Xây dựng Cổng Pháp luật quốc giathành kênh tương tác hai chiều

Tại Hội thảo “Hoàn thiện và nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của Cổng Pháp luật quốc gia” vừa được Tạp chí Dân chủ và Pháp luật tổ chức, GS.TS Vũ Công Giao, Đại học Luật Hà Nội cho rằng, Cổng Pháp luật quốc gia cần được định vị là hạ tầng pháp lý số quan trọng, thay vì chỉ là một trang thông tin điện tử thông thường. Nếu vận hành tốt, cổng sẽ góp phần giúp rút ngắn khoảng cách giữa pháp luật trên văn bản và pháp luật trong đời sống, giữa hoạt động ban hành pháp luật của nhà nước và nhu cầu tìm hiểu, thực hiện, phản hồi pháp luật của người dân và doanh nghiệp.

Theo GS.TS Vũ Công Giao, chất lượng và hiệu quả hoạt động của Cổng Pháp luật quốc gia được đánh giá dựa trên một số tiêu chí cơ bản. Thứ nhất, thông tin trên cổng phải đảm bảo tính chính thống, đầy đủ, cập nhật, dễ kiểm chứng và dễ sử dụng. “Người dân và doanh nghiệp không chỉ muốn tìm thấy văn bản pháp luật, mà họ còn muốn biết văn bản đó có hiệu lực hay không, đã được sửa đổi, bổ sung thế nào, văn bản hướng dẫn liên quan và được áp dụng trong trường hợp cụ thể ra sao”, GS.TS Vũ Công Giao nói.

Thứ hai là tính dễ tiếp cận cho mọi đối tượng, bao gồm người dân vùng sâu vùng xa và các nhóm yếu thế như người khiếm thị. Bên cạnh việc cung cấp những văn bản pháp luật gốc, Cổng Pháp luật quốc gia cần có những hình thức cung cấp thông tin, giải thích pháp luật ngắn gọn, dễ hiểu, phân loại theo nhóm đối tượng và tình huống đời sống, tư vấn pháp luật mở rộng đến tất cả nhóm đối tượng, nhất là các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương thì hiệu quả hoạt động sẽ cao hơn rất nhiều.

Thứ ba là tính tương tác. Trong bối cảnh hiện nay, Cổng Pháp luật quốc gia nên phát triển thành kênh tương tác hai chiều để tiếp nhận phản ánh về các vướng mắc, bất cập, pháp luật, mâu thuẫn chồng chéo giữa những quy định pháp luật và thực tiễn đời sống. “Các phản ánh đó cần phải được tiếp nhận, xử lý và phản hồi, đồng thời được tổng hợp thành những dữ liệu, kiến nghị phục vụ cho hoạt động hoàn thiện pháp luật”, GS.TS Vũ Công Giao nêu rõ.

Thứ tư là sử dụng trí tuệ nhân tạo. Theo GS.TS Vũ Công Giao, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong tư vấn pháp lý cần sự thận trọng, chính xác cao và phải có cơ chế cảnh báo giới hạn tham khảo hoặc chuyển tiếp tới chuyên gia. “Mọi tư vấn pháp lý bằng AI được tổ chức trên Cổng Pháp luật quốc gia cần gắn với những nguồn văn bản cụ thể, có những cảnh báo phù hợp về giới hạn tham khảo”, GS.TS Vũ Công Giao lưu ý.

Để hoàn thiện Cổng Pháp luật quốc gia, GS.TS Vũ Công Giao đề xuất: Nên tiếp tục làm giàu và chuẩn hóa các dữ liệu pháp luật, đặc biệt là dữ liệu về hiệu lực lịch sử sửa đổi, văn bản liên quan, tình trạng thi hành,... và thiết kế cổng theo nhu cầu của từng nhóm người dùng cụ thể. Bên cạnh đó, xây dựng và áp dụng bộ chỉ số đánh giá hiệu quả vận hành cổng, trong đó chú ý những thông tin như: số lượng truy cập, mức độ hài lòng, thời gian phản hồi, tỷ lệ kiến nghị được xử lý, mức độ tác động đến việc hoàn thiện thực hiện và hoàn thiện pháp luật,…

Ngoài ra, cần tăng cường cơ chế phối hợp giữa Bộ Tư pháp, các bộ, ngành, địa phương, các cơ sở đào tạo luật, các tổ chức hành nghề luật sư, các tổ chức xã hội trong việc cập nhật, giải thích, phổ biến và phản hồi pháp luật.

Cơ chế xã hội hóa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm

Đồng tình với quan điểm cho rằng, Cổng Pháp luật quốc gia nên cung cấp thông tin theo nhóm đối tượng và tình huống đời sống, ông Phan Hồng Nguyên, Văn phòng Cục Công nghệ thông tin co rằng cổng nên chia tách thành từng nhóm chủ thể để thực hiện tiếp cận các thông tin vàcung cấp các dịch vụ pháp lý phù hợp.

Theo ông Phan Hồng Nguyên, với người dân, phải cung cấp thông tin một cách dễ hiểu, để họ nhanh chóng nắm bắt thông tin và áp dụng hiệu quả. Với các chuyên gia/nhà khoa học, cần cung cấp thông tin chuyên sâu, đưa ra các đề xuất, kiến nghị, định hướng chính sách cũng như các vấn đề khó khăn, vướng mắc trong thực tế để góp phần định hướng, lộ trình xây dựng các chính sách khoa học.

Với nhóm cán bộ công chức, viên chức, cần cung cấp các thông tin liên quan đến chuyên ngành của họ. Với nhóm doanh nghiệp - chịu nhiều ảnh hưởng, tác động trực tiếp bởi các quy định pháp luật - cần cung cấp thông tin, nội dung liên quan và xây dựng cơ chế tương tác đa chiều để hỗ trợ họ giải quyết những vướng mắc thực tế. Với nhóm chủ thể có yếu tố nước ngoài, cổng cần cung cấp, truyền bá thông tin để họ có thể khai thác được thông tin, áp dụng vào trường hợp cụ thể của họ.

Đề xuất phân loại dịch vụ pháp lý trên cổng thành hai loại: miễn phí cho tra cứu cơ bản và có thu phí cho các ý kiến pháp lý chuyên sâu, bà Phạm Thị Nga, đại diện Sở Tư pháp Thành phố Hà Nội cho rằng, Cổng Pháp luật quốc gia nên hợp tác với Trung tâm trợ giúp pháp lý của Sở Tư pháp các địa phương. Việc tích hợp các Trung tâm trợ giúp pháp lý địa phương vào hệ thống cũng tận dụng được trí tuệ của đội ngũ chuyên viên pháp chế và công chức.

“Với những câu hỏi phức tạp, cần lời giải đáp về pháp lý chuyên sâu, đòi hỏi câu trả lời phải vận dụng trí tuệ, xử lý các tình huống pháp lý thì sẽ phải tính phí”, bà Nga nêu ý kiến.

Ông Trần Văn Trí, đại diện đơn vị cung cấp giải pháp AI pháp luật, kiến nghịCổng Pháp luật quốc gia nên có cơ chế xã hội hóa, cho phép doanh nghiệp tư nhân tham gia phát triển một số nội dung trên cổng và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Ông nhấn mạnh sự cần thiết của một cơ chế minh bạch để tránh độc quyền, đồng thời nêu rõ những thách thức về chi phí và công nghệ khi sử dụng các mô hình ngôn ngữ lớn để phục vụ nhu cầu tra cứu của người dân và doanh nghiệp.

Liên quan đến ứng dụng công nghệ AI trên Cổng Pháp luật quốc gia để hỗ trợ công tác pháp lý tại địa phương, ông Nguyễn Đình Định, đại diện Sở Tư pháp tỉnh Bắc Ninh đề xuất Cổng Pháp luật quốc gia cần nâng cấp hệ thống, đặc biệt là tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) để trở thành một địa chỉ tra cứu văn bản tin cậy, hỗ trợ biên soạn tài liệu, là một kênh hỗ trợ lớn trong việc đào tạo nâng cao và giải đáp các thắc mắc pháp lý chuyên sâu”.

Đồng tình việc ứng dụng AI trên Cổng Pháp luật quốc gia, nhưng ông Phan Hồng Nguyên, Văn phòng Cục Công nghệ thông tin, lưu ý: “AI hiện tại chỉ là công cụ giúp chúng ta tham khảo, chứ không thể chính xác hoàn toàn. Bởi thế, trên công cụ AI đó, chúng ta phải lựa chọn thông tin và có đối chiếu thông tin để xử lý”.