Hiện vật bước vào không gian số

Đưa điện thoại hướng về phía hiện vật, camera quét mã QR, và chỉ sau vài giây, các thông số về nguồn gốc, chất liệu, hoa văn, kích thước cùng câu chuyện lịch sử hiện thị đầy đủ trên màn hình. Thay vì chỉ quan sát tĩnh qua lớp tủ kính, khách tham quan có thể chủ động tiếp cận các lớp thông tin bổ trợ phía sau mỗi hiện vật.

Đây là một phần trong bước chuyển đổi đang diễn ra tại Bảo tàng tỉnh Ninh Bình, khi các giải pháp công nghệ số dần được tích hợp vào không gian trưng bày truyền thống.

Đến nay, khoảng 30 hiện vật tại bảo tàng đã được tích hợp mã QR, trong đó Cơ sở 1 có 26 hiện vật. Tại Cơ sở 3, công nghệ này cũng được áp dụng cho 3 hiện vật tiêu biểu gồm: Trống đồng Tiên Nội I, Bia Sùng Thiện Diên Linh (thời Lý) và Bia đá chùa Giàu (thời Trần). Mỗi mã QR đóng vai trò như một cầu nối thông tin, giúp người xem chủ động khám phá sâu hơn về hiện vật mà không bị phụ thuộc vào thời gian hay sự hỗ trợ trực tiếp của hướng dẫn viên.

Bên cạnh mã QR hỗ trợ tra cứu thông tin, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình triển khai số hóa 3D, mang đến góc nhìn trực quan hơn về hiện vật. Đến nay, khoảng 426 hiện vật đã được xây dựng dữ liệu ảnh 3D. Nguồn dữ liệu này vừa hỗ trợ quan sát, vừa phục vụ quản lý, nghiên cứu và khai thác giá trị di sản lâu dài.Cùng với đó, là bảo tàng ảo cũng được xây dựng giúp công chúng tiếp cận không gian trưng bày, hiện vật và các bộ sưu tập từ xa.

Song song với cổng thông tin điện tử (website), đăng tải chi tiết về các di tích, hiện vật tiêu biểu, bảo vật quốc gia và các hoạt động nghiên cứu khoa học, bảo tàng còn tận dụng các nền tảng mạng xã hội như Facebook và TikTok. Trên các kênh truyền thông số nàycâu chuyện di sản được truyền tải ngắn gọn, sinh động, qua đó tiếp cận hiệu quả hơn với nhóm công chúng trẻ tuổi.

Anh Lâm Nguyễn Hoàng Hiếu, du khách đến từ Hà Tiên, Kiên Giang, cựu sinh viên ngành Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, đây là những tiện ích khá phù hợp với xu hướng du lịch tự túc. Khi có mã QR, màn hình thông tin,thuyết minh tự động, người tham quan có thể chủ động tìm hiểu sâu hơn về hiện vật và không gian trưng bày mà không nhất thiết phải có hướng dẫn viên đi cùng.

Không chỉ thay đổi cách tiếp cận hiện vật, công nghệ số đang được Bảo tàng tỉnh Ninh Bình từng bước đưa vào các hoạt động giáo dục, qua đó mở thêm cách để học sinh tiếp cận lịch sử và văn hóa. Tại chương trình trưng bày chuyên đề “Di sản văn hóa tiêu biểu tỉnh Ninh Bình - Hội tụ và tỏa sáng”, những giá trị của vùng đất Cố đô được giới thiệu cùng phim tư liệu. Không gian tìm hiểu lịch sử vì thế có thêm âm thanh, hình ảnh và những cách tương tác mới.

Gameshow “Tổ quốc gọi tên mình” với chủ đề “Học sinh Ninh Bình – Tiếp nối di sản Cố đô – Tự hào theo chân Bác” mang đến không khí sôi nổi, hào hứng. Qua chương trình, học sinh có cơ hội “xuyên không” về lịch sử với công nghệ AI, trải nghiệm 4 trạm giáo dục tương tác và khám phá hành trình theo chân Bác qua công nghệ robot hiện đại.

Ông Trần Xuân Kiên, Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh Ninh Bình cho biết, đơn vị đang thực hiện số hóa 27 bảo vật và nhóm bảo vật quốc gia đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận, cùng các sưu tập cổ vật tiêu biểu như cổ vật thời Đinh - Lê, hiện vật đá thời Lý, gốm Hoa Lâu thời Trần. Các tài liệu, hiện vật bằng giấy cũng được chú trọng số hóa nhằm hạn chế nguy cơ xuống cấp theo thời gian, đồng thời tạo thuận lợi cho việc lưu trữ, nghiên cứu và khai thác lâu dài.

Sau mỗi hiện vật số là những công việc tỉ mỉ

Mỗi loại hiện vật có đặc điểm, chất liệu và tình trạng bảo quản khác nhau, vì vậy quá trình đưa vào dữ liệu số không đơn thuần

Bà Phạm Thị Loan, Phó Trưởng phòng Giáo dục Truyền thông, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình cho biết, số hóa hiện vật bắt đầu từ những công việc khá tỉ mỉ của cán bộ chuyên môn. Với mỗi hiện vật, cán bộ bảo tàng phải chụp ảnh, ghi nhận các thông tin về kích thước, niên đại, chất liệu, đặc điểm, nguồn gốc, tình trạng hiện vật và quá trình bảo quản. Những dữ liệu này sau đó được cập nhật, chuẩn hóa và lưu trữ trên phần mềm để thuận tiện cho việc quản lý, tra cứu và khai thác.

Khi dữ liệu được chuẩn hóa và đưa lên hệ thống, công việc tra cứu của cán bộ chuyên môn được rút ngắn đáng kể. Thay vì phải tìm kiếm hồ sơ giấy hoặc kiểm tra từng tài liệu lưu trữ, cán bộ có thể nhanh chóng tiếp cận thông tin cần thiết để phục vụ nghiên cứu, kiểm kê, bảo quản, xây dựng nội dung trưng bày và giới thiệu hiện vật tới công chúng. Đây cũng là nền tảng để bảo tàng từng bước chuyển từ quản lý hiện vật theo hồ sơ truyền thống sang quản lý bằng dữ liệu số.

Định hướng trong thời gian tới, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình sẽ tập trung vào việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu và từng bước mở rộng ứng dụng công nghệ 3D. Không chỉ dừng ở lưu trữ thông tin, dữ liệu về hiện vật sẽ được tiếp tục chuẩn hóa, bổ sung và khai thác để phục vụ đồng thời công tác quản lý, nghiên cứu, bảo tồn và xây dựng nội dung trưng bày.

Cùng với đầu tư công nghệ, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ có khả năng quản lý, cập nhật và khai thác hiệu quả dữ liệu số, từng bước đáp ứng yêu cầu bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong môi trường số.