Đây là nhấn mạnh củaĐạisứ, Trưởng phái đoàn Đại diện thường trực Việt Nam tại ASEAN Tôn Thị Ngọc Hương trong cuộc trả lời phỏng vấn với phóng viên Đài TNVN thường trú tại Indonesia.

Việt Nam - trụ cột chiến lược trong Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045

Năm 2026 là năm đầu ASEAN bước vào triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 với các kế hoạch chiến lược trên các trụ cột chính trị - an ninh, kinh tế, văn hóa - xã hội, kế hoạch kết nối và thu hẹp khoảng cách phát triển.

Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương cho biết, vớicam kết nghiêm túc, đóng góp chủ động và thực hiện các nghĩa vụ thành viên với trách nhiệm cao, Việt Nam đang tích cực tham gia cùng các nước ASEAN khẩn trương đưa các mục tiêu trong các kế hoạch chiến lược của Tầm nhìn cộng đồng ASEAN 2045 thành các hoạt động hợp tác cụ thể.

Do thời gian thực hiện tầm nhìn trải dài tới 20 năm, sẽ cần xác định ưu tiên cho từng giai đoạn để đảm bảo tính thời sự và linh hoạt, đồng thời chuẩn bị các phương án huy động nguồn lực hiệu quả, cả từ trong nội bộ ASEAN và tranh thủ hỗ trợ của các đối tác bên ngoài.

Các bộ, ngành của Việt Nam đang khẩn trương đóng góp xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể Tầm nhìn cộng đồng ASEAN 2045 theo chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan chuyên ngành ASEAN, tham gia xây dựng các cơ chế theo dõi, đánh giá thực thi, nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành, liên trụ cột trong ASEAN.

Cùng với đó, Việt Nam tích cực đề xuất và thúc đẩy các sáng kiến nhằm củng cố đoàn kết, tăng cường khả năng tự cường, thu hẹp khoảng cách phát triển, đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh lương thực, an ninh năng lượng và nâng cao năng lực ứng phó trước các thách thức mới nổi.

Ở cấp độ quốc gia, Việt Nam đã chủ động lồng ghép các nội dung hợp tác thực hiện Tầm nhìn cộng đồng ASEAN 2045 vào kế hoạch phát triển trên các lĩnh vực để tạo sự cộng hưởng và đem lại kết quả thiết thực. Việt Nam là một trong những nước đi đầu xây dựng và triển khai chương trình hành động quốc gia giai đoạn 2026-2030 nhằm thực hiện Tầm nhìn cộng đồng ASEAN 2045 và các kế hoạch chiến lược của Cộng đồng ASEAN. Việt Nam cũng sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm với các nước thành viên về quá trình nội luật hóa và triển khai các cam kết ASEAN ở cấp quốc gia.

Theo Đại sứ, trong vai trò điều phối quan hệ ASEAN-New Zealand và ASEAN-Anh giai đoạn 2024-2027, Việt Nam cũng sẽ chủ động gắn kết, vận động sự ủng hộ, hỗ trợ thiết thực của các đối tác này cho nỗ lực triển khai Tầm nhìn cộng đồng ASEAN 2045.

Xây dựng một Cộng đồng ASEAN đoàn kết, vững mạnh, hợp tác thực chất, hiệu quả, là lợi ích, đồng thời cũng là trách nhiệm của các quốc gia thành viên mà Việt Nam luôn đề cao.

Tranh thủ các cơ hội hợp tác cho Việt Nam

Tầm nhìn cộng đồng ASEAN 2045 có nhiều điểm tương đồng với các mục tiêu phát triển quan trọng của Việt Nam, cùng hướng đến tăng trưởng năng động, bền vững, sáng tạo, lấy người dân làm trung tâm. Các khuôn khổ liên kết kinh tế khu vực mà ASEAN tạo dựng cũng như các sáng kiến/hoạt động hợp tác cụ thể trên các lĩnh vực đa dạng trong ASEAN và với các đối tác sẽ hỗ trợ tích cực cho nhu cầu đổi mới động lực tăng trưởng, phát triển nhanh và bền vững của Việt Nam.

Thông qua ASEAN, Việt Nam có điều kiện tiếp cận mạng lưới các thị trường rộng của ASEAN và các đối tác của ASEAN đều là các nền kinh tế lớn trên thế giới, gia tăng tham gia trong chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.

Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương cũng nhấn mạnh một số lĩnh vực:Trước hết, Việt Nam cần tiếp tục tận dụng hiệu quả Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) và mạng lưới các hiệp định thương mại tự do giữa ASEAN với các đối tác. Quy mô thị trường ASEAN 700 triệu dân và không gian kinh tế mở gồm 2.3 tỉ người, chiếm 30% GDP toàn cầu (thông qua Hiệp định RCEP), cùng hệ thống 6 FTA ASEAN+1 với Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Australia-New Zealandlà cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu, mở rộng thị trường xuất khẩu, nâng cao năng lực sản xuất.

Bên cạnh đó, ASEAN cũng là kênh hiệu quả giúp Việt Nam huy động các nguồn lực bên ngoài cho đầu tư phát triển, trong đó có thu hút FDI, nhất là vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, đầu tư phát triển hạ tầng, phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn, các lĩnh vực công nghệ mới nổi.

Hằng năm, tổng dòng vốn FDI chảy vào các nền kinh tế ASEAN tăng ổn định, đạt 244 tỉ USD năm 2025, trong đó tỉ trọng nguồn vốn đầu tư vào lĩnh vực sản xuất dựa vào hàm lượng công nghệ cao tăng nhanh. Việt Nam có thể tiếp tục tận dụng vị trí địa lý chiến lược của khu vực, các chính sách thuận lợi hóa theo Hiệp định Đầu tư ASEAN (ACIA) và mạng lưới FTA rộng khắp của ASEAN để tiến sâu hơn trong chuỗi cung ứng, nhất là chuyển đổi từ thu hút đầu tư sản xuất lắp ráp, trở thành mắt xích quan trọng với hàm lượng gia tăng về công nghệ trong chuỗi cung ứng của các tập đoàn toàn cầu.

Các dự án kết nối hạ tầng lớn ở khu vực, do ASEAN đi đầu thúc đẩy, như mạng lưới điện ASEAN (ASEAN Power Grid) sẽ từng bước kết nối hệ thống điện khu vực, thuận lợi hóa mua bán điện xuyên biên giới, góp phần nâng cao an ninh năng lượng, nâng cao khả năng bổ trợ nguồn cung năng lượng giữa các nước ASEAN, trong đó có Việt Nam. Kế hoạch chiến lược kết nối ASEAN 2045, trong đó có các dự án kết nối hạ tầng giao thông và hạ tầng số, hỗ trợ các nước thành viên ASEAN phát triển hạ tầng bền vững, kết nối số và thúc đẩy liên thông về thương mại, đầu tư trong khu vực.

Đáng chú ý, Hiệp định Khung kinh tế số ASEAN (ASEAN Digital Economy Framework Agreement - DEFA)dự kiến được ký kết cuối năm nay, là hiệp định khu vực toàn diện đầu tiên trên thế giới về kinh tế số sẽ mở ra thị trường số thống nhất của ASEAN, đẩy mạnh thương mại điện tử, dòng chảy dữ liệu an toàn, thanh toán số, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp, nhất là MSMEs, tham gia sâu, rộng vào nền kinh tế số khu vực.

Nỗ lực của ASEAN tăng cường hợp tác trên các lĩnh vực mới nổi về công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), lượng tử, bán dẫn và chuyển đổi xanh như phát triển năng lượng tái tạo, nông nghiệp bền vững, tài chính xanh, kinh tế tuần hòan v.v. là cơ hội để các quốc gia thành viên, trong đó có Việt Nam tranh thủ các nguồn vốn và kinh nghiệm, kỹ thuật từ các đối tác của ASEAN có thế mạnh và trình độ phát triển cao.

Hợp tác về ứng phó thiên tai, biến đổi khí hậu, phòng chống dịch bệnh, bảo vệ môi trường...đang được triển khai mạnh mẽ thông qua các kênh hợp tác chuyên ngành của ASEAN, với sự phối hợp chặt chẽ của các đối tác sẽ hỗ trợ tích cực cho nỗ lực thúc đẩy phát triển bền vững của các nước thành viên, trong đó có Việt Nam.

Theo Đại sứ,ASEAN có tiềm năng và mở ra nhiều cơ hội thuận lợi, thiết thực để Việt Nam có thể khai thác hiệu quả, phục vụ hiện thực hóa các mục tiêu phát triển của đất nước. Ngược lại, một Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, cũng sẽ đóng góp hỗ trợ ASEAN thực hiện thành công Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.

Việt Nam đồng hành và lớn mạnh cùng ASEAN

Một ASEAN vững mạnhlà nền tảng quan trọng cho các nước thành viên, trong đó có Việt Nam “vươn mình”. Giai đoạn hiện nay, ASEAN phải đối mặt với biến động trong chính cách vận hành của hệ thống quốc tế khi các nền tảng cơ bản của luật pháp quốc tế, các nguyên tắc chỉ đạo quan hệ quốc tế cũng như các thể chế đa phương gặp thách thức nghiêm trọng. Vai trò trung tâm và giá trị tồn tại của ASEAN chỉ có thể được giữ vững nếu ASEAN duy trì được tiếng nói chung, khả năng phối hợp, ứng phó với các biến động cũng như tính hiệu quả của các cơ chế do ASEAN dẫn dắt.

Theo Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương, đầu tiên là sự cần thiết duy trì đoàn kết và đồng thuận, hài hòa các lợi ích đa dạng trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt. Sự cạnh tranh này có thể tạo ra những sức ép khác nhau đối với từng quốc gia thành viên, khiến việc tìm kiếm đồng thuận trong một số vấn đề nhạy cảm trở nên khó khăn hơn.

Để vượt qua thách thức này, các nước thành viên cần tiếp tục đề cao đối thoại, tham vấn và xây dựng lòng tin, trên cơ sở tôn trọng lợi ích chính đáng của nhau và hài hòa lợi ích quốc gia với lợi ích của khu vực. Điều quan trọng là ASEAN cần giữ vững lập trường độc lập, tự chủ, không để cạnh tranh nước lớn làm ảnh hưởng đến đoàn kết và tiếng nói chung của Hiệp hội.

Các cơ chế đối thoại và hợp tác do ASEAN khởi xướng và dẫn dắt cần không ngừng được đổi mới, nâng cao hiệu quả, để tiếp tục phát huy vai trò cầu nối, gắn kết các đối tác, trong đó có các nước lớn tham gia tích cực, xây dựng vào các tiến trình hợp tác, xây dựng lòng tin, ngăn ngừa nguy cơ xung đột. ASEAN cũng sẽ tiếp tục mở rộng, đa dạng hóa quan hệ với các đối tác, các khu vực trên thế giới để tìm kiếm các cơ hội hợp tác mới, song song với việc củng cố và làm sâu sắc thêm các quan hệ đối tác hiện có.

Một thách thức lớn khác đối với ASEAN là năng lực thực thi các cam kết, thoả thuận hợp tác, khả năng ứng phó các thách thức nảy sinh, trong đó nổi lên là vấn đề nguồn lực. Các mục tiêu mới của ASEAN đều đòi hỏi nguồn lực đáng kể, trong khi trình độ phát triển và khả năng đóng góp của các nước thành viên còn khác biệt.

Một mặt, ASEAN cần đảm bảo tự chủ về nguồn lực, nhất là trên các lĩnh vực hợp tác quan trọng, hạn chế phụ thuộc nhiều vào hỗ trợ từ bên ngoài. Mặt khác, cần xây dựng cách tiếp cận rộng mở, linh hoạt, phù hợp để huy động nguồn lực đa dạng cho nhu cầu hợp tác ngày càng gia tăng.

ASEAN cũng sẽ cần không ngừng cải tiến, nâng cao hiệu quả hoạt động, tiến hành điều chỉnh, sửa đổi cần thiết đối với cách thức vận hành của bộ máy, xây dựng và triển khai các hoạt động hợp tác, cũng như sử dụng hiệu quả các nguồn lực.

Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương khẳng định, cùng ASEAN nhận diện và hóa giải các thách thức, Việt Nam sẽ tích cực góp phần tìm kiếm, đưa ra các giải pháp hữu hiệu, cả trong ngắn hạn và dài hạn, để củng cố và gìn giữ giá trị của Cộng đồng ASEAN, mái nhà chung của khu vực.