Hình ảnh được công bố ngày 12/7 trên kênh mạng xã hội của nhà bình luận Vladimir Solovyov và sau đó được Đài truyền hình Vesti phát lại được xem là bằng chứng trực quan rõ ràng nhất từ phía Nga về việc tích hợp tên lửa S8000 Banderol lên UAV Orion. Mặc dù đoạn video không ghi lại quá trình phóng và đánh trúng mục tiêu, nhưng đây là dấu hiệu cho thấy chương trình này có thể đã bước ra khỏi giai đoạn thử nghiệm ban đầu để tiến gần hơn tới triển khai tác chiến.

Nếu trước đây UAV Orion, còn được gọi là Inokhodets, chủ yếu được biết đến với vai trò trinh sát và tấn công bằng bom dẫn đường hạng nhẹ, thì cấu hình mới cho thấy Nga đang từng bước biến dòng UAV này thành một nền tảng mang tên lửa hành trình tầm xa, có khả năng tiến công ngoài vùng phòng không đối phương.

Sự phát triển này báo hiệu nỗ lực của Nga nhằm triển khai khả năng tấn công không người lái tầm xa linh hoạt hơn, thu hẹp khoảng cách giữa các máy bay không người lái tấn công một chiều chi phí thấp và các tên lửa hành trình phóng từ máy bay lớn hơn, đồng thời giảm thiểu rủi ro liên quan đến máy bay có người lái.

Định nghĩa lại UAV cảm tử và tên lửa hành trình hạng nặng

Theo cách định nghĩa mới, S8000 Banderol không phải là loại bom lượn thông thường như nhiều mô tả trước đây, mà phù hợp hơn với định nghĩa của một tên lửa hành trình phóng từ máy bay cỡ nhỏ.

Theo thông tin do Cơ quan Tình báo Quốc phòng Ukraine công bố, tên lửa này dài khoảng 5 m, đường kính thân khoảng 30 cm và có tầm bắn tối đa lên tới 500 km. Tốc độ hành trình được cho là đạt 520-560 km/giờ và có thể tăng lên 620-650 km/giờ ở tốc độ tối đa. Tuy nhiên, đây vẫn chỉ là những thông số do phía Ukraine đánh giá và chưa được Nga xác nhận chính thức.

Nếu các thông số này chính xác, S8000 Banderol sẽ nằm ở phân khúc trung gian giữa UAV cảm tử Geran và các tên lửa hành trình cỡ lớn như Kh-69 hoặc Kh-101. Điều đó đồng nghĩa Nga có thêm một loại vũ khí có chi phí thấp hơn tên lửa hành trình chiến lược nhưng có khả năng mang đầu đạn lớn hơn và tốc độ cao hơn đáng kể so với các UAV tấn công một chiều. Sử dụng S8000 Banderol sẽ cho phép các nhà hoạch định của Nga dành những tên lửa lớn hơn cho các mục tiêu kiên cố hoặc ưu tiên cao, trong khi sử dụng S8000 chống lại các cơ sở hạ tầng ít được bảo vệ hơn.

Trong khi đó, điểm đáng chú ý trong các hình ảnh được công bố là chiếc Orion dường như không mang theo cụm cảm biến quang điện tử thường thấy dưới mũi máy bay.

Điều này có nghĩa, phiên bản mới của Orion đã được tối ưu hóa cho vai trò mang tên lửa. Khi đó, việc xác định mục tiêu được thực hiện bởi các phương tiện khác như vệ tinh, UAV trinh sát hoặc sở chỉ huy mặt đất. Dữ liệu mục tiêu sau đó sẽ được truyền tới Orion thông qua hệ thống liên lạc vệ tinh hoặc mạng truyền dữ liệu trước hoặc trong quá trình bay.

Nếu đúng như vậy, Orion không còn đơn thuần là UAV tự tìm kiếm mục tiêu mà trở thành một “bệ phóng trên không” trong mô hình tác chiến mới.

Đây là xu hướng đang được nhiều cường quốc quân sự theo đuổi nhằm tách biệt nền tảng mang vũ khí với nền tảng phát hiện mục tiêu, qua đó tăng tính linh hoạt và giảm nguy cơ bị đối phương tiêu diệt.

Tăng khả năng tấn công ngoài vùng phòng không

Lợi thế lớn nhất của “bộ đôi” Orion-Banderol là khả năng thay đổi vị trí phóng tên lửa mà không phải đưa máy bay có người lái vào khu vực nguy hiểm.

Thay vì phóng tên lửa từ các máy bay ném bom hoặc tiêm kích chiến thuật, Orion có thể tiếp cận từ nhiều hướng khác nhau rồi khai hỏa từ ngoài phạm vi tác chiến của các hệ thống phòng không tầm ngắn.

Với tầm bắn khoảng 500 km, Banderol có thể “giải quyết” các mục tiêu như sở chỉ huy, trung tâm hậu cần, kho đạn, trận địa radar hoặc các cơ sở hỗ trợ phòng không ở phía sau chiến tuyến.

Bán kính quay vòng nhỏ hơn của Banderol cũng giúp nó có khả năng cơ động tốt hơn so với nhiều loại tên lửa hành trình lớn của Nga, cho phép lựa chọn đường bay linh hoạt hơn để tránh các khu vực được bảo vệ chặt chẽ.

Tuy nhiên, bản thân Orion vẫn là một UAV tốc độ chậm và bay ở độ cao trung bình. Nếu bị phát hiện trong phạm vi hoạt động của tiêm kích hoặc hệ thống phòng không tầm trung và tầm xa, nó vẫn có nguy cơ bị bắn hạ.

Vũ khí phù hợp với chiến thuật “bão hòa phòng không”

Giá trị lớn nhất của Banderol có thể không nằm ở từng quả tên lửa riêng lẻ mà ở khả năng phối hợp với nhiều loại vũ khí khác trong một cuộc tập kích quy mô lớn nhằm làm quá tải lưới phòng không của đối phương.

Theo phân tích, Banderol có thể được phóng đồng thời với tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình, UAV cảm tử và các mục tiêu nghi binh từ nhiều hướng khác nhau.

Điều này sẽ buộc hệ thống phòng không đối phương phải cùng lúc phát hiện, phân loại và đánh chặn nhiều loại mục tiêu có tốc độ, quỹ đạo và hướng tiếp cận khác nhau.

Ngay cả trong trường hợp số tên lửa Banderol không quá lớn, sự xuất hiện của thêm một loại mục tiêu bay cũng đủ khiến việc phân bổ tên lửa đánh chặn của đối phương trở nên khó khăn hơn.

Tiến hóa trong chiến thuật tấn công của Nga

Sự xuất hiện của tổ hợp Orion-Banderol phản ánh một xu hướng rộng lớn hơn trong quá trình hiện đại hóa lực lượng không quân Nga. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các máy bay ném bom hoặc tiêm kích có người lái để mang tên lửa hành trình, Moscow đang tìm cách mở rộng số lượng nền tảng phóng bằng việc sử dụng UAV và trong tương lai có thể là trực thăng tấn công.

Tình báo Quốc phòng Ukraine liệt kê UAV Orion là phương tiện mang chính của S8000 và xác định trực thăng tấn công Mi-28N là một nền tảng tiềm năng trong tương lai. Nếu việc tích hợp vũ khí lên các phương tiện chuyên chở được hoàn tất, lực lượng Nga có thể có được sự linh hoạt hơn trong việc phân tán các phương tiện phóng, thay đổi hướng tấn công và giảm áp lực lên không quân chiến đấu cánh cố định.

Dù vậy, giới phân tích cho rằng còn quá sớm để khẳng định tổ hợp tác chiến Orion-Banderol sẽ tạo ra bước ngoặt trên chiến trường. Giá trị thực sự của hệ thống này sẽ chỉ được kiểm chứng khi Nga có thể duy trì sản lượng lớn, bảo đảm độ tin cậy của mạng lưới chỉ thị mục tiêu và chứng minh hiệu quả trong môi trường tác chiến điện tử cũng như phòng không hiện đại.

Trong trường hợp của Orion-Banderol, người ta vẫn tìm ra những hạn chế. Tình báo Ukraine đã xác định được xuất xứ của các linh kiện trên tổ hợp này gồm động cơ phản lực Swiwin SW800Pro của Trung Quốc, module đo khoảng cách từ xa do Australia sản xuất, hệ thống servo của Hàn Quốc và các linh kiện điện tử liên quan đến các nhà sản xuất ở Mỹ, Nhật Bản, Thụy Sĩ và các quốc gia khác.

Các linh kiện có sẵn trên thị trường có thể giảm chi phí phát triển và đẩy nhanh quá trình sản xuất, nhưng việc phụ thuộc vào chuỗi cung ứng nước ngoài cũng có thể khiến chương trình gặp phải tình trạng thiếu hụt, chất lượng linh kiện không đồng đều.

Nếu giải quyết được những vấn đề này, Orion-Banderol có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong kiến trúc tấn công tầm xa phân tán mà Nga đang từng bước xây dựng; đồng thời đặt ra những thách thức mới đối với năng lực phòng không của Ukraine và NATO trong thời gian tới.