Gần 8 tháng kể từ khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (CRS) cho biết quân đội nước này đã mất hoặc bị hư hại 81 máy bay trong cuộc chiến. Danh sách tổn thất bao gồm máy bay có người lái, trực thăng và máy bay không người lái (UAV), trong đó hơn một nửa là MQ-9 Reaper. Dựa trên số liệu của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ, CNN ước tính chi phí sửa chữa hoặc thay thế các phương tiện này dao động từ 1,9 đến 3,3 tỷ USD.

Tuy nhiên, chi phí tài chính chưa phải là vấn đề duy nhất. Những tổn thất trên còn đặt ra thách thức đối với năng lực tác chiến của quân đội Mỹ, đặc biệt khi các phương tiện này đóng vai trò quan trọng trong nhiều nhiệm vụ tại Trung Đông.

Số lượng MQ-9 Reaper bị mất, hư hại đang trở thành vấn đề đáng chú ý, bởi dòng UAV này đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ thiết yếu, từ tình báo, giám sát, trinh sát đến hỗ trợ hỏa lực tầm gần và tìm kiếm, cứu nạn trong chiến đấu.

Lầu Năm Góc vì thế phải cân nhắc giữa việc tiếp tục sử dụng và bổ sung MQ-9 Reaper cũng như điều chỉnh cách triển khai UAV trong cuộc chiến.

MQ-9 Reaper chiếm phần lớn số máy bay tổn thất của Mỹ

Báo cáo đánh giá công bố hồi tháng 9 của Hội đồng Đại Tây Dương (Atlantic Council) cho biết Mỹ đã mất 45 chiếc MQ-9 Reaper tại Trung Đông từ đầu năm đến nay. Con số này cho thấy mức tổn thất đáng kể đối với dòng UAV được quân đội Mỹ sử dụng rộng rãi trong các chiến dịch tại khu vực. Vấn đề không chỉ nằm ở số lượng phương tiện bị phá hủy, mà còn ở việc mỗi chiếc MQ-9 bị mất khiến quân đội Mỹ giảm nguồn lực phục vụ hoạt động giám sát liên tục và các nhiệm vụ khác, trong bối cảnh Washington phải duy trì lực lượng tại nhiều khu vực cùng lúc.

MQ-9 được thiết kế để hoạt động liên tục trong thời gian dài, giúp quân đội Mỹ giám sát những khu vực rộng lớn và phát hiện các mục tiêu mới. Khả năng mang vũ khí cũng cho phép phương tiện này chuyển từ nhiệm vụ thu thập thông tin tình báo sang tấn công khi cần thiết.

MQ-9 không chỉ được sử dụng với cường độ cao trong cuộc xung đột với Iran, mà còn tham gia các chiến dịch trước đó của Mỹ nhằm vào lực lượng Houthi tại Yemen, nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn. Theo một số báo cáo, Tham mưu trưởng Không quân Mỹ, Tướng Kenneth Wilsbach, từng gọi MQ-9 là “nhân tố quan trọng nhất” của quân đội Mỹ trong cuộc chiến với Iran.

Tổn thất F-35 và E-3 có thể gây hệ lụy lớn hơn

Dù MQ-9 chiếm tỷ trọng lớn nhất trong danh sách tổn thất, Thống kê của CRS còn còn cho thấy Mỹ cũng mất những loại máy bay hiện đại và có vai trò chiến lược quan trọng. Trong số đó có tiêm kích F-35A, một trong những dòng máy bay chiến đấu tiên tiến của Lầu Năm Góc và E-3 Sentry – máy bay cảnh báo sớm và kiểm soát trên không với vòm radar đặc trưng phía trên thân.

Tổn thất E-3 đặc biệt đáng chú ý bởi dòng máy bay này có số lượng hạn chế và đảm nhiệm những nhiệm vụ chuyên biệt. CRS cảnh báo Quốc hội Mỹ rằng việc mất những máy bay có giá trị cao như E-3, dù đã được đưa vào sử dụng từ lâu, có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng đối với các khu vực tác chiến khác.

Tuy nhiên, việc một máy bay xuất hiện trong danh sách tổn thất không đồng nghĩa phương tiện đó đã bị phá hủy hoàn toàn hoặc không thể sửa chữa. CNN đưa tin, 8 chiếc F-15 Strike Eagle bị hư hại nhẹ trong cuộc tấn công của Iran nhằm vào Căn cứ Không quân Muwaffaq Salti ở Jordan hồi tháng 9 vẫn có khả năng được khôi phục và đưa trở lại hoạt động. Sự khác biệt giữa máy bay bị phá hủy hoàn toàn và phương tiện có thể sửa chữa sẽ ảnh hưởng đáng kể đến chi phí khắc phục tổn thất cuối cùng.

Quân đội Mỹ đối mặt bài toán khó

Tổn thất UAV đang đặt quân đội Mỹ trước một bài toán khó hơn nhiều so với chi phí thay thế phương tiện. Dù khoản tiền cần thiết để bù đắp số máy bay bị mất là rất lớn, giới phân tích nhận định đây chỉ là một phần nhỏ trong tổng chi phí của cuộc xung đột liên quan đến Iran.

Một số báo cáo ước tính, cuộc xung đột đã khiến Mỹ tiêu tốn ít nhất 45 tỷ USD. Con số này chưa tính đầy đủ thiệt hại đối với cơ sở hạ tầng quân sự của Mỹ trên khắp khu vực. Tuy nhiên, số liệu về MQ-9 Reaper cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở gánh nặng tài chính.

Theo phân tích của Hội đồng Đại Tây Dương, Không quân Mỹ đã mất khoảng 35% phi đội MQ-9 kể từ năm 2004. Riêng tại Trung Đông, 45 chiếc MQ-9 đã bị mất trong năm nay. Những con số này đặt ra câu hỏi về khả năng duy trì hiệu quả hoạt động của Reaper trong môi trường tác chiến hiện nay. Việc bổ sung những chiếc máy bay cùng loại có thể giúp khôi phục số lượng, nhưng chưa giải quyết được vấn đề cốt lõi.

Lầu Năm Góc có thể phải đẩy nhanh việc phát triển hoặc mua sắm các dòng UAV khó bị phát hiện và đánh chặn hơn, đồng thời tìm kiếm những phương thức mới để duy trì năng lực giám sát mà MQ-9 đang đảm nhiệm.

Một thách thức khác là tác động của tổn thất tại Trung Đông đối với khả năng sẵn sàng chiến đấu của Mỹ ở những khu vực khác. Theo đánh giá của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (CRS), việc mất các máy bay chuyên dụng có thể gây thêm sức ép lên nguồn lực vốn đã hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng triển khai lực lượng tại những chiến trường bên ngoài khu vực.

Trước mắt, Lầu Năm Góc và Quốc hội Mỹ phải xác định phương án sửa chữa, thay thế những máy bay bị hư hại trong cuộc xung đột. Về lâu dài, những tổn thất này có thể thúc đẩy Washington đánh giá lại cách thức tiến hành các chiến dịch trên không khi phải đối đầu với những đối thủ sở hữu năng lực tác chiến ngày càng cao.

Khoản chi phí ước tính từ 1,9 đến 3,3 tỷ USD để sửa chữa hoặc thay thế máy bay có thể được giải quyết thông qua ngân sách quốc phòng bổ sung. Tuy nhiên, thách thức lớn hơn nằm ở quyết định đầu tư vào những loại khí tài nào trong tương lai, cũng như việc MQ-9 Reaper có nên tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong chiến lược tác chiến của Mỹ hay không.