ra tác động lớn đối với các nước ASEAN. Tôi nghĩ, nếu Indonesia và Việt Nam - 2 nền kinh tế lớn trong khu vực có thể hợp tác cùng nhau và lấy sự hợp tác đó làm hình mẫu cho các nước khác trong ASEAN, sẽ rất tốt để thực sự hiện thực hóa Cộng đồng Kinh tế ASEAN.

Chúng ta mong muốn một nền thương mại quốc tế công bằng hơn và để làm được điều đó, cần hợp tác để đảm bảo Cộng đồng Kinh tế ASEAN hoạt động như một khối thống nhất. Đây là điều quan trọng nhất cho sự tồn tại và phát triển không chỉ của Indonesia và Việt Nam mà còn cả các nước ASEAN nói chung".

Khi ASEAN trở thành một cực tăng trưởng năng động, tự cường và bao trùm hơn, Việt Nam cũng có thêm điều kiện thuận lợi để thực hiện các mục tiêu phát triển nhanh, bền vững. Với tinh thần đó, Việt Nam đang tiếp tục đồng hành, đóng góp chủ động, trách nhiệm và hiệu quả vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, kiến tạo và dẫn dắt trong những lĩnh vực có khả năng.