Tại Tọa đàm với chủ đề "Tiết kiệm điện mùa cao điểm: Trách nhiệm và giải pháp", do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức sáng 22/6, ông Đặng Nguyễn Ngữ, Tổng Giám đốc Schneider Electric Việt Nam và Campuchia bày tỏ, nguồn điện ổn định là nền tảng cho mọi hoạt động kinh tế, là hạ tầng cốt lõi để đảm bảo cho sản xuất liên tục, không bị gián đoạn.

“Một gián đoạn nhỏ về điện sẽ gây ra tổn thất rất lớn cho những ngành thâm dụng năng lượng, nhất là liên quan đến trung tâm dữ liệu, công nghiệp nặng, khai thác mỏ, hoặc sản xuất thực phẩm. Chất lượng cũng như sự ổn định của nguồn điện sẽ tạo ra niềm tin rất lớn, nhất là khi các nhà đầu tư trên toàn cầu muốn chọn 1 nơi để họ đặt trung tâm dữ liệu, 1 trong 3 yếu tố quan trọng nhất với họ chính là ổn định chính trị, cạnh tranh quốc gia và nguồn cung điện. Hệ thống điện đáng tin cậy sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến chi phí vận hành cũng như hiệu suất, năng suất, đặc biệt là năng lực sản xuất”, ông Ngữ đề cập.

Cũng theo ông Ngữ, người dân hay DN không nên suy nghĩ chỉ cần sử dụng thiết bị điện công nghệ mới và hiện đại sẽ là tiết kiệm điện. Điều cần hơn phải có tư duy mang tính hệ thống hơn về tiết kiệm điện. Chẳng hạn mỗi tòa nhà, văn phòng hay nhà máy cần có hệ thống quản lý dữ liệu về sử dụng điện, thông qua quá trình số hóa để có dữ liệu theo thời gian thực, như vậy mới thấy rõ hiệu quả và tìm cách nâng cao hiệu quả tiết kiệm.

Đặc biệt, khi Việt Nam đã có Chiến lược quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả, cần biến bộ công cụ đó thành chương trình hành động thực tế bằng việc chọn những dự án để chứng minh hiệu quả của mô hình để từ đó mở rộng ra.

“Không cần phải bắt đầu bằng những gì to tát, chỉ cần khi ở nhà mỗi người là 1 tế bào có ý thức tiết kiệm, đến cơ quan cũng có hành động tương tự, sẽ là cách biến suy nghĩ của mỗi người để vận hành cho DN và cho cộng đồng. Hiện nay các DN đặc biệt là các DN FDI luôn xác định tiết kiệm điện trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi, giống như việc DN cần thiết phải chuyển đổi xanh. Đây không còn là bài toán chi phí, đó là quá trình đầu tư rất rõ ràng cần phải tính toán chi tiết để có thể thu hồi vốn nhanh nhất”, ông Ngữ nêu.

Loạt thắc mắc "khó lý giải"

Nhận thấy còn những rào cản lớn khiến việc tiết kiệm điện chưa trở thành thói quen và văn hóa tiêu dùng trong toàn xã hội, Chuyên gia Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh cho rằng, đến nay gần như các DN đều có tư duy và nhận thức tốt về vấn đề tiết kiệm điện, bởi đấy là câu chuyện "đánh" vào túi tiền của họ, liên quan đến lợi nhuận, tới rủi ro…

Tuy nhiên, nhận thức về tiết kiệm điện ở khối dân cư vẫn còn nhiều vấn đề, mặc dù khối này chiếm khoảng 30% nhu cầu tiêu thụ điện toàn hệ thống. Cố hữu nhất vẫn là người dân tư duy kiểu: “Tôi có tiền tại sao tôi không được dùng nhiều điện?” hay “Tôi trả được tiền điện tại sao tôi không được dùng nhiều…?”

“Bởi vì người dân chưa nhận thức được tác động và ảnh hưởng của tiêu dùng điện. Ở một mức độ nào đó chi phí điện năng là phù hợp, nhưng khi người dân sử dụng vượt quá ngưỡng công suất nào đó, sẽ dẫn tới việc chi phí để huy động các thiết bị trong hệ thống cung cấp đắt đỏ hơn, dẫn tới chi phí đầu tư rất lớn. Trong khi những người sử dụng lãng phí điện lại chưa phải chịu trách nhiệm về hành vi gây tác động lớn tới hệ thống điện thông qua hệ thống giá, vì giá điện bán lẻ hiện nay vẫn được kiểm soát, thông thường vẫn còn bù chéo và chưa thể hiện được yếu tố chi phí công suất ở trong đó”, ông Sơn lý giải.

Ông Sơn cũng nêu thêm nhiều quan điểm khác từ phía người dân, như "tôi dùng điện nhiều thì giá phải rẻ", hoặc là "tại sao bình thường hàng hóa khác dùng nhiều thì rẻ đi, nhưng dùng điện nhiều giá lại đắt hơn?" Ông Sơn cho rằng, điều này thực sự rất khó giải thích đối với những người tiêu dùng điện bình thường, vì họ chưa thực sự hiểu và chưa thấy rõ chi phí về giá điện bán lẻ, nhất là những đặc thù rất đặc biệt của cung ứng điện, giá trị của mỗi kWh điện cắt giảm được sẽ có lợi cho hệ thống như thế nào.

Rào cản nữa là khi đầu tư cho thiết bị sử dụng điện, thông thường từ DN đến người dân, nếu không có nhận thức đủ sâu cách tiếp cận đầu tiên vẫn là mua thiết bị giá rẻ. Tuy nhiên thiết bị điện giá rẻ thường có hiệu suất năng lượng không cao, hoặc thậm chí trong quá trình vận hành sẽ có rất nhiều sự cố. “Khi sản phẩm, thiết bị điện chất lượng kém, nhà cung cấp sẵn sàng bán giá rẻ, nhưng đổi lại rủi ro về cháy nổ, sự cố điện rất cao từ đó đã dẫn đến không bảo đảm được yêu cầu về tiết kiệm điện”, ông Sơn đơn cử.

Theo ông Ngô Sơn Hải, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), cần nhìn nhận tiết kiệm điện không chỉ đơn thuần là giảm chi phí tiền điện, đó còn mang ý nghĩa lớn hơn rất nhiều là góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững.

“Đối với mỗi hộ gia đình và DN, hiệu quả kinh tế luôn là yếu tố quan trọng. Tuy nhiên, cần thấy rằng mỗi kWh điện tiết kiệm được không chỉ giúp giảm chi phí cho người sử dụng, còn làm giảm chi phí chung của toàn xã hội. Nếu tiết kiệm được khoảng 2% công suất tiêu thụ, tương đương với việc giảm nhu cầu đầu tư khoảng 1.000 MW điện mới, cho thấy tiết kiệm điện là giải pháp đầu tư nhanh chóng, hiệu quả và ít tốn kém hơn rất nhiều”, ông Ngô Sơn Hải cho biết.

Đưa ra lời khuyên đối với việc đầu tư thiết bị điện, ông Ngô Sơn Hải lưu ý người dân và DN nên ưu tiên lựa chọn các sản phẩm, thiết bị có hiệu suất năng lượng cao. Hạn chế sử dụng đồng thời nhiều thiết bị điện có công suất lớn, đặc biệt trong khung giờ cao điểm và cân nhắc chuyển các thiết bị không thực sự cần thiết sang các khung giờ khác để giảm áp lực cho hệ thống.