Hạ tầng giao thông - “xương sống” của nền kinh tế

Nghị quyết Đại hội XIV nhấn mạnh mục tiêu giữ vững môi trường hòa bình, ổn định; phát triển nhanh và bền vững; không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân. Việt Nam phấn đấu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Trong 12 định hướng phát triển giai đoạn 2026-2030, Nghị quyết đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục đổi mới tư duy phát triển, thúc đẩy các đột phá chiến lược, hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh và bền vững. Trong đó, phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, nhất là hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại, được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, có ý nghĩa nền tảng.

Nghị quyết yêu cầu tập trung đầu tư đồng bộ hệ thống giao thông đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, hàng hải và hàng không; tăng cường kết nối vùng, liên vùng và quốc tế, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Song song với đó là phát triển hạ tầng công nghệ, hạ tầng chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu, đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới.

Theo TS Nguyễn Hữu Đức, chuyên gia giao thông, trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập sâu rộng, các công trình hạ tầng trọng điểm ngày càng khẳng định vai trò then chốt đối với tăng trưởng kinh tế - xã hội.

“Hạ tầng không chỉ là những tuyến đường, cảng biển hay sân bay, mà chính là “xương sống” của nền kinh tế, mở ra không gian phát triển mới cho các vùng miền, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia”, ông nhấn mạnh.

Hạ tầng hiện đại giúp kết nối hiệu quả các trung tâm kinh tế, giảm chi phí logistics, thu hút đầu tư trong và ngoài nước, tạo điều kiện để doanh nghiệp mở rộng sản xuất, kinh doanh. “Nói cách khác, hạ tầng trọng điểm là nền tảng để đất nước bước vào giai đoạn phát triển thịnh vượng và bền vững”, TS Nguyễn Hữu Đức khẳng định.

Đánh giá giai đoạn 2021-2025, TS Nguyễn Hữu Đức cho rằng đây có thể coi là một bước ngoặt quan trọng trong hoàn thiện hạ tầng quốc gia. Nhiều tuyến cao tốc then chốt đã hoàn thành và đưa vào khai thác, hệ thống cảng biển, sân bay được mở rộng, cùng với đó là hàng loạt dự án điện năng và năng lượng tái tạo được triển khai.

Tỷ lệ đường cao tốc tăng nhanh, kết nối các vùng kinh tế trọng điểm, tạo động lực lan tỏa mạnh mẽ cho phát triển địa phương. Tuy nhiên, theo chuyên gia, vẫn còn những “khoảng trống” cần tiếp tục được lấp đầy như hạ tầng đường sắt chưa phát triển tương xứng, giao thông đô thị còn ùn tắc, chất lượng dịch vụ công chưa đồng đều. Dù vậy, tổng thể hạ tầng quốc gia đã tiến một bước dài, tạo nền móng quan trọng cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Đề xuất ba hướng ưu tiên chiến lược

Trong lĩnh vực giao thông, TS Nguyễn Hữu Đức chỉ ra ba nhóm dự án có ý nghĩa chiến lược đặc biệt. Thứ nhất là cao tốc Bắc - Nam, trục giao thông huyết mạch kết nối từ Bắc vào Nam, tạo động lực phát triển xuyên suốt đất nước.

Thứ hai là đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, dù đang trong giai đoạn nghiên cứu nhưng được đánh giá là dự án mang tính cách mạng, rút ngắn thời gian di chuyển, giảm áp lực cho hàng không và đường bộ.

Thứ ba là hệ thống cảng biển và logistics, đặc biệt là các cảng cửa ngõ quốc tế như Lạch Huyện, Cái Mép - Thị Vải, góp phần đưa Việt Nam từng bước trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa của khu vực.

Các dự án này không chỉ có ý nghĩa về mặt kỹ thuật, mà còn mang giá trị chiến lược về kinh tế, an ninh và hội nhập quốc tế.

Thực tế cho thấy, tiến độ cao tốc Bắc - Nam đang được đẩy nhanh, nhiều đoạn tuyến đã hoàn thành và đưa vào sử dụng, tạo hiệu ứng lan tỏa rõ rệt. Giá đất, đầu tư công nghiệp, dịch vụ và du lịch tại các địa phương có tuyến cao tốc đi qua đều tăng trưởng tích cực.

Các cảng biển lớn cũng chứng minh hiệu quả khi lượng hàng hóa xuất nhập khẩu tăng đều, chi phí logistics giảm, kéo theo sự phát triển nhanh chóng của các khu công nghiệp ven biển.

Tuy nhiên, theo TS Nguyễn Hữu Đức, việc triển khai các dự án giao thông quy mô lớn vẫn đối mặt với không ít thách thức như huy động vốn, giải phóng mặt bằng, yêu cầu công nghệ cao và năng lực quản trị dự án. Nếu giải quyết tốt các “nút thắt” này, các công trình hạ tầng trọng điểm sẽ phát huy tối đa giá trị, tránh lãng phí nguồn lực xã hội.

Đối với các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM, áp lực dân số và phương tiện cá nhân đòi hỏi phải phát triển mạnh giao thông công cộng hiện đại. Giải pháp căn cơ, theo TS Nguyễn Hữu Đức, là đẩy nhanh các tuyến metro, xe buýt nhanh, kết hợp quản lý giao thông thông minh bằng công nghệ số và quy hoạch đô thị hợp lý. Khi giao thông công cộng đủ thuận tiện, an toàn, người dân sẽ dần giảm phụ thuộc vào xe cá nhân, qua đó cải thiện tình trạng ùn tắc trong 5-10 năm tới.

Nhìn về tương lai, chuyên gia đề xuất ba hướng ưu tiên chiến lược gồm: phát triển hạ tầng giao thông hiện đại, hạ tầng số và hạ tầng năng lượng xanh. Đồng thời, ba yếu tố then chốt để các công trình hạ tầng phát huy hiệu quả là tính đồng bộ, quản trị minh bạch - hiệu quả và lấy người dân làm trung tâm.

“Tựu trung lại, các công trình hạ tầng trọng điểm không chỉ là bê tông, sắt thép hay đường sá, mà còn là biểu tượng của khát vọng phát triển và dấu ấn cho sự chuyển mình mạnh mẽ của đất nước trên con đường hội nhập và phát triển bền vững”, theo TS Nguyễn Hữu Đức.