Thế nhưng, phía sau những con số ấn tượng ấy,vẫn là nỗi trăn trở về đầu ra, về bài toán chế biến, logistics, tiêu chuẩn thị trường và liên kết sản xuất. Để trái cây Đồng Tháp thực sự "vươn xa", cần nhiều giải pháp căn cơ hơn là chỉ mở rộng diện tích và tăng sản lượng.

Từ "vương quốc trái cây" đến nỗi lo đầu ra

Tỉnh Đồng Tháp hiện có diện tích cây ăn trái trên 135.000ha chiếm hơn 10,3% so với diện tích cây ăn trái của cả nước; trong đó, diện tích lớn gồm sầu riêng hơn 39.000 ha, mít khoảng 26.260 ha, dừa 24.900 ha, xoài hơn 16.800 ha, khóm gần 15.000 ha, nhóm cây có múi khoảng 14.100 ha, thanh long 8.500 ha và nhãn 5.600 ha.

Đến tháng 6 năm nay, sản lượng trái cây của tỉnh đạt khoảng 1,3 triệu tấn. Sầu riêng là ngành hàng nổi bật về giá trị và dư địa xuất khẩu, với sản lượng 6 tháng ước đạt trên 268.000tấn.Trong 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng rau quả ước đạt 77,53 triệu USD, tăng 1,76% so với cùng kỳ, đạt 24,2% kế hoạch năm.

Sầu riêng tiếp tục là mặt hàng chủ lực với kim ngạch xuất khẩu chiếm 30,56% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả; trái cây sấy khô chiếm 10,25% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả, xoài đông lạnh chiếm 7,60% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả và thanh long chiếm 5,26% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả. Các mặt hàng chế biến khác kim ngạch xuất khẩu chiếm 16,32% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả.

Gần đây, nhiều vùng sản xuất tập trung quy mô lớn đã hình thành, tạo điều kiện thuận lợi để triển khai đồng bộ các giải pháp về mã số vùng trồng, tiêu chuẩn chất lượng, liên kết doanh nghiệp và tổ chức logistics phục vụ tiêu thụ.

Đếnnay, toàntỉnh hiện có3.496 mã số vùng trồng với 1.544 vùng trồng (diện tích 101.182 ha) phục vụ xuất khẩu đã được cấp. Trong đó, được nước nhập khẩu phê duyệt 3.452 mã số (1.503 vùng trồng), diện tích 100.141 ha; cấp mới chờ nước nhập khẩu phê duyệt 44 mã số (41 vùng trồng) với diện tích 1.040 ha.Toàntỉnh có 565 mã số đóng gói; trongđó, có 496 mã số đã được nước nhập khẩu phê duyệt; 69 mã số cơ sở đóng gói cấp mới đã kiểm tra, chờ nước nhập khẩu phê duyệt.

Bêncạnh những ưu điểm đó, ngành hàng trái cây của tỉnh Đồng Tháp còn tồn tại nhiều bất cập, vướng mắc thậm chí là rào cản để xuất khẩu. Tình trạng giá cả bấp bênh, “trúng mùa, rớt giá” thường tái diễn. Ví dụ như trái sầu riêng có thời điểm trên 100.000đồng/kg, có lúc sụt xuống còn vài chục nghìn đồng/kg. Trái thanh long, trái mít cũng vậy, có thời điểm giá chỉ còn vài nghìn đồng/kg.

Theo ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đồng Tháp, bất cập nhất trong sản xuất trái cây theo hướng xuất khẩu là chưa có “vùng trồng chuẩn”, tình trạng gian lận mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói cũng còn xảyra. Đặc biệt đối với trái sầu riêng xuất khẩu sang Trung quốc còn thiếu phòng Test phục vụ kiểm tra chất cadimi.

Trước đây,việc lấy mẫu sầu riêng phải phụ thuộc vào các phòng kiểm nghiệm ở TP.HCM, Cần Thơ rất mất nhiều thời gian gây ùn ứ, khó xuất khẩu. Các nhà kho bảo quản, chế biến trái cây này hiện nay còn hạn chế; nguồn vốn đầu tư nhà xưởng, kinh doanh trái sầu riêng của các doanh nghiệp gặp khó khăn, chưa được hưởng lãi suất ưu đãi khi vào mùa vụ. Do đó, để gỡ “điểm nghẽn” xuất khẩu trái cây thì Đồng Tháp cần đầu tư thêm các phòng Test tại các địa bàn sản xuất trái cây trọng điểm.

Khó khăn, hạn chế trong sản xuấttrái cây (nói riêng) và ngànhnông nghiệp của Đồng Tháp(nói chung)là nôngdân sản xuấtdiện tích nhỏ lẻ, mạnh ai nấy làm, tranh bán, phát triển nóng, tăng diện tích tự phát,chất lượng sản phẩm không đồng đều giữa các hộ, gây khó khăn trong việc thu mua và phân loại.Thiếu cơ chế liên kết chặt chẽ giữa nông dân và doanh nghiệp, dẫn đến tìnhphá vỡ hợp đồng. Nông dân chịu rủi ro lớn nhưng hưởng lợi chưa tương xứng, giá vật tư lên không giảm, giá sản phẩm thị trường lên nông dân nhận theo hợp đồng không được tăng nhưng khi thị trường giảm doanh nghiệp áp dụng giá giảm.Năng lực của các HTX còn yếu, quy mô sản xuất nhỏ, chậm đổi mới, diện tích liên kết bền vững trong vùng nguyên liệu còn phân tán, manh mún.

Hơnnữa,các nướcnhập khẩungày càngquy địnhnghiêm ngặt, cácchỉ tiêu an toàn thực phẩm, kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc… đãảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩutrái cây của tỉnh. Các mô hình liên kết sản xuất giữa nông dân- doanh nghiệp-hợp tác xã chưa thật sự chặt chẽ, ổn định.

Toàn tỉnh Đồng Tháp hiện có 214 Hợp tác xã, tổ hợp tác vớihơn 34.150 thành viên, diện tích sản xuất là 17.000 ha, chiếm 12,7% diện tích sản xuất của tỉnh. Đến nay, có 92 HTX/THT có hợp đồng liên kết với doanh nghiệp/thương lái, ước sản lượng liên kết thông qua hợp đồng 97.344 tấn, đạt 30% tổng sản lượng của HTX/THT.

Một nghịch lý khác là Đồng Tháp có gần 15.000 ha khóm, lớn nhất cả nước nhưng vẫn chưa có nhà máy chế biến quy mô lớn tại vùng nguyên liệu. Phần lớn sản phẩm vẫn tiêu thụ tươi, giá trị gia tăng thấp và phụ thuộc nhiều vào thị trường nội địa.Trong khi đó, các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và phát triển xanh, tạo áp lực rất lớn cho ngành hàng trái cây của tỉnh.

Ông Bùi Kế Bính, nông dân trồng cây khóm ởxã Tân Phước 1, tỉnhĐồng Tháp chobiết, hiện nay bà con nông dân trồng khóm đã nắm vững các tiến bộ khoa học- kỹ thuật, áp dụng cơ giới hóa vào sản xuất. Tuy nhiên khâu liên kết sản xuất giữa các nhà chưa chặt chẽ, bền vững, nhất là giải quyết đầu ra cho trái khóm. Để trái khóm có giá trị cần có các doanh nghiệp chế biến sang các sản phẩm khác phục vụ nhu cầu xuất khẩu”.

Còntheoông DươngVăn Đây,nhàvườntrồng gần3ha cây sầu riêng tại xã Ngũ Hiệp đểtrái cây sầu riêng đạt chuẩn xuất khẩu thì khâu liên kết theo chuỗi cần nhân rộng. Nhà vườn phải sản xuất theo tiêu chuẩn sạch, loại trừ chất cadimi.Phía nhà nước- nhà khoa học- nhà doanh nghiệp cần hỗ trợ nhà vườn thực hiện tốt công tác truy xuất nguồn gốc, xây dựng các mô hình liên kết sản xuất; khắc phục tình trạng thiếu phòng test trước khi đưa hàng hóa đi xuất khẩu. Ông Đây cho biết, vụ sầu riêng vừa rồi gia đình ông bị thất thu gần 1 tỷ đồng do bị ứ đọng tại phòng Test.

Cần giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho trái cây mở rộng xuất khẩu

Thực tiễn cho thấy, gần đây diện tích và chất lượng trái cây của tỉnh Đồng Tháp được tăng lên trở thành ngành hàng chủ lực do đó vấn đề cơ cấu, tổ chức lại sản xuất cần được quan tâm.

ÔngNguyễnĐình Tùng, Phó Chủ tịch Phó Chủ tịch Hiệp hội rau quả Việt Nam cho biết, trái cây của tỉnh Đồng Tháp cũng như cả nước trong tình trạng “cung vượt cầu” và các nước trên thế giới ngày càng kiểm soát chặt chẽđối với các mặt hàng nhập khẩu, do đó người sản xuất cần nâng cao chất lượng hơn chạy theo số lượng; đa dạng các sản phẩm trái cây, kiểm soát tốt chất cadimi để tháo gỡ rào cản của nước nhập khẩu.

Theo Sở Công Thương tỉnh Đồng Tháp, Trung Quốc và Hoa Kỳ tiếp tục là hai thị trường của sầu riêng và thanh long; sản phẩm nước dừa tinh khiết và trái cây sấy khô tập trung ở các thị trường như Singapore, Đức, Hà Lan, Canada, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, Pháp… Thực tế cho thấy ngành hàng trái cây của tỉnh vẫn còn khoảng cách khá lớn giữa tiềm năng sản xuất và năng lực thương mại hóa.

Nguyên nhân chủ yếu là do tỷ lệ sản phẩm đạt tiêu chuẩn xuất khẩu còn hạn chế; việc duy trì mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát dư lượng giữa các vùng chưa đồng đều; năng lực sơ chế, đóng gói, bảo quản, kiểm nghiệm và logistics lạnh chưa đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Bên cạnh đó, xuất khẩu trái cây của tỉnh còn phụ thuộc nhiều vào một số thị trường và phương thức tiêu thụ truyền thống; số doanh nghiệp đủ năng lực tổ chức chuỗi, đầu tư vùng nguyên liệu, chế biến sâu và xuất khẩu chính ngạch chưa nhiều. Sản phẩm chế biến sâu còn ít, thương hiệu trái cây Đồng Tháp trên thị trường quốc tế chưa thật sự nổi bật, trong khi yêu cầu của các thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe hơn về kiểm dịch thực vật, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, phát triển xanh và bền vững.

Do đó, vấn đề đặt ra không chỉ là mở rộng diện tích hay nâng sản lượng, mà quan trọng hơn là phải tổ chức lại chuỗi giá trị theo hướng chuyên nghiệp hơn, lấy thị trường làm trung tâm, doanh nghiệp làm đầu mối dẫn dắt, hợp tác xã làm nền tảng liên kết sản xuất và tiêu chuẩn chất lượng làm điều kiện bắt buộc để tham gia thị trường.

Ngoài ra, chất lượng vùng nguyên liệu và tiêu chuẩn thị trườngtiêu thụ trái cây của tỉnh chưa đồng đều. Mặc dù diện tích cây ăn trái lớn nhưng tỷ lệ diện tích được chứng nhận VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ và các tiêu chuẩn an toàn còn thấp so với tiềm năng hiện có.

Tại hội nghị phát triển chuỗi ngành hàng các sản phẩm trái cây chủ lực của tỉnh Đồng Tháp do UBND tỉnh tổ chức mớiđây,Phó Giám đốc Sở Công Thương Đồng Tháp, ông Đặng Văn Tuấn cho biết, nhữngnăm qua, ngành công thương tỉnhđã đẩy mạnh xúc tiến thương mại, hỗ trợ đưa nông sản và sản phẩm OCOP tham gia các hội chợ, kết nối với hệ thống phân phối hiện đại và mở rộng tiêu thụ trên các nền tảng thương mại điện tử.Tuy nhiên, kết quả xuất khẩu vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.

Từ thực tiễn đó, các đại biểu thống nhất cho rằng việc xây dựng thương hiệu nông sản phải được thực hiện đồng bộ từ sản xuất đến tiêu thụ. Trong đó, cần thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị, lấy doanh nghiệp chế biến và phân phối làm trung tâm; mở rộng thị trường xuất khẩu chính ngạch; đầu tư hạ tầng logistics lạnh; đẩy mạnh chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc; hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ chế biến và thu hút đầu tư vào lĩnh vực chế biến sâu nhằm gia tăng giá trị cho nông sản.

Theo định hướng của tỉnh, thời gian tới Đồng Tháp sẽ chuyển từ hỗ trợ đơn lẻ sang đầu tư theo chuỗi giá trị; từ xây dựng nhãn hiệu sang phát triển thương hiệu; từ đăng ký bảo hộ sang quản lý, khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ.

Tạicuộc đối thoại giữa UBND tỉnh và các doanh nghiệp xuất khẩu, ông Nguyễn Thành Diệu, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp cho biết, lãnh đạo tỉnh luôn quan tâm, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp hoạt động; luôn lắng nghe, tiếp thu và tháo gỡ khó khăn, rào cản để cộng đồng doanh nghiệp mở rộng, phát triển sản xuất kinh doanh. Ông cũng chỉ đạo các Sở, Ngành phải tiếp nhận, giải quyết sớm nhất các kiến nghị của doanh nghiệp trong thời gian sớm nhất, vấn đề nào ngoài khả năng của tỉnh thì trình cấp TW giải quyết.

Đồng Tháp đang sở hữu những lợi thế hiếm có về vùng nguyên liệu, điều kiện tự nhiên và kinh nghiệm sản xuất trái cây. Nhưng trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, lợi thế ấy chỉ có thể được chuyển hóa thành giá trị khi địa phương tháo gỡ được các "điểm nghẽn" về liên kết, chế biến, logistics và tiêu chuẩn thị trường. Hành trình đưa trái cây Đồng Tháp chinh phục thế giới sẽ không chỉ được đo bằng diện tích hay sản lượng, mà bằng khả năng xây dựng một chuỗi giá trị hiện đại, bền vững và đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Khi đó, khát vọng đưa trái cây Đồng Tháp "vươn xa" mới thực sự trở thành hiện thực.