Những diễn biến mới nhất trên chiến trường cho thấy Ukraine đang theo đuổi đồng thời hai hướng. Một mặt, Ukraine kêu gọi các đồng minh bịt những lỗ hổng trong hệ thống trừng phạt nhằm hạn chế nguồn cung phục vụ ngành công nghiệp tên lửa Nga. Mặt khác, nước này tiếp tục phát triển và sử dụng các vũ khí tầm xa do trong nước sản xuất để tấn công các mục tiêu quân sự của Nga.

Đòn tập kích vào Novorossiysk ngày 12/8, nơi Ukraine tuyên bố đã sử dụng kết hợp UAV Palianytsia, tên lửa Neptune và các hệ thống không người lái trên biển, là minh chứng mới nhất cho xu hướng này. Reuters cho biết cuộc tấn công đã nhằm vào căn cứ hải quân và các cơ sở cảng của Nga, trong khi phía Ukraine xác nhận đã đánh trúng một số tàu chiến và hạ tầng quân sự.

Ukraine trước bài toán thiếu tên lửa đánh chặn

Một trong những vấn đề cấp bách nhất đối với Ukraine hiện nay là khả năng duy trì năng lực phòng không trước các cuộc tập kích tên lửa đạn đạo của Nga.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết nước này đang thiếu tên lửa đánh chặn cho các hệ thống phòng không Patriot, trong bối cảnh Nga tiếp tục sử dụng tên lửa đạn đạo trong các cuộc tấn công quy mô lớn. NATO và các nước châu Âu thời gian gần đây cũng đã cam kết đẩy nhanh việc bổ sung năng lực phòng không cho Ukraine.

Trong một cuộc phát biểu ngày 3/8, ông Zelensky cho rằng phần lớn trong số 17 doanh nghiệp Nga mà Kiev xác định là có vai trò quan trọng đối với sản xuất tên lửa đạn đạo vẫn chưa chịu các biện pháp trừng phạt đầy đủ. Theo nhà lãnh đạo Ukraine, một số doanh nghiệp tìm cách né tránh hạn chế thông qua các pháp nhân hoặc hoạt động ở nước ngoài.

Từ góc nhìn của Kiev, đây là một điểm yếu có thể khai thác.Nếu không thể nhanh chóng gia tăng số lượng tên lửa đánh chặn, Ukraine muốn các nước phương Tây hạn chế khả năng Nga sản xuất thêm tên lửa tấn công. Điều này đồng nghĩa với việc chuyển một phần cuộc chiến trên không sang chuỗi cung ứng phía sau các nhà máy quốc phòng.

Ông Zelensky kêu gọi các đồng minh phối hợp chặt chẽ hơn trong việc áp đặt trừng phạt, đồng thời xem xét các biện pháp nhằm vào những ngân hàng và tổ chức tài chính hỗ trợ Nga mua các nguyên liệu đầu vào phục vụ ngành công nghiệp quốc phòng.

Đây không phải là giải pháp có thể tạo ra tác động tức thời trên chiến trường. Tuy nhiên, nếu được thực thi hiệu quả, việc kiểm soát nguồn cung linh kiện, nguyên liệu và tài chính có thể làm tăng chi phí và gây khó khăn cho quá trình duy trì sản lượng vũ khí của Nga.

Điểm đáng chú ý là bài toán này xuất hiện đúng lúc Ukraine phải đối mặt với khoảng cách ngày càng lớn giữa số lượng tên lửa tấn công mà Nga có thể sử dụng và số tên lửa đánh chặn mà Kiev cùng các đồng minh có thể cung cấp.

Từ phòng thủ sang tấn công sâu bằng vũ khí nội địa

Trong khi tìm cách hạn chế năng lực sản xuất vũ khí của Nga, Ukraine cũng đang đẩy mạnh một hướng tiếp cận khác: phát triển các hệ thống tấn công tầm xa trong nước.

Cuộc tập kích Novorossiysk ngày 12/8 cho thấy rõ xu hướng này. Theo Tổng thống Zelensky, lực lượng Ukraine đã sử dụng UAV phản lực Palianytsia, tên lửa Neptune và các phương tiện không người lái trên biển để đánh vào các vị trí phòng không, cầu cảng và hạ tầng cảng tại Novorossiysk. Thành phố này nằm cách tiền tuyến hơn 300 km và được Nga sử dụng như một căn cứ quan trọng của Hạm đội Biển Đen sau khi các tàu chiến Nga phải phân tán khỏi Sevastopol trước sức ép từ các cuộc tấn công của Ukraine.

Theo Ukraine, cuộc tấn công đã gây thiệt hại cho một số tàu chiến Nga, trong đó có hai tàu hộ vệ, một tàu đổ bộ lớn và một tàu hộ tống. Phía Nga cũng xác nhận xảy ra cuộc tập kích, trong khi các hoạt động tại một số cơ sở cảng bị gián đoạn. Tuy nhiên, những tuyên bố về quy mô thiệt hại vẫn chưa được xác minh độc lập.

Điều có thể nhìn thấy rõ hơn là khoảng cách địa lý giữa chiến tuyến và mục tiêu đang ngày càng bị thu hẹp bởi các hệ thống không người lái và vũ khí tầm xa.

Hệ thốngPalianytsia là một ví dụ. Ukraine từng giới thiệu hệ thống này như một loại vũ khí lai giữa UAV và tên lửa, sử dụng động cơ phản lực và được phát triển trong nước. Kiev sau đó tuyên bố đã đưa Palianytsia vào sản xuất hàng loạt.

Trong khi đó, tên lửa Neptune có nguồn gốc từ tên lửa chống hạm R-360 do Ukraine phát triển trên nền tảng công nghệ từ thời Liên Xô. Hệ thống này trở nên nổi tiếng sau khi Ukraine sử dụng tên lửa Neptune đánh chìm tuần dương hạm Moskva của Nga vào năm 2022.

Kể từ đó, Ukraine tiếp tục phát triển các biến thể có khả năng tấn công mục tiêu trên đất liền và mở rộng tầm bắn.

Việc sử dụng kết hợp nhiều loại vũ khí trong cuộc tập kích Novorossiysk cho thấy Kiev đang hướng tới khả năng tiến hành các cuộc tấn công đa lớp, trong đó UAV, tên lửa và phương tiện không người lái trên biển có thể bổ trợ cho nhau.

Ukraine đổi chiến thuật, cuộc xung đột với Nga bước vào giai đoạn mới

Novorossiysk là một trong những cảng quan trọng của Nga trên Biển Đen, đồng thời giữ vai trò trong hoạt động xuất khẩu hàng hóa. Cuộc tấn công đã khiến một số hoạt động tại các bến ngũ cốc bị đình trệ, trong khi giá lúa mì kỳ hạn tại Chicago tăng khoảng 3% sau thông tin về cuộc tập kích.

Điều này cho thấy một cuộc tấn công nhằm vào mục tiêu quân sự có thể tạo ra tác động vượt ra ngoài phạm vi chiến trường.

Tuy nhiên, cũng cần phân biệt giữa tác động tức thời và ảnh hưởng dài hạn. Việc một số hoạt động cảng bị gián đoạn không đồng nghĩa với việc toàn bộ tuyến xuất khẩu của Nga bị tê liệt.

Novorossiysk còn có ý nghĩa đặc biệt bởi đây là khu vực liên quan đến hoạt động vận chuyển dầu của Nga và đường ống dẫn dầu CPC, đưa dầu từ Kazakhstan ra thị trường quốc tế.

Theo Financial Times, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã đề nghị Ukraine không tấn công các tàu chở dầu sử dụng cảng Novorossiysk do lo ngại ảnh hưởng tới hoạt động xuất khẩu dầu và các lợi ích kinh tế liên quan. Ukraine được cho là đã tránh nhắm vào cơ sở CPC, trong khi vẫn tiếp tục tấn công các mục tiêu quân sự Nga tại khu vực. Chi tiết này cho thấy chiến trường Ukraine ngày càng đan xen với những lợi ích kinh tế và năng lượng rộng lớn hơn.

Những diễn biến trên cho thấy cuộc xung đột Nga - Ukraine đang ngày càng vượt ra khỏi khuôn khổ của các trận đánh trên tiền tuyến. Từ cuộc đua tên lửa đánh chặn, năng lực sản xuất vũ khí cho tới các đòn tập kích tầm xa bằng UAV và tên lửa, hai bên đang tìm cách đánh vào cả năng lực quân sự lẫn hậu phương của đối phương.

Đòn tập kích Novorossiysk mới đây một lần nữa cho thấy khoảng cách địa lý không còn là “lá chắn” tuyệt đối. Trong khi đó, nỗ lực siết các nguồn cung cho ngành công nghiệp quốc phòng Nga phản ánh một mặt trận khác âm thầm nhưng không kém phần quan trọng.

Khi cả Moscow và Kiev tiếp tục mở rộng các phương thức gây sức ép, cuộc chiến đang bước vào một giai đoạn mới, nơi ưu thế không chỉ được quyết định trên chiến trường mà còn bởi khả năng duy trì sức mạnh công nghiệp, công nghệ và hậu cần trong một cuộc đối đầu ngày càng kéo dài.