Ngày 26/10, Ngày Đổi mới sáng tạo mở 2026 (Open Innovation Day 2026), với chủ đề “Kiến tạo thành phố công nghiệp thế hệ mới”, mở đầu chuỗi hoạt động Diễn đàn Kinh tế mùa thu 2026 tại TP.HCM. Từ hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI), năng lượng xanh đến kinh tế tầm thấp, các nội dung thảo luận cùng hướng tới yêu cầu hình thành năng lực công nghệ và sản xuất trong nước.

Phát biểu tại sự kiện, ông Trương Minh Huy Vũ, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, cho rằng động lực tăng trưởng của thành phố trong giai đoạn tới phải dựa trên đổi mới sáng tạo, gắn với những bài toán phát triển kinh tế, công nghiệp và đô thị. Theo ông Vũ, thành phố sau mở rộng có hơn 80 trường đại học, hơn 40 vườn ươm, trung tâm đổi mới sáng tạo và cơ sở ươm tạo công nghệ. Nhiều mô hình đang tăng cường hợp tác với tập đoàn, doanh nghiệp và đối tác quốc tế. Đây là nền tảng để kết nối năng lực nghiên cứu với nhu cầu sản xuất, kinh doanh.

Tuy nhiên, điều cần giải quyết là khoảng cách giữa kết quả nghiên cứu và khả năng thương mại hóa. Ông Vũ gọi đây là “thung lũng chết” mà các cơ chế hỗ trợ phải tập trung tháo gỡ. Để vượt qua khoảng cách này, ý tưởng cần được tiếp sức bằng con người, nguồn vốn, điều kiện thử nghiệm và sự tham gia của doanh nghiệp.

Ông Vũ cho biết, HĐND thành phố đã ban hành 6 nghị quyết nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong kết nối khoa học, công nghệ giữa nhà trường và doanh nghiệp. Thành phố cũng thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm quy mô 500 tỷ đồng, đồng thời dự kiến tiếp tục nâng vốn để hỗ trợ ươm tạo và phát triển các ý tưởng. Nhìn nhận đầu tư cho khởi nghiệp đổi mới sáng tạo có khả năng thất bại, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM nhấn mạnh chính quyền cần thể hiện sự tin tưởng bằng hành động cụ thể. Nếu thành phố thiếu quyết tâm tham gia đầu tư, việc thu hút nguồn vốn từ bên ngoài sẽ khó đạt kỳ vọng. “Tự chúng ta còn không tin chúng ta thì ai tin chúng ta bây giờ”, ông Vũ đặt vấn đề.

Cách tiếp cận này gắn với tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị: tạo điều kiện thí điểm những vấn đề mới, tính đến rủi ro và thời gian cần thiết của nghiên cứu, phát triển các quỹ đầu tư mạo hiểm. Nghị quyết đồng thời đặt doanh nghiệp và người dân ở vị trí trung tâm, đề cao vai trò của nhà khoa học và trách nhiệm dẫn dắt của Nhà nước. Cùng với hoàn thiện cơ chế, TP.HCM đang chuẩn bị không gian phát triển công nghiệp. Việc hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu mở thêm dư địa tổ chức lại sản xuất, khắc phục những hạn chế về quỹ đất và chi phí đầu tư tại khu vực đô thị trung tâm. Theo định hướng được ông Vũ nêu tại sự kiện, các khu vực Bắc Tân Uyên và Châu Đức có tiềm năng phát triển những không gian công nghiệp quy mô lớn. Thành phố ưu tiên công nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp công nghệ cao và định hướng phát triển 11 khu công nghệ số.

Hạ tầng năng lượng cũng được đặt trong quá trình chuẩn bị này, với tiềm năng điện mặt trời tại khu vực Bình Dương trước đây, điện gió ngoài khơi và các hệ thống kết nối năng lượng tại khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây. Thành phố dự kiến huy động nguồn lực từ đầu tư công, hợp tác công tư và khu vực tư nhân để đáp ứng nhu cầu của các nhà đầu tư công nghiệp.

Ở góc độ chính sách quốc gia, ông Nguyễn Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, nhấn mạnh yêu cầu đưa chính sách đến doanh nghiệp, nhà khoa học và người dân.Theo ông Lịch, cần tập trung nguồn lực làm chủ các công nghệ chiến lược và phát triển năng lực công nghiệp trong nước. Với AI, bán dẫn hay thiết bị bay không người lái, việc lựa chọn sản phẩm trọng điểm phải xuất phát từ những bài toán cụ thể. Doanh nghiệp cần tham gia ngay từ khâu xác định nhu cầu, cùng viện, trường nghiên cứu, thiết kế, sản xuất thử và thương mại hóa.

Một định hướng khác là đưa AI và sản xuất thông minh trở thành động lực nâng năng suất. Quá trình này cần đi cùng phát triển hạ tầng tính toán, thu hút nhân tài, đào tạo và đào tạo lại người lao động để đáp ứng yêu cầu công việc mới. Ông Lịch cũng đề nghị TP.HCM chủ động thúc đẩy thử nghiệm AI, thiết bị bay không người lái, hệ thống tự hành và sản xuất thông minh. Không gian thử nghiệm có kiểm soát được kỳ vọng giúp công nghệ mới được kiểm chứng trong thực tế, đồng thời tạo cơ sở hoàn thiện chính sách và phát triển thị trường.

Trong đó, kinh tế tầm thấp mở ra khả năng kết nối AI, bán dẫn, phần mềm điều khiển và công nghiệp chế tạo, phục vụ các nhu cầu như nông nghiệp, logistics, giám sát hạ tầng, cứu hộ. Việc hình thành thị trường cho những ứng dụng này phải gắn với yêu cầu bảo đảm an toàn, quốc phòng và an ninh.

Tại các phiên thảo luận, thu hút đầu tư vào trung tâm dữ liệu AI được đặt trong mối liên hệ với năng lực tính toán, an ninh dữ liệu, nguồn nhân lực và hạ tầng năng lượng xanh. Đây là những điều kiện cần được chuẩn bị đồng bộ để các dự án công nghệ có thể vận hành và tạo giá trị kinh tế. Các hợp tác chiến lược được công bố tại sự kiện hướng đến việc kết nối những nguồn lực ấy thành dự án cụ thể. Với TP.HCM, hiệu quả thực hiện Nghị quyết 57 sẽ thể hiện ở khả năng đưa công nghệ vào sản xuất, giúp doanh nghiệp tăng năng suất và tạo thêm sản phẩm có sức cạnh tranh. Khi kết quả nghiên cứu tìm được thị trường, đổi mới sáng tạo mới có thể trở thành nguồn lực tăng trưởng bền vững của thành phố.