Quản lý theo vùng, nâng giá trị nông sản

Nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp thông minh đang được nhắc đến như hướng đi tất yếu của TP.HCM mới trong bối cảnh quỹ đất sản xuất ngày càng thu hẹp. Thế nhưng, đằng sau những mô hình hiện đại với cảm biến, trí tuệ nhân tạo hay phần mềm quản lý trang trại vẫn còn một câu hỏi lớn là làm thế nào để công nghệ thực sự thuộc về người nông dân, thay vì chỉ tồn tại trong các dự án hỗ trợ?

"Nông nghiệp công nghệ cao hiện nay phần lớn vẫn dựa vào các chương trình hỗ trợ. Khi dự án kết thúc, nhiều nông dân còn lúng túng vì chưa thực sự làm chủ công nghệ".

"Vì vậy, cần đẩy mạnh đào tạo, chuyển giao kỹ thuật, hỗ trợ tiếp cận vốn và xây dựng đội ngũ đủ năng lực để đồng hành cùng doanh nghiệp, nông dân nhất là đội ngũ khuyến nông cơ sở"

Những khuyến nghị chuyên gia và doanh nghiệp nêu trên được xem là điều kiện quan trọng để nông nghiệp công nghệ cao phát triển bền vững và lan tỏa rộng hơn trong thực tiễn sản xuất. Thực tế tại TP.HCM và các vùng liên kết cho thấy, ở những nơi nông dân và hợp tác xã từng bước làm chủ công nghệ, hiệu quả sản xuất đã được nâng lên.

Tại nhiều mô hình nông nghiệp công nghệ cao ở TP.HCM và các vùng sản xuất vệ tinh, điện thoại thông minh, cảm biến và phần mềm quản lý đang dần thay thế phương thức canh tác truyền thống. Ao nuôi thủy sản, đàn bò, dê gắn chip, ứng dụng AI và nhà màng trồng rau đều được giám sát, vận hành bằng công nghệ. Nhiều mô hình còn áp dụng sản xuất tuần hoàn, tận dụng năng lượng mặt trời và tái sử dụng phụ phẩm.

Tuy nhiên, quỹ đất hạn chế, thiếu vốn, khó khăn trong chuyển giao kỹ thuật và làm chủ công nghệ vẫn là những rào cản lớn. Vì vậy, nhiều hợp tác xã và doanh nghiệp đang mở rộng vùng nguyên liệu ra khu vực lân cận để duy trì sản xuất, nâng cao chất lượng và thuận lợi cho chuyển đổi số.

Anh Lâm Ngọc Tuấn, Giám đốc HTX Nông nghiệp Tuấn Ngọc, TP.HCM cho biết:“Trước đô thị hóa khiến quỹ đất nông nghiệp thu hẹp, một số vùng sản xuất rau đã được dịch chuyển ra khỏi khu vực trung tâm, mở rộng sang các địa bàn lân cận như Nhơn Trạch, Long Thành và một số khu vực ở Bình Dương trước đây, như Bình Nhâm, Thuận An. Thời gian tới, chúng tôi sẽ liên kết thêm các thành viên tham gia hợp tác xã để mở rộng vùng trồng, tạo thêm nguồn cung ổn định tại các khu vực vệ tinh xung quanh TP.HCM."

Theo chuyên gia kinh tế, Tiến sỹ Lê Bá Trí Nhân, nông nghiệp thông minh không chỉ giúp tăng năng suất, chất lượng nông sản mà còn giảm tác động môi trường nhờ sử dụng hiệu quả tài nguyên và hạn chế hóa chất.

Để phát triển, cần tập trung quản lý nguồn nước, nâng cấp hạ tầng và ứng dụng khoa học công nghệ. Tuy nhiên, sản xuất hiện còn manh mún, thiếu liên kết vùng và quy trình quản lý thống nhất, làm hạn chế khả năng chuẩn hóa sản phẩm xuất khẩu.

Do giữ vai trò trung tâm của khu vực phía Nam, TP.HCM cần chuyển từ quản lý theo địa phương sang quản lý theo vùng sản xuất, kết hợp công nghệ số, dữ liệu lớn và hệ thống giám sát thông minh để quản lý vùng trồng, nguồn nước và chất lượng sản phẩm, nâng cao sức cạnh tranh của ngành nông nghiệp.

“Vấn đề này nằm ở tăng cường liên kết. Hiện nay, chúng ta vẫn chưa liên kết được giữa các vùng và đồng bộ được các yếu tố trong sản xuất. Chúng ta phải quản lý theo vùng, chứ không thể chỉ quản lý theo từng khu vực. Chẳng hạn phải nắm được ở Đồng bằng sông Cửu Long… và cần có cách theo dõi tổng thể các tác động tiêu cực đến môi trường, sử dụng hiệu quả nguồn nước, kiểm soát vật tư đầu vào và ứng dụng công nghệ... Khi giải quyết đồng thời những yếu tố này, mới có thể đạt được những mục tiêu và kỳ vọng đặt ra cho nền nông nghiệp hiện đại, bền vững",Tiến sỹ Lê Bá Trí Nhân nói.

Làm chủ công nghệ, nâng tầm nông nghiệp đô thị

TP.HCM xác định phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp thông minh và chuyển đổi số là hướng đi chiến lược trong bối cảnh quỹ đất sản xuất thu hẹp, biến đổi khí hậu gia tăng và yêu cầu thị trường ngày càng khắt khe. Theo Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Minh Thạnh, thay vì mở rộng diện tích, thành phố tập trung nâng cao giá trị gia tăng thông qua khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và liên kết vùng.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, TP.HCM đang củng cố Ban Quản lý Nông nghiệp Công nghệ cao, xây dựng trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm, trình diễn và chuyển giao công nghệ. TP phát huy thế mạnh của các trường đại học, viện nghiên cứu, khu công nghệ cao và đội ngũ chuyên gia để phát triển giống mới, công nghệ tự động hóa, kỹ thuật canh tác tiên tiến và các giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu.

Bên cạnh đó, TP đẩy mạnh chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân; xây dựng các mô hình trình diễn, đào tạo nhân lực, hỗ trợ chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và ứng dụng dữ liệu trong sản xuất. Các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là startup nông nghiệp, tiếp cận vốn, mặt bằng và công nghệ cũng sẽ được tăng cường.

Ông Thạnh nhấn mạnh TP.HCM sẽ tăng cường liên kết vùng với Đông Nam Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế để thu hút công nghệ tiên tiến, xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp thông minh, nâng cao hiệu quả sản xuất và sức cạnh tranh của ngành nông nghiệp.

“Chúng tôi luôn quan tâm mở rộng hợp tác và sẵn sàng chào đón các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nước ngoài, đến đầu tư và chuyển giao ứng dụng công nghệ cao, hàm lượng tri thức lớn cho lĩnh vực nông nghiệp. Cụ thể, thời gian qua, TP.HCM đã tổ chức nhiều đoàn công tác đến các quốc gia có nền nông nghiệp công nghệ cao phát triển để học hỏi kinh nghiệm và xúc tiến đầu tư. Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục tổ chức đoàn công tác đến Úc và New Zealand nhằm nghiên cứu các mô hình tiên tiến, kêu gọi nguồn vốn đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao của thành phố…”, ông Bùi Minh Thạnh thông tin.

Từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp, TP.HCM đang từng bước thay đổi cuộc chơi của nông nghiệp đô thị. Khi công nghệ được làm chủ, liên kết vùng được mở rộng và nguồn lực được khơi thông, nông nghiệp không chỉ thích ứng mà còn trở thành động lực tăng trưởng mới của Thành phố.