Cán cân đang dịch chuyển

Trong bối cảnh Nga phát tín hiệu về khả năng nối lại đàm phán nhưng vẫn duy trì các mục tiêu chiến lược ở Ukraine, Ngoại trưởng Phần Lan Elina Valtonen nhận định cán cân đang có những chuyển dịch đáng chú ý theo hướng có lợi cho Kiev.

Phát biểu với Fox News Digital tại trụ sở Liên Hợp Quốc ở New York (Mỹ), bà Valtonen cho rằng Ukraine đã củng cố đáng kể năng lực trong những tháng gần đây, qua đó tạo ra cơ hội mới cho tiến trình hòa bình.

“Hiện tại Ukraine chắc chắn đang nắm giữ lợi thế. Họ đã tự củng cố sức mạnh rất lớn trong ba, bốn tháng qua, cả về quân sự, chính trị và ngoại giao. Và tôi nghĩ điều này mở ra một cơ hội tuyệt vời để thúc đẩy các cuộc đàm phán hòa bình”, bà Valtonen nói.

Nhận định của Ngoại trưởng Phần Lan được đưa ra sau khi Reuters dẫn lời Tổng tư lệnh quân đội Ukraine cho biết lực lượng nước này đã giành lại hơn 600 km2 lãnh thổ từ đầu năm 2026. Đây được xem là kết quả đáng chú ý sau giai đoạn dài Nga duy trì ưu thế trên chiến trường bằng các đợt tiến công từng bước.

Song song với các diễn biến quân sự, Ukraine cũng đang tăng cường hoạt động ngoại giao. Tổng thống Volodymyr Zelensky gần đây tuyên bố sẵn sàng xem xét việc ngừng giao tranh theo các tuyến kiểm soát hiện nay như một bước đi mở đường cho đàm phán. Trong khi đó, Tổng thống Nga Vladimir Putin tiếp tục bác bỏ khả năng gặp trực tiếp nhà lãnh đạo Ukraine ở thời điểm hiện tại.

Theo nhiều nhà quan sát, việc Kiev vừa tạo được một số kết quả trên chiến trường, vừa thể hiện thiện chí đối thoại đang giúp nước này cải thiện vị thế trong các cuộc vận động ngoại giao với phương Tây cũng như trong bất kỳ tiến trình hòa đàm tương lai nào.

Đánh giá của bà Valtonen đặc biệt đáng chú ý khi Phần Lan hiện là một trong những quốc gia NATO có vị trí địa chiến lược nhạy cảm nhất. Sau khi gia nhập NATO năm 2023, Helsinki trở thành thành viên sở hữu đường biên giới dài nhất của liên minh với Nga, khoảng 1.300 km.

Bất đồng cốt lõi chưa được thu hẹp

Thực tế cho thấy những bất đồng cốt lõi giữa hai bên vẫn chưa được thu hẹp. Ukraine tiếp tục kêu gọi ngừng bắn và đàm phán mà không từ bỏ chủ quyền lãnh thổ, trong khi Nga vẫn yêu cầu kiểm soát các vùng lãnh thổ đang kiểm soát.

Đầu tháng 6, Tổng thống Putin tuyên bố “không có ích gì” khi gặp ông Zelensky vào lúc này, đồng thời tái khẳng định các mục tiêu chiến lược của Moscow. Điều đó cho thấy khoảng cách giữa các bên vẫn còn rất lớn bất chấp những tín hiệu ngoại giao gần đây.

Bà Valtonen cho rằng điều kiện tiên quyết để có các cuộc đàm phán thực chất là một lệnh ngừng bắn toàn diện.“Chỉ có như vậy mới mở ra khả năng cho các cuộc đàm phán thực sự”, bà Valtonen nhấn mạnh.

Ngoại trưởng Phần Lan cũng đánh giá cao vai trò của Mỹ trong các nỗ lực tìm kiếm giải pháp cho cuộc xung đột, song nhấn mạnh rằng quyết định cuối cùng về bất kỳ sự nhượng bộ nào, kể cả vấn đề lãnh thổ, phải thuộc về Ukraine.

Ngoại trưởng Phần Lan đồng thời ghi nhận tác động của ông chủ Nhà Trắng trong việc thúc đẩy các đồng minh châu Âu tăng cường đầu tư cho quốc phòng.

Theo bà Valtonen, sức ép từ Washington trong những năm qua đã góp phần điều chỉnh tình trạng mất cân bằng kéo dài trong NATO, buộc các nước châu Âu phải chú trọng hơn tới năng lực phòng thủ của chính mình trước những thách thức an ninh ngày càng gia tăng.

Những thay đổi này được phản ánh rõ trong chính sách quốc phòng của Phần Lan. Theo Reuters, Helsinki dự kiến nâng chi tiêu quốc phòng lên 3,2% GDP vào năm 2030, tăng từ mức 2,5% GDP của năm 2025. Đây là một trong những kế hoạch tăng ngân sách quốc phòng đáng chú ý nhất tại châu Âu kể từ khi Phần Lan gia nhập NATO vào năm 2023.

Đối với Helsinki, việc tăng cường năng lực quốc phòng không chỉ nhằm đáp ứng các cam kết trong NATO mà còn là yêu cầu chiến lược xuất phát từ thực tế địa lý và lịch sử. Với đường biên giới dài hơn 1.300 km giáp Nga, Phần Lan từ lâu đã coi năng lực răn đe là yếu tố then chốt để duy trì ổn định và ngăn ngừa xung đột.

Quan điểm này phản ánh lập trường chung của nhiều nước châu Âu: tiếp tục hỗ trợ Ukraine, duy trì sức ép đối với Nga, đồng thời chuẩn bị cho khả năng mở ra một tiến trình đàm phán nếu các điều kiện phù hợp xuất hiện.

Từ góc nhìn của Phần Lan - thành viên tuyến đầu của NATO ở Bắc Âu, việc tăng cường năng lực răn đe được xem là yếu tố then chốt để bảo đảm hòa bình lâu dài.

Trong bối cảnh chiến sự bước sang năm thứ năm và chưa có dấu hiệu kết thúc rõ ràng, những đánh giá từ Helsinki cho thấy một nhận thức ngày càng phổ biến ở châu Âu: Kiev đang ở vị thế thuận lợi hơn trước đây, nhưng việc chuyển lợi thế đó thành một thỏa thuận hòa bình vẫn phụ thuộc rất lớn vào những tính toán chiến lược của Moscow.