Công ty Fire Point của Ukraine,đơn vị phát triển FP-7x, hướng tới việc sử dụng loại tên lửa này cho một số nhiệm vụ phòng không, qua đó dành tên lửa Patriot PAC-3 cho những mối đe dọa nghiêm trọng nhất, đặc biệt là tên lửa đạn đạo của Nga.

FP-7x không được thiết kế để thay thế toàn bộ hệ thống phòng không Patriot. Tuy nhiên, nếu các cuộc thử nghiệm cho thấy khả năng đáp ứng yêu cầu, loại tên lửa này có thể đảm nhận một phần nhiệm vụ đánh chặn đối với một số mục tiêu cụ thể, giúp giảm áp lực lên kho dự trữ PAC-3.

Chương trình này được thúc đẩy trong bối cảnh Ukraine, Mỹ và các đồng minh NATO chịu sức ép lớn về nguồn cung tên lửa Patriot. Nhu cầu đối với tên lửa đánh chặn PAC-3 vẫn ở mức cao, trong khi năng lực sản xuất bị giới hạn bởi quy trình chế tạo phức tạp và sự phụ thuộc vào nhiều linh kiện chuyên dụng. Tình trạng này làm gia tăng áp lực lên khả năng duy trì năng lực phòng không của các nước đang vận hành hệ thống Patriot.

Ưu thế của tên lửa FP-7x

Công ty Fire Point đang phát triển FP-7x trong khuôn khổ dự án phòng không và phòng thủ tên lửa FREYJA. Theo những thông tin được công bố, mẫu tên lửa đánh chặn này đã trải qua các cuộc thử nghiệm bay có kiểm soát. Tuy nhiên, FP-7x vẫn chưa chứng minh được khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo qua nhiều cuộc thử nghiệm thực tế. Do đó, năng lực của loại tên lửa này hiện chưa thể so sánh với PAC-3, dòng tên lửa đã được đưa vào sử dụng và có kinh nghiệm tác chiến thực tế.

Ưu thế tiềm năng của FP-7x được cho là nằm ở chi phí thấp hơn và khả năng sản xuất với số lượng lớn, thay vì hiệu suất vượt trội so với PAC-3. Nếu Ukraine có thể sản xuất FP-7x với quy mô lớn, loại tên lửa này có thể được sử dụng để đối phó với một số mối đe dọa trên không, trong khi PAC-3 được ưu tiên cho những mục tiêu đòi hỏi năng lực đánh chặn cao hơn.

Điều này có ý nghĩa đáng kể đối với Ukraine, bởi Patriot hiện là một trong những hệ thống phòng không quan trọng nhất của nước này trong việc đối phó với tên lửa đạn đạo Nga. Tên lửa đánh chặn PAC-3 được trang bị hệ thống dẫn đường tiên tiến vàđộng cơ đẩy, cho phép tiêu diệt mục tiêu bằng cách đánh trực tiếp vào mục tiêu ở tốc độ cao trong giai đoạn cuối quỹ đạo. Mỗi quả tên lửa có giá hàng triệu USD và sử dụng nhiều thành phần chuyên dụng, trong đó có động cơ tên lửa, đầu dò, linh kiện điện tử và các bộ phận được chế tạo với độ chính xác cao.

FP-7x được phát triển theo hướng giải quyết một phần bài toán trên thông qua thiết kế có chi phí thấp hơn và tiềm năng sản xuất với tốc độ cao hơn. Một số ước tính cho rằng đơn giá dự kiến của FP-7x có thể thấp hơn đáng kể so với PAC-3. Tuy nhiên, chi phí mua sắm thực tế cũng như hiệu quả tác chiến của hệ thống vẫn chưa được xác nhận đầy đủ.

Chênh lệch về chi phí có thể trở thành yếu tố quan trọng trong một cuộc xung đột kéo dài. Hiệu quả của một hệ thống phòng thủ tên lửa không chỉ phụ thuộc vào khả năng đánh chặn mục tiêu mà còn phụ thuộc vào việc Ukraine có thể duy trì nguồn dự trữ tên lửa với số lượng đủ lớn trong thời gian dài hay không.

Tình trạng khan hiếm tên lửa đánh chặn Patriot không chỉ là vấn đề của riêng Ukraine. Mỹ cần duy trì lượng dự trữ cho lực lượng của nước này, trong khi các quốc gia vận hành Patriot tại châu Âu, Trung Đông và châu Á cũng tìm cách bổ sung kho tên lửa. Điều này làm gia tăng áp lực lên năng lực sản xuất của các nhà cung cấp phương Tây.

Washington đang nỗ lực mở rộng sản xuất dòng PAC-3 MSE, nhưng việc tăng công suất đối với một loại tên lửa đánh chặn phức tạp không thể thực hiện trong thời gian ngắn. Chuỗi cung ứng liên quan đến động cơ tên lửa, hệ thống dẫn đường, linh kiện điện tử và các nhà cung cấp chuyên biệt vẫn là những yếu tố có thể hạn chế tốc độ gia tăng sản lượng.

Đối với Ukraine, tình trạng thiếu tên lửa đánh chặn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của các khẩu đội Patriot. Một khẩu đội có thể sở hữu radar, bệ phóng và hệ thống điều khiển hỏa lực hiện đại, nhưng năng lực phòng thủ sẽ bị hạn chế nếu lượng tên lửa đánh chặn còn lại không đủ để duy trì khả năng ứng phó với các đợt tấn công liên tiếp.

Trong các cuộc tấn công quy mô lớn, Nga thường kết hợp nhiều loại vũ khí và phương tiện, gồm tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình, UAV và các mục tiêu nghi binh. Cách thức này có thể tạo sức ép lên hệ thống phòng không Ukraine, buộc các kíp chiến đấu phải phân bổ nguồn đạn đánh chặn khan hiếm theo mức độ đe dọa của từng mục tiêu.

Giúp Ukraine xây dựng cơ chế phòng thủ linh hoạt

Một loại tên lửa đánh chặn có chi phí thấp hơn như FP-7x, nếu chứng minh được năng lực, có thể giúp Ukraine xây dựng cơ chế phòng thủ phân tầng linh hoạt hơn.

Việc phát triển năng lực sản xuất trong nước cũng có thể giúp Ukraine chủ động hơn đối với chuỗi cung ứng phòng không. Nếu FP-7x có thể sử dụng các linh kiện được sản xuất tại Ukraine và châu Âu, Kiev có thể giảm mức độ phụ thuộc vào tiến độ sản xuất của Mỹ, nguồn dự trữ từ nước ngoài và sự cạnh tranh về nguồn cung giữa các quốc gia đang vận hành Patriot.

Theo định hướng được công bố, dự án FREYJA của Fire Point có thể hướng tới khả năng tích hợp FP-7x với các hệ thống radar và mạng lưới chỉ huy - kiểm soát của châu Âu. Đây là yếu tố quan trọng, bởi một tên lửa đánh chặn đơn lẻ không thể thực hiện toàn bộ chức năng của một hệ thống phòng không tích hợp như Patriot.

Patriot là một tổ hợp phòng không và phòng thủ tên lửa gồm radar, hệ thống chỉ huy và điều khiển, mạng lưới thông tin liên lạc, bệ phóng cùng nhiều loại tên lửa đánh chặn. Trong khi đó, FP-7x là loại tên lửa đánh chặn cần được kết nối với các hệ thống cảm biến và điều khiển hỏa lực bên ngoài để phát hiện, theo dõi và đánh chặn mục tiêu.

Do đó, một trong những cột mốc kỹ thuật quan trọng đối với chương trình FP-7x sẽ là khả năng đánh chặn thành công mục tiêu đạn đạo mô phỏng trong điều kiện thử nghiệm phù hợp. Các cuộc thử nghiệm bay có kiểm soát có thể cung cấp dữ liệu về khả năng vận hành và cơ động của tên lửa, nhưng chưa đủ để chứng minh khả năng tiêu diệt ổn định và đáng tin cậy các mục tiêu đạn đạo tốc độ cao trong điều kiện tác chiến.

Nếu Fire Point có thể kết hợp độ tin cậy trong đánh chặn với chi phí thấp và khả năng sản xuất quy mô lớn, FP-7x có thể trở thành một loại tên lửabổ trợ cho Patriot, đảm nhận một phần nhiệm vụ phòng thủ, đồng thờigiúp Ukraine tăng khả năng duy trì năng lực phòng không trong dài hạn.

Về lâu dài, chương trình cũng có thể mở ra một nguồn cung tên lửa đánh chặn bổ sung cho các đối tác châu Âu và NATO. Thay vì thay thế Patriot, FP-7x có thể đóng vai trò bổ trợ, giúp các tên lửa PAC-3 tiên tiến được ưu tiên cho những mối đe dọa mà chúng được thiết kế để đối phó.