Trong nhiều thế kỷ, Bắc Kinh luôn được coi là đích đến của những người nuôi khát vọng đổi đời tại Trung Quốc. Từ kinh đô của các triều đại phong kiến đến trung tâm chính trị của Trung Quốc hiện đại, thành phố này từ lâu đã thu hút những người mong muốn xây dựng tương lai tốt đẹp hơn.

Thời phong kiến, các sĩ tử từ khắp nơi đổ về Bắc Kinh để tham dự kỳ thi khoa cử. Những thập niên gần đây, khi kinh tế Trung Quốc tăng trưởng mạnh, hàng triệu sinh viên mới tốt nghiệp, doanh nhân và lao động nhập cư cũng tìm đến thủ đô với hy vọng nắm bắt cơ hội và thay đổi cuộc sống.

Wang Lei (29 tuổi), quê ở tỉnh Hà Bắc - địa phương giáp Bắc Kinh - từng là một trong số đó. Anh vẫn nhớ như in chuyến đến Bắc Kinh đầu tiên khi còn nhỏ.

“Khi tàu đến ga Bắc Kinh, tôi và một người bạn lần đầu nhìn thấy một tòa nhà chọc trời. Khi đó tôi đã nói với bạn rằng sau này lớn lên, nhất định tôi sẽ đứng trên đỉnh tòa nhà ấy”, Wang Lei kể.

Năm 2020, anh chuyển đến Bắc Kinh và làm việc trong lĩnh vực bất động sản - ngành khi đó vẫn được xem là một trong những lĩnh vực có thu nhập hấp dẫn nhất tại Trung Quốc. Giống như hàng triệu người khác, Wang Lei tin rằng chỉ cần chăm chỉ làm việc thì thành công sẽ đến. Tuy nhiên, sau vài năm, giấc mơ ấy dần tan vỡ. Hiện nay, Wang Lei cho rằng tương lai của mình có lẽ không còn nằm ở thành phố từng khiến anh say mê.

Thành phố của những người nhập cư

Sự bùng nổ kinh tế của Trung Quốc được thúc đẩy bởi một trong những làn sóng di cư lớn nhất trong lịch sử nhân loại. Hàng trăm triệu người rời vùng nông thôn và các thành phố nhỏ để tới những đô thị phát triển, tạo động lực cho nhiều thập niên tăng trưởng mạnh mẽ.

Bắc Kinh là một trong những biểu tượng rõ nét nhất của quá trình đó. Dân số thành phố gần như tăng gấp đôi kể từ năm 1990, từ khoảng 11 triệu người lên gần 22 triệu người. Trong nhiều năm, việc có hộ khẩu hoặc địa chỉ cư trú tại Bắc Kinh được xem là dấu hiệu của thành công, đặc biệt với những người đến từ các vùng xa.

Tuy nhiên, những năm gần đây, xu hướng này bắt đầu thay đổi. Đà tăng trưởng hai con số từng được xem là đặc trưng của kinh tế Trung Quốc đã chậm lại xuống mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ. Khủng hoảng bất động sản - lĩnh vực từng là trụ cột của nền kinh tế - cùng với đại dịch COVID-19 đã làm suy giảm niềm tin của doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Nhiều gia đình từng dành phần lớn tài sản để đầu tư bất động sản chứng kiến giá nhà lao dốc, khiến giá trị tài sản sụt giảm đáng kể. Trong khi đó, những tác động của đại dịch và các biện pháp kiểm soát kéo dài cũng khiến người dân có xu hướng tiết kiệm nhiều hơn để phòng ngừa rủi ro. Chi tiêu tiêu dùng giảm, doanh nghiệp hạn chế mở rộng hoạt động và thị trường lao động ngày càng cạnh tranh.

Đối với Wang Lei, kế hoạch lập nghiệp tại Bắc Kinh nhanh chóng rơi vào bế tắc.

“Thị trường bất động sản lúc đó rất khó khăn. Áp lực quá lớn nên tôi quyết định nghỉ việc”, Wang Lei nói. Hiện anh làm nghề tự do, đồng thời góp vốn mở một quán bar nhỏ cùng bạn bè. Công việc mới mang lại sự linh hoạt hơn về thời gian, nhưng thu nhập vẫn là bài toán không dễ giải.

“Rất nhiều người xung quanh tôi, từ đồng nghiệp đến bạn bè, đều chịu áp lực tương tự. Thu nhập không theo kịp chi phí sinh hoạt. Nếu tính thêm tiền thuê nhà, hẹn hò hay thỉnh thoảng đi du lịch thì số tiền kiếm được gần như không đủ”, anh chia sẻ.

“Rời Bắc Kinh” và xu hướng “nằm im”

Trên các nền tảng mạng xã hội Trung Quốc, chủ đề “rời Bắc Kinh” thu hút sự quan tâm lớn khi nhiều người trẻ chia sẻ quyết định rời thủ đô để chuyển đến các thành phố khác. Những lý do được nhắc đến nhiều nhất là giá nhà và chi phí sinh hoạt cao, mức độ cạnh tranh gay gắt cùng triển vọng nghề nghiệp nhiều bất ổn.

Với Wang Lei, đây ngày càng trở thành một lựa chọn mang tính thực tế. “Nếu chi cùng một khoản tiền ở thành phố khác, có lẽ tôi sẽ có chất lượng cuộc sống tốt hơn”, anh nói.

Dẫu vậy, quyết định rời Bắc Kinh không hề dễ dàng. Theo anh, nhiều người vẫn coi việc rời thủ đô đồng nghĩa với thất bại hoặc “mất thể diện”.

Tuy nhiên, quan niệm này đang dần thay đổi, đặc biệt trong giới trẻ. Ngày càng nhiều người cho rằng cái giá phải trả để đạt được thành công theo chuẩn mực truyền thống đã trở nên quá đắt.

Trong nhiều năm, văn hóa làm việc “996” - từ 9 giờ sáng đến 9 giờ tối, 6 ngày mỗi tuần - được xem là con đường tất yếu để thăng tiến. Mô hình này từng được nhiều doanh nhân nổi tiếng, trong đó có nhà sáng lập Alibaba Jack Ma, công khai ủng hộ như một biểu tượng của tinh thần cống hiến.

Các thế hệ lớn tuổi ở Trung Quốc cũng thường nhắc đến tinh thần “chịu khổ” như yếu tố giúp họ vượt qua khó khăn và vươn lên trong cuộc sống.

Song, khi tăng trưởng kinh tế chậm lại và áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, nhiều người trẻ bắt đầu thay đổi quan niệm về thành công. Khái niệm “tang ping” (nằm im), xuất hiện từ năm 2021, được dùng để chỉ những người chủ động rời khỏi cuộc đua khốc liệt, lựa chọn cuộc sống giản đơn thay vì mải miết theo đuổi mức lương cao hay các thước đo thành công truyền thống.

Thành công được định nghĩa lại

Đối với Wang Lei, lựa chọn đó ngày càng trở nên hấp dẫn hơn khi anh đã chứng kiến nhiều người bạn mình rời thủ đô Bắc Kinh.

“Tôi nhận ra những người chuyển sang sống ở các thành phố khác dường như hạnh phúc hơn tôi. Họ chịu ít áp lực và lo âu hơn rất nhiều. Cuộc sống của tôi không hề thoải mái hay tự do như họ”, anh nói.

Theo Wang Lei, rời Bắc Kinh không đồng nghĩa với việc từ bỏ khát vọng. “Đúng là có những người trẻ không còn muốn làm việc quá vất vả, nhưng cũng có rất nhiều người vẫn nỗ lực. Chúng ta cần thích nghi với thực tế hiện nay”, anh chia sẻ.

Nếu rời Bắc Kinh, đó cũng là lúc Wang Lei chấp nhận rằng giấc mơ thuở nhỏ đã thay đổi. Nếu trước đây, thành công đồng nghĩa với việc đặt chân tới những thành phố lớn nhất Trung Quốc, thì giờ đây, thành công với anh đơn giản là tìm được một nơi có thể sống nhẹ nhõm hơn và xây dựng một cuộc sống ổn định, bền vững trong dài hạn.