Khả năng tồn tại là thách thức lớn

Nhìn vào bức tranh doanh nghiệp năm 2025 cho thấy, số doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động là trên 297.400, nhưng số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường lại là 227.200 (tương đương khoảng trên 76%). Kể cả trong 6 tháng của năm 2026, tỷ lệ doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn là con số không nhỏ (151,1nghìn doanh nghiệp rút lui/169,8nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động). Điều này phản ánh sức chống chịu – khả năng tồn tại của các doanh nghiệp đang là thách thức lớn nhưng cũng là “tín hiệu” về sức chịu đựng của doanh nghiệp đối với môi trường kinh doanh.

PGS. TS Tạ Thu Phương, Giảng viên Khoa Quản trị Kinh doanh, Đại học Kinh tế Quốc dân phân tích, nếu so sánh có thể nhận thấysố doanh nghiệp rút lui chiếm tỷ lệ khá lớn so với số doanh nghiệp gia nhập và quay trở lại thị trường.

“Thực trạng này phản ánh rằng, nhiều doanh nghiệp đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp mới thành lập vẫn gặp rất nhiều khó khăn về vốn, dòng tiền, thị trường, chi phí đầu vào, chi phí tài chính, năng lực quản trị và khả năng tuân thủ pháp luật. Nhiều doanh nghiệp có thể thành lập được, nhưng lại không đủ sức duy trì hoạt động lâu dài. Vì vậy, vấn đề hiện nay không chỉ là làm sao để có thêm nhiều doanh nghiệp đăng ký mới, mà là làm sao để doanh nghiệp sau khi thành lập có thể sống được, đứng vững được và lớn lên được”, PGS Phương nói.

Theo quy luật vận hành của nền kinh tế thị trường, hiện tượng doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường là điều bình thường, nhưng cũng cần tìm hiểu nguyên nhân cốt lõi ở đây là gì (do áp lực tài chính, môi trường kinh doanh hay do năng lực cạnh tranh yếu hoặc chiến lược kinh doanh không hiệu quả...), bởi nếu số doanh nghiệp rút lui luôn ở mức quá cao, gần tương đương số gia nhập, thì số doanh nghiệp hoạt động trên thực tế sẽ tăng rất chậm, khi đó, mục tiêu có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động vào năm 2030 sẽ gặp thách thức lớn. Tuy nhiên, mục tiêu này không thể đạt được chỉ bằng việc khuyến khích thành lập mới, mà phải đồng thời giảm tỷ lệ doanh nghiệp rút lui, hỗ trợ doanh nghiệp đang hoạt động phục hồi và thúc đẩy hộ kinh doanh có tiềm năng chuyển đổi lên doanh nghiệp.

“Vì vậy, chính sách hỗ trợ trong giai đoạn tới cần chuyển trọng tâm từ: Hỗ trợ gia nhập thị trường sang duy trì tồn tại và tăng trưởng sau gia nhập. Tăng số lượng doanh nghiệp cũng là điều cần thiết nhưng việc tăng sức sống cho doanh nghiệp trong bối cảnh hiện nay có ý nghĩa rất quan trọng. Nếu không cải thiện được tỷ lệ sống sót của doanh nghiệp, dù số doanh nghiệp thành lập mới có tăng thì mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030 vẫn sẽ rất khó đạt. Chúng ta đang thiếu một hệ sinh thái đủ mạnh để doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể sống sót và lớn lên”, PGS. TS Tạ Thu Phương nhấn mạnh.

Nhà nước đóng vai trò kiến tạo

Những năm gần đây, nhìn vào bức tranh “sức khỏe” của doanh nghiệp cho thấy, số doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động đều tăng, nhưng điều đó mới phản ánh được một nửa bức tranh, nửa còn lại là số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường cũng không nhỏ. Đây là điều rất đáng phải suy ngẫm về nhu cầu của doanh nghiệp: họ đang cần gì; những rào cản nào đang cản trở sự phát triển của doanh nghiệp; chính sách, môi trường kinh doanh cần được điều chỉnh như thế nào để tạo thuận lợi nhất cho doanh nghiệp tồn tại...

GS.TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội nhận định, hiện nay nhiều doanh nghiệp vẫn đang loay hoay trong “guồng quay” tồn tại ngắn hạn.

“Rào cản lớn nhất của doanh nghiệp hiện nay không nằm ở một yếu tố đơn lẻ, mà là sự cộng hưởng của 3 điểm nghẽn, bao gồm: Thể chế, nguồn lực và năng lực nội tại, trong đó bài toán tiếp cận nguồn lực và nâng cao năng lực quản trị vẫn là thách thức mang tính căn cơ. Chúng ta muốn doanh nghiệp lớn lên, thì chính sách hỗ trợ cần đồng bộ, thực chất và dài hạn, thay vì các giải pháp ngắn hạn mang tính tình thế”, GS Mạc Quốc Anh phân tích.

Trong giai đoạn nền kinh tế đang hướng tới tăng trưởng cao, các chính sách hỗ trợ của Nhà nước phải trở thành “bệ đỡ” giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động và có “sức sống”. Chính sách cần bảo đảm đúng thời điểm, đến đúng đối tượng và thực sự có ý nghĩa với doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam VCCI cho rằng, trọng tâm chính sách thời gian tới không nên chỉ dừng ở việc nhằm gia tăng số lượng doanh nghiệp, mà cần tập trung tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi để doanh nghiệp có thể tồn tại và phát triển, trong đó chú trọng cải thiện, cắt giảm các thủ tục điều kiện ràng buộc gây trở ngại cho doanh nghiệp.

“Cần xây dựng một hệ sinh thái đồng bộ, bền vững (nơi doanh nghiệp được tiếp cận thuận lợi với các nguồn lực và những điều kiện cần thiết để phát triển) để đồng hành cùng doanh nghiệp thay vì các giải pháp đơn lẻ - điều này sẽ giúp giải quyết bài toán phát triển doanh nghiệp một cách căn cơ hơn. Tiếp tục giảm các loại phí, lệ phí nhằm trực tiếp giảm gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp; xem xét giãn, hoãn và giảm thuế với những ngành, lĩnh vực đang gặp nhiều khó khăn... Những giải pháp này cần được triển khai nhất quán, kịp thời nhằm cải thiện sức chống chịu của doanh nghiệp”, ông Tuấn nói.

Đến thời điểm hiện tại, điều quan trọng nhất không phải là có bao nhiêu doanh nghiệp được thành lập mới, mà là có bao nhiêu doanh nghiệp có thể tồn tại, phát triển bền vững và lớn lên. Vì vậy, môi trường kinh doanh thuận lợi; chính sách ổn định, có thể dự đoán cũng như được tiếp cận nguồn lực (vốn, đất đai, khoa học công nghệ...) một cách công bằng và bình đẳng... là yếu tố then chốt.

Nhà nước cần đóng vai trò là chủ thể kiến tạo sân chơi, luật chơi minh bạch để cộng đồng doanh nghiệp có không gian phát triển và phát huy các ý tưởng sáng tạo. Khi doanh nghiệp có nền tảng để tồn tại lâu hơn, tích lũy đủ “sức sống”, thì mới có thể hình thành các doanh nghiệp quy mô lớn và lực lượng doanh nghiệp vững mạnh cho nền kinh tế.