Với chủ đề “Trách nhiệm với tương lai: Giới hạn của những điều có thể hay những khả năng không giới hạn?”, Tổng thống Nga Vladimir Putin tập trung vào những biến động sâu sắc của thế giới, nguy cơ leo thang xung đột và định hướng hợp tác trong một trật tự quốc tế đang thay đổi.

Thế giới đang bước vào trật tự đa cực

Ngay đầu bài phát biểu, Tổng thống Vladimir Putin cho rằng thế giới đang đứng trước một “bước ngoặt quyết định”, khi những thay đổi diễn ra đồng thời trên nhiều lĩnh vực, từ chính trị, kinh tế, công nghệ đến xã hội, khí hậu, y tế, quân sự và nhân khẩu học. Theo ông, các cơ chế điều phối quốc tế được xây dựng trước đây không còn đủ khả năng giải quyết hiệu quả những vấn đề hiện nay, không hẳn vì các cơ chế này “không tốt”, mà bởi điều kiện thế giới đã thay đổi.

Về Liên Hợp Quốc, Tổng thống Nga cho rằng tổ chức này cần được cải tổ để phản ánh tốt hơn sự đa dạng của thế giới, trong đó các nước châu Á, châu Phi, Mỹ Latinh và Trung Đông cần có vai trò lớn hơn. Từ đó, ông khẳng định quá trình hình thành trật tự thế giới mới là không thể đảo ngược, đồng thời cho rằng các nước phương Tây sẽ phải học cách hợp tác với “đa số thế giới” trên cơ sở tôn trọng lợi ích cốt lõi của các quốc gia.

“Các nước từng giữ vị thế thống trị trước đây trước sau cũng phải thừa nhận thực tế của thế giới đa cực. Điều này là không thể tránh khỏi, hãy nhìn vào những xu hướng phát triển của kinh tế thế giới. Họ sẽ phải học cách hợp tác với các quốc gia thuộc đa số thế giới trên cơ sở tôn trọng những lợi ích cốt lõi của các nước đó. Tất nhiên, quá trình này sẽ không diễn ra nhanh chóng” - Tổng thốngPutin nhấn mạnh.

Cảnh báo nguy cơ leo thang từ Ukraine đến Kaliningrad

Một nội dung xuyên suốt khác trong bài phát biểu là nguy cơ leo thang xung đột. Tổng thống Putin cho rằng việc liên tục nâng mức đáp trả, vượt qua các “lằn ranh đỏ”, gia tăng trừng phạt và sử dụng các biện pháp quân sự có thể tạo ra vòng xoáy ngày càng khó kiểm soát.

Về tình hình Ukraine, ông tiếp tục khẳng định lập trường của Nga rằng cuộc xung đột hiện nay là kết quả của một quá trình đối đầu kéo dài và cho rằng việc theo đuổi mục tiêu “đánh bại chiến lược” Nga, sẽ làm gia tăng nguy cơ xung đột chuyển sang giai đoạn khốc liệt hơn.

Trong phần hỏi đáp sau bài phát biểu, khi được hỏi về các cuộc tập trận của NATO ở biển Baltic và những tuyên bố liên quan đến Kaliningrad, Tổng thống Putin nói Nga không đe dọa ai mà đang phản ứng trước những gì Nga coi là các mối đe dọa. Ông tuyên bố nếu xảy ra một cuộc tấn công trực tiếp vào Nga, trong đó có trường hợp nhằm vào Kaliningrad, Nga sẽ phải đặt vấn đề sử dụng “tất cả các lực lượng và phương tiện” mà nước này có. Putin đồng thời lưu ý tuyên bố của Bộ Ngoại giao Nga không trực tiếp nói về việc sử dụng vũ khí hạt nhân, mà nói đến tất cả các lực lượng và phương tiện hiện có; cách thức sử dụng sẽ được quyết định tùy tình hình.

Bên cạnh Ukraine và an ninh châu Âu, Tổng thống Putin cũng cảnh báo về nguy cơ công nghệ làm gia tăng mức độ nguy hiểm của các cuộc xung đột. Ông đặc biệt đề cập việc trí tuệ nhân tạo ngày càng được đưa vào lĩnh vực quân sự và quá trình ra quyết định. Theo Tổng thống Putin, việc tự động hóa và số hóa chiến tranh còn có thể dẫn tới quá trình “phi nhân hóa” xung đột, khi sự hy sinh của con người bị biến thành những con số và quyết định trên hệ thống máy tính. Ông kêu gọi xây dựng những quy tắc mới nhằm kiểm soát các công nghệ quân sự và bảo đảm các nguyên tắc nhân đạo trong chiến tranh.

Nga đặt trọng tâm vào không gian Á-Âu

Bên cạnh cảnh báo về an ninh, Tổng thống Putin dành sự chú ý đáng kể cho không gian Á-Âu. Theo ông, trong bối cảnh bất ổn toàn cầu gia tăng, ý tưởng về “Đối tác Á-Âu lớn” do Nga đề xuất có ý nghĩa đặc biệt. Các cuộc đối đầu quân sự và chính trị đang làm gián đoạn chuỗi sản xuất, vận tải, logistics và thương mại. Vì vậy, các quốc gia Á-Âu cần tăng cường kết nối, bảo vệ không gian này trước những rủi ro toàn cầu và tận dụng các cơ hội công nghệ để mở rộng hợp tác.

“Trong điều kiện bất ổn toàn cầu gia tăng, ý tưởng về Đối tác Á-Âu lớn do Nga đề xuất đang có ý nghĩa đặc biệt. Các cuộc đối đầu quân sự và chính trị đang làm suy yếu sự kết nối của thế giới, đe dọa các chuỗi sản xuất, vận tải, logistics, thương mại và liên lạc. Trách nhiệm của các quốc gia Á-Âu là bảo vệ không gian của chúng ta trước những rủi ro và quá trình mang tính hủy hoại trên toàn cầu, đồng thời tận dụng những cơ hội về công nghệ và các lĩnh vực khác để mở rộng hợp tác Á-Âu và tăng cường sự kết nối của không gian rộng lớn này” - Tổng thống Putin nói.

Tổng thống Nga cũng đề cập sáng kiến Nga và Belarus cùng thúc đẩy xây dựng “Hiến chương Á-Âu về đa cực và đa dạng trong thế kỷ XXI”, với sự tham gia của Kazakhstan, Kyrgyzstan và các đối tác khác.

Qua bài phát biểu tại Valdai, 3 thông điệp nổi bật được Nga nhấn mạnh là: trật tự thế giới đang chuyển sang đa cực; nguy cơ leo thang đòi hỏi kiểm soát và đối thoại; đồng thời tăng cường liên kết Á-Âu được xem là một hướng quan trọng để thích ứng với những thay đổi của thế giới.

Phiên họp thường niên lần thứ 23 Câu lạc bộ Thảo luận quốc tế Valdai diễn ra tại vùng Moscow từ ngày 28/9 đến 1/10, với sự tham dự của các chuyên gia Nga và quốc tế.