Trí tuệ nhân tạo (AI), thông tin sai lệch và những biến động địa chính trị đang làm thay đổi mạnh mẽ môi trường truyền thông toàn cầu, đặt ra cả cơ hội lẫn thách thức đối với hoạt động báo chí. Trong bối cảnh đó, báo chí chuyên nghiệp được xem là nguồn thông tin đáng tin cậy, góp phần kết nối người dân với tiến trình hội nhập khu vực và tăng cường niềm tin vào ASEAN. Đây là một trong những nội dung trọng tâm được thảo luận tại Diễn đàn Truyền thông ASEAN (AMF) lần thứ 10 diễn ra ngày 29/7 tại Manila, Philippines.

Theo Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn, kể từ khi được tổ chức lần đầu vào năm 2017, Diễn đàn Truyền thông ASEAN đã trở thành cầu nối giữa các nhà lãnh đạo truyền thông với các nhà hoạch định chính sách, tạo không gian trao đổi về những ưu tiên, thành tựu và thách thức của ASEAN trong bối cảnh khu vực và thế giới nhiều biến động.

Đồng hành cùng AMF trong suốt một thập kỷ qua, Cơ quan Hợp tác Phát triển Đức (GIZ) đánh giá diễn đàn đã trở thành nền tảng quan trọng giúp tăng cường đối thoại giữa Ban Thư ký ASEAN và cộng đồng báo chí khu vực. Phát biểu tại diễn đàn, ông Michael Weiss, Giám đốc Dự án của GIZ, cho biết AMF đã thu hút hơn 380 nhà báo, biên tập viên và lãnh đạo cơ quan truyền thông tham gia trong 10 năm qua. Ngay cả trong giai đoạn đại dịch COVID-19, diễn đàn vẫn được duy trì dưới hình thức trực tuyến, cho thấy khả năng thích ứng và sức sống của cơ chế hợp tác này.

Theo ông Michael Weiss, AMF không chỉ giúp các nhà báo tiếp cận trực tiếp các nhà hoạch định chính sách và nguồn thông tin từ Ban Thư ký ASEAN mà còn góp phần nâng cao chất lượng thông tin về ASEAN, xây dựng mạng lưới truyền thông khu vực và thúc đẩy nhận thức của người dân về tiến trình hội nhập. GIZ khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành cùng Ban Thư ký ASEAN nhằm phát huy vai trò của AMF như một cầu nối giữa ASEAN với cộng đồng truyền thông trong những năm tới.

Vai trò của báo chí chuyên nghiệp trong kỷ nguyên AI

Theo Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn, môi trường truyền thông hiện nay đã khác rất nhiều so với một thập niên trước. Tin tức phải cạnh tranh với lượng nội dung khổng lồ trên các nền tảng số và mạng xã hội, nơi thông tin lan truyền gần như tức thời nhưng không phải lúc nào cũng chính xác và có thể kiểm chứng.

Bên cạnh đó, AI tạo sinh đang mở ra nhiều cơ hội cho hoạt động báo chí, từ nâng cao hiệu quả sản xuất tin tức đến mở rộng khả năng truyền thông đa ngôn ngữ. Tuy nhiên, công nghệ này cũng đặt ra những thách thức về trách nhiệm biên tập, tính xác thực, bản quyền cũng như nguy cơ gia tăng các nội dung giả mạo do AI và công nghệ deepfake tạo ra.

Trong bối cảnh đó, Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn nhấn mạnh giá trị của báo chí chuyên nghiệp dựa trên kiểm chứng thông tin và các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp. “Niềm tin của công chúng, một khi đã mất đi, sẽ rất khó khôi phục; vì vậy, uy tín chính là một trong những tài sản quý giá nhất nhưng cũng dễ bị tổn thương nhất của truyền thông”, ông nói.

Theo Tổng Thư ký ASEAN, báo chí ngày nay không chỉ có nhiệm vụ đưa tin mà còn phải kiểm chứng thông tin, đánh giá các tuyên bố khác nhau, cung cấp bối cảnh và giúp công chúng có đủ cơ sở để đưa ra những nhận định chính xác.

Khi ASEAN triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, truyền thông được xem là lực lượng quan trọng giúp tăng cường bản sắc khu vực, đưa các chính sách chung đến gần hơn với người dân và làm cho các hoạt động của ASEAN trở nên dễ hiểu, gần gũi hơn.

Ông Kao Kim Hourn nhấn mạnh truyền thông không chỉ phản ánh các sự kiện mà còn giúp giải thích những vấn đề phức tạp và kết nối các quyết sách khu vực với đời sống hằng ngày của người dân. “Cách ASEAN được đưa tin, được giải thích và được người dân hiểu có ý nghĩa quan trọng không kém chính các hoạt động của ASEAN”, Tổng Thư ký ASEAN khẳng định.

Truyền thông là cầu nối giữa ASEAN với người dân

Đại sứ Đức tại Philippines Andreas Michael Pfaffernoschke cho rằng Diễn đàn Truyền thông ASEAN lần thứ 10 mang ý nghĩa đặc biệt khi diễn ra đúng dịp kỷ niệm 10 năm quan hệ đối tác phát triển giữa Đức và ASEAN. Theo ông, Đức đã đồng hành với diễn đàn ngay từ những ngày đầu và tiếp tục coi đây là nền tảng quan trọng kết nối cộng đồng báo chí trong khu vực.

Đại sứ Đức nhận định trong bối cảnh AI và thông tin sai lệch đang định hình cách công chúng tiếp cận thông tin mỗi ngày, nhu cầu đối với nền báo chí đáng tin cậy ngày càng trở nên cấp thiết. Ông đánh giá các nhà báo ASEAN đang góp phần kể những câu chuyện vượt qua ranh giới quốc gia nhưng vẫn bảo đảm tính bản địa và phản ánh trung thực đời sống của từng cộng đồng.

Đồng quan điểm, Thứ trưởng Ngoại giao Philippines, Trưởng SOM ASEAN của Philippines Leo M. Herrera-Lim khẳng định truyền thông giữ vai trò không thể thiếu trong việc đưa các tiến trình hợp tác và ngoại giao của ASEAN đến gần hơn với người dân.

Theo ông, báo chí không chỉ chuyển tải lượng thông tin lớn,phức tạp từcuộc đàm phán phức tạp thành thông tin dễ hiểu mà còn giúp người dân nhận thức rõ hơn về những thách thức cũng như thành tựu của ASEAN. Trong bối cảnh ASEAN triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, vai trò của truyền thông đã được lồng ghép trong các kế hoạch chiến lược của cả ba trụ cột cộng đồng, từ chính trị-an ninh, kinh tế đến văn hóa-xã hội.

Ông Herrera-Lim nhấn mạnh: “Báo chí không chỉ là những người ghi chép lại hành trình của ASEAN, mà còn là những đối tác thiết yếu trong việc định hình tương lai của khu vực”.

Theo Thứ trưởng Herrera-Lim, báo chí cũng là lực lượng quan trọng trong phòng chống thông tin sai lệch, thúc đẩy kiểm chứng thông tin, nâng cao nhận thức của công chúng và góp phần xây dựng một Cộng đồng ASEAN gắn kết, tự cường và lấy người dân làm trung tâm.