Vì sao Hà Nội không đồng ý bỏ làn dừng khẩn cấp?

Sở Xây dựng Hà Nội vừa có văn bản trả lời kiến nghị của Cục Cảnh sát giao thông về phương án tổ chức giao thông trên Vành đai 3 trên cao. Trước đó, Cục CSGT đề xuất phương án bố trí 3 làn xe chạy mỗi chiều, không bố trí làn dừng khẩn cấp, đồng thời giảm và thống nhất tốc độ khai thác trên toàn tuyến.

Để đánh giá phương án này, Sở Xây dựng Hà Nội đã phối hợp với Phòng CSGT Công an Hà Nội, Trung tâm Nghiên cứu viễn thông - tín hiệu - điện thuộc Đại học Giao thông vận tải và các đơn vị liên quan rà soát hiện trạng hạ tầng, tổ chức giao thông trên tuyến.

Theo Sở Xây dựng, Vành đai 3 trên cao đoạn từ cầu Thanh Trì đến cầu Thăng Long được đầu tư theo tiêu chuẩn đường cao tốc đô thị, quy mô 4 làn xe chạy, tốc độ thiết kế 100 km/h. Tuyến gồm 2 cầu cạn bê tông cốt thép chạy song song. Mỗi cầu phục vụ một chiều lưu thông với 2 làn xe chạy và 1 làn dừng khẩn cấp. Tại các đoạn thông thường, mặt đường mỗi chiều rộng 10,75m, gồm 2 làn ô tô rộng 3,75m/làn, làn dừng khẩn cấp rộng 2,5m và dải an toàn sát dải phân cách giữa rộng 0,75m.

Một trong những lý do quan trọng khiến Sở Xây dựng Hà Nội bác đề xuất bỏ làn dừng khẩn cấp Vành đai 3 là phương án này không bảo đảm bề rộng làn xe theo quy chuẩn. Qua đối chiếu các quy chuẩn hiện hành, Sở Xây dựng cho rằng nếu chia mặt cắt hiện hữu thành 3 làn xe chạy mỗi chiều thì sẽ không đáp ứng yêu cầu về kích thước làn.

Cụ thể, theo QCVN 117 về đường bộ cao tốc, chiều rộng làn xe chạy tối thiểu phải đạt 3,75m đối với đường có tốc độ thiết kế từ 100-120 km/h và 3,5m đối với đường có tốc độ thiết kế 80 km/h. Đáng chú ý, ngay cả khi giảm tốc độ khai thác xuống 60 km/h, thậm chí 50 km/h, chiều rộng tối thiểu của một làn ô tô vẫn phải bảo đảm 3,5m, cùng với dải an toàn tối thiểu 0,25m theo các quy chuẩn được Sở Xây dựng viện dẫn.

Trong khi đó, nếu bố trí 3 làn xe trên mặt cắt hiện hữu, một số làn ô tô chỉ rộng khoảng 3-3,25m. Đồng thời, dải an toàn cũng phải thu hẹp xuống dưới 0,5m. Từ những phân tích này, Sở Xây dựng Hà Nội đánh giá phương án 3 làn xe, bỏ làn dừng khẩn cấp không phù hợp quy định hiện hành và không khả thi về mặt kỹ thuật.

Cơ quan này cũng nhấn mạnh, việc áp dụng quy chuẩn kỹ thuật là yêu cầu bắt buộc theo pháp luật về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật. Do đó, việc tăng thêm một làn xe bằng cách bỏ làn dừng khẩn cấp không thể chỉ được xem xét dưới góc độ tăng năng lực thông hành mà còn phải bảo đảm yêu cầu về an toàn và tiêu chuẩn kỹ thuật của tuyến đường.

Bỏ làn khẩn cấp có thể khiến ùn tắc nghiêm trọng hơn?

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, vấn đề không chỉ nằm ở bề rộng làn đường. Vành đai 3 trên cao là tuyến đường đặc thù, khi xảy ra sự cố, phương tiện phía sau khó có thể nhanh chóng chuyển sang một tuyến đường khác để tránh khu vực ùn tắc.

Nếu xảy ra va chạm, tai nạn, xe chết máy hoặc nổ lốp, phương tiện gặp sự cố có thể phải dừng ngay trên một làn xe chạy. Khi đó, một làn đường bị chiếm dụng sẽ hình thành điểm thắt dòng, làm giảm đáng kể năng lực thông hành của toàn tuyến.

Đặc biệt, trong tình huống ùn ứ, xe cứu hỏa, xe cứu thương và phương tiện cứu hộ sẽ khó tiếp cận hiện trường nếu không còn làn dừng khẩn cấp. Điều này có thể khiến thời gian xử lý sự cố kéo dài, đồng thời làm ùn tắc lan rộng và kéo dài hơn.

Nói cách khác, bỏ làn dừng khẩn cấp để có thêm một làn xe chưa chắc giúp Vành đai 3 giảm ùn tắc. Trong một số tình huống, việc thiếu không gian xử lý sự cố còn có thể khiến năng lực thông hành của tuyến bị suy giảm nhanh chóng.

Một vấn đề khác được Sở Xây dựng Hà Nội chỉ ra là lưu lượng phương tiện trên Vành đai 3 trên cao hiện đã vượt rất xa công suất thiết kế. Theo cơ quan quản lý, tuyến đường hiện phải tiếp nhận khoảng 100.000-120.000 lượt xe/ngày đêm, trong khi công suất thiết kế ban đầu chỉ khoảng 15.000-16.000 lượt xe/ngày đêm. Như vậy, lưu lượng thực tế cao gấp khoảng 6-8 lần công suất thiết kế.

Tình trạng này được xác định là nguyên nhân chính khiến ùn tắc Vành đai 3 xảy ra thường xuyên. Ùn tắc tập trung vào các khung giờ cao điểm từ 7-9h và 17-19h30, đồng thời có xu hướng kéo dài trong ngày, đặc biệt vào cuối tuần, lễ, Tết hoặc khi thời tiết mưa. Các khu vực thường xuyên xảy ra ùn tắc gồm lối lên xuống nút giao Pháp Vân - Cầu Giẽ, khu vực Nguyễn Trãi - Khuất Duy Tiến, Big C Thăng Long - Trần Duy Hưng và đoạn thắt dòng qua cầu Thanh Trì.

Thêm một làn xe có thể tạo điểm nghẽn mới

Sở Xây dựng Hà Nội cũng lưu ý, một số vị trí trên Vành đai 3 như nút giao Thanh Xuân, Trung Hòa và đường dẫn lên cầu Thăng Long hiện có mặt đường mỗi chiều chỉ rộng khoảng 9m và không có làn dừng khẩn cấp. Điều này dẫn tới một vấn đề: nếu các đoạn còn lại được tổ chức thành 3 làn xe, phương tiện khi di chuyển đến những khu vực nói trên sẽ phải chuyển từ 3 làn xuống 2 làn.

Việc thay đổi đột ngột số lượng làn xe có thể tạo thêm các điểm nghẽn giao thông, đặc biệt khi lưu lượng phương tiện trên tuyến đang ở mức rất cao. Vì vậy, theo đánh giá của cơ quan quản lý, việc bỏ làn dừng khẩn cấp để bổ sung một làn xe chạy không giải quyết được căn nguyên của bài toán ùn tắc trên Vành đai 3.

Ngược lại, khi xảy ra sự cố, việc thiếu không gian dành cho xe dừng khẩn cấp và phương tiện cứu hộ có thể khiến tình trạng ùn ứ trở nên phức tạp hơn.

Thay vì bỏ làn dừng khẩn cấp, Sở Xây dựng Hà Nội cho biết thành phố sẽ nghiên cứu tăng cường các giải pháp điều hành giao thông thông minh trên Vành đai 3 trên cao. Một trong những giải pháp được tính đến là lắp đặt hệ thống biển báo điện tử VMS trên tuyến.

Hệ thống này có thể cung cấp thông tin, cảnh báo và hướng dẫn phương tiện thay đổi lộ trình phù hợp với tình hình giao thông thực tế. Trong trường hợp xảy ra ùn tắc hoặc sự cố, việc điều tiết phương tiện có thể được thực hiện linh hoạt theo từng tình huống. Trong đó, thành phố nghiên cứu cho phép khai thác làn dừng khẩn cấp khi cần thiết và dưới sự điều hành của cơ quan chức năng.

Theo hướng này, làn dừng khẩn cấp vẫn được duy trì để bảo đảm chức năng an toàn, nhưng có thể được khai thác linh hoạt trong những thời điểm và điều kiện phù hợp.

Chờ Vành đai 3,5, Vành đai 4 và các cầu mới để giảm áp lực

Về lâu dài, Hà Nội sẽ nghiên cứu phương án điều tiết xe tải khi Vành đai 3,5 và Vành đai 4 hoàn thành. Việc phân luồng, điều tiết phương tiện được kỳ vọng góp phần giảm áp lực giao thông cho Vành đai 3 trên cao. Cùng với đó, thành phố đang đẩy nhanh tiến độ các dự án cầu qua sông Hồng như Tứ Liên, Trần Hưng Đạo, Ngọc Hồi, Thượng Cát.

Các công trình này được kỳ vọng tăng khả năng kết nối giữa các khu vực, từng bước phân bổ lại lưu lượng phương tiện trên toàn mạng lưới giao thông đô thị. Từ góc độ tổ chức giao thông, Sở Xây dựng Hà Nội cho rằng bài toán ùn tắc trên Vành đai 3 cần được giải quyết bằng một hệ thống giải pháp đồng bộ, gồm tổ chức, điều tiết giao thông, ứng dụng công nghệ và phát triển hạ tầng.

Theo đó, việc xử lý ùn tắc không nên chỉ tập trung vào tăng số làn xe trên mặt cắt hiện hữu mà phải tính đến yêu cầu an toàn, khả năng xử lý sự cố và sự kết nối của toàn bộ mạng lưới giao thông.

Việc duy trì làn dừng khẩn cấp trên Vành đai 3 trên cao vì vậy được Hà Nội đánh giá là cần thiết trong điều kiện hiện nay, vừa đáp ứng yêu cầu quy chuẩn, vừa tạo không gian xử lý phương tiện gặp sự cố, phục vụ cứu hộ, cứu nạn và hạn chế nguy cơ ùn tắc kéo dài trên tuyến.