Giữa cánh đồng lúa tại xã biên giới Ia Lốp, tỉnh Đắk Lắk, anh Bùi Văn Danh, một nông dân quen lội bùn, phun thuốc thủ công thì nay chỉ cần đứng quan sát chiếc máy bay không người lái vận hành trên ruộng của mình. Theo anh Danh, nhờ ứng dụng công nghệ mới, việc phun thuốc bảo vệ thực vật vốn mất nhiều giờ lao động nay được rút xuống chỉ còn chưa đầy 10 phút cho hơn 1 héc-ta, vừa giảm sức người, chi phí, vừa nâng cao hiệu quả sản xuất.

“Có máy bay nông nghiệp không người lái này thì rất là tiện cho chúng tôi để canh tác. Mình dùng máy bay thì bớt được nhân công và thu hoạch nó sẽ đồng đều hơn, hiệu quả kinh tếsẽ cao hơn, giảm bớt chi phí hơn”, anh Danh cho biết thêm.

Cùng với cơ giới hoá, áp dụng công nghệ mới, nông dân ở các xã vùng giáp biên như Ea Bung, Ea Súp, Ia Lốp đang từng bước thay đổi tư duy canh tác theo hướng thân thiện môi trường, tận dụng tối đa nguồn nguyên liệu sẵn có để giảm chi phí và gia tăng giá trị ngay trên đồng ruộng. Tại xã Ea Súp, hơn 300ha lúa đã áp dụng mô hình “1 phải 5 giảm”, kết hợp sử dụng phân hữu cơ tự ủ từ phụ phẩm nông nghiệp. Thay vì đốt bỏ, rơm rạ được tái sử dụng để cải tạo đất, vừa tiết kiệm đầu vào, vừa nâng cao độ phì nhiêu cho ruộng lúa.

Ông Nguyễn Xuân Luân, thành viên HTX Giảm nghèo Ea Súp chia sẻ: “Chúng tôi hướng dẫn bà con tiến hành cách ủ phân tại nhà. Quy trìnhtiết kiệm và hiệu quảđể tiến hành cải tạo đất cho đồng ruộng. Bà con nông dân cũng hồi đáp là cái phân mà mình tự ủ ra có chất lượng cũng khá là tốt”.

Tiếp nối những thay đổi trong tư duy canh tác, bà con nông dân còn được tập huấn, hướng dẫn áp dụng đồng bộ các kỹ thuật tiên tiến ngay trên đồng ruộng. Trong đó, kỹ thuật tưới “ngập -khô xen kẽ” giúp giảm khoảng 30% lượng nước, đồng thời cắt giảm đáng kể phát thải khí mê-tan. Nhờ được hỗ trợ về kỹ thuật và tổ chức sản xuất, chi phí đầu vào giảm từ 15 -20% nhưng năng suất lúa vẫn duy trì 6 - 8 tấn/ha, cho thấy hiệu quả kép cả về kinh tế lẫn môi trường.

Song song với nâng cao kỹ thuật canh tác, các địa phương cũng thúc đẩy liên kết “4 nhà” nhằm giải bài toán “được mùa mất giá”. Doanh nghiệp tham gia từ cung ứng đầu vào đến bao tiêu sản phẩm, giúp nông dân yên tâm sản xuất.

Ông Vũ Đình Mười, một doanh nghiệp ngành lúa gạo địa phương cho biết: “Chúng tôi đưa giải pháp đồng bộ từ việc cấp giống, cấp phân bón hữu cơ và thu mua. Đối với cây lúa thì mang lại giá trị kinh tế cao hơn, nhưng đòi hỏi trong quá trình liên kết chúng tôi phải đồng hành sâu rộng với bà con. Có những hợp đồng liên kết chặt chẽ”.

Theo ông Nguyễn Hắc Hiển, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đắk Lắk, địa phương đã hình thành các vùng sản xuất lúa hàng hóa, từng bước đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu. Việc người dân chuyển sang chọn giống chất lượng cao, sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ không chỉ nâng giá trị hạt gạo và thu nhập cho nông dân mà còn là bước chuẩn bị để tham gia thị trường tín chỉ carbon dự kiến từ năm 2028. Ông Hiển cho biết, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk đang cùng các đơn vị liên quan đồng hành với người dân trong thực hiện canh tác lúa giảm phát thải tại địa phương.

Từ những cánh đồng ở vùng khô hạn, sự thay đổi đồng bộ từ tư duy sản xuất, ứng dụng khoa học công nghệ đến tăng cường liên kết đã giúp nông dân các xã vùng giáp biên như Ea Súp, Ea Bung, Ia Lốp từng bước nâng cao giá trị hạt gạo. Đây được xem là hướng đi bền vững, giúp nông nghiệp vùng khó của Đắk Lắk thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.