Nhiều thách thức đối với người nuôi tôm hùm tại các vùng tập trung

Khánh Hòa và Đắk Lắk hiện chiếm khoảng 95% sản lượng tôm hùm thương phẩm cả nước. Riêng Khánh Hòa, sáu tháng đầu năm người dân thả nuôi khoảng 137 nghìn lồng, sản lượng đạt hơn 10 nghìn tấn. Tuy nhiên, nghề nuôi vẫn chủ yếu dựa vào các hộ nhỏ lẻ. Tại những vùng nuôi tập trung, mật độ lồng cao, cùng việc sử dụng thức ăn tươi tạo áp lực lên môi trường. Dịch bệnh, ô nhiễm, thiên tai và biến đổi khí hậu luôn tiềm ẩn nguy cơ gây thiệt hại.

Ông Nguyễn Xuân Hòa, Giám đốc Hợp tác xã Nuôi trồng thủy sản Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa cho biết, sau 3 năm hoạt động, hợp tác xã đã thu hút hơn 100 hộ nuôi với hàng vạn ô lồng trên vịnh Vân Phong:

“Mặt nước chúng tôi cũng chưa được giao. Nuôi trồng khó bền vững vì đến giờ chưa có, rất nguy hiểm. Mục tiêu của hợp tác xã đặt ra vẫn là giúp bà con có một biện pháp để vào được vùng nuôi trồng, có điều kiện sản xuất an toàn. Vịnh Vân Phong hiện nay nuôi hoàn toàn tự phát, không có biện pháp an toàn. Vì vậy, tôi cũng mong muốn các cấp tạo điều kiện để bà con có được vùng nuôi ổn định”- ông Nguyễn Xuân Hòa nói.

Cùng với chi phí thức ăn, vật tư đầu vào, vấn đề ô nhiễm biển tăng thì việc không chủ động được nguồn giống cũng là bất lợi lớn của ngành hàng này. Việt Nam hiện chưa sản xuất được giống tôm hùm nhân tạo. Riêng tỉnh Khánh Hòa, ngoài lượng rất nhỏ tôm hùm giống được khai thác tự nhiên, mỗi năm phải nhập khẩu trực tiếp hoặc mua qua trung gian gần 70 triệu con.

Ông Hoàng Anh Hào, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản, Biển và Hải đảo tỉnh Khánh Hòa, thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa nói: “Cái khó hiện nay là khoa học vẫn chưa sản xuất được giống nhân tạo. Tôm hùm hoàn toàn phụ thuộc vào khai thác tự nhiên và nguồn nhập khẩu. Nguồn khai thác tự nhiên hiện nay chỉ đáp ứng được khoảng 5% nhu cầu. Phần còn lại phải mua từ các tỉnh lân cận hoặc nhập khẩu. Trong khi đó, nguồn tôm giống khai thác tự nhiên phụ thuộc nhiều vào thời tiết, môi trường và ngày càng khan hiếm”.

Giải pháp phát triển bền vững ngành xuất khẩu tôm hùm

Để nâng sức cạnh tranh, ngành tôm hùm cần chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi, nuôi biển công nghệ cao. Việc khai thác giống cần gắn liền với bảo tồn. Các vùng nuôi cần được quy hoạch, cấp mã số để quản lý sản lượng, điều kiện nuôi và truy xuất nguồn gốc; dữ liệu từ cơ sở nuôi, đóng gói đến doanh nghiệp xuất khẩu cần được kết nối, phục vụ xuất khẩu chính ngạch.

Đây cũng là những yêu cầu phù hợp với Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, trong đó yêu cầu cơ cấu lại ngành thủy sản theo hướng hiện đại, bền vững, tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị; tự chủ sản xuất giống thủy sản và đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ trong nuôi trồng. Nghị quyết đồng thời xác định phát triển nuôi biển công nghiệp, công nghệ cao, gắn với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nói: “Việc cấp mặt nước sẽ giúp địa phương quản lý cây, mật độ lồng nuôi phù hợp với sức tải môi trường, tránh những rủi ro phát sinh dịch bệnh, vốn đã thường xuyên xảy ra. Bên cạnh đó, phải tập huấn, hướng dẫn lại cho bà con về kỹ thuật khai thác tôm hùm giống để nâng cao tỷ lệ sống, giảm áp lực đối với nguồn tôm giống nhập khẩu. Đồng thời, cần tổ chức liên kết vùng nuôi để đăng ký truy xuất nguồn gốc, từ cơ sở nuôi, cơ sở đóng gói đến cơ sở xuất khẩu, bảo đảm minh bạch”.

Từ năm 2023 đến nay, xuất khẩu tôm hùm liên tục tăng trưởng. Sáu tháng đầu năm, kim ngạch đạt gần 600 triệu USD. Cơ hội xuất khẩu 1 tỷ USD đang mở ra, nhưng để giữ đà tăng trưởng, ngành tôm hùm phải chuyển sang nuôi có quy hoạch, ứng dụng công nghệ, chủ động nguồn giống và minh bạch truy xuất nguồn gốc, qua đó nâng giá trị và phát triển bền vững nghề nuôi biển.