Tòa án Tối cao Mỹ ngày 20/2 đã bác bỏ các mức thuế quan sâu rộng Tổng thống Donald Trump theo đuổi dựa trên một đạo luật vốn chỉ được sử dụng trong các trường hợp khẩn cấp quốc gia. Động thái mang tính bước ngoặt này được cho là giáng một đòn vào nỗ lực của ông Trump trong việc sử dụng thuế quan làm đòn bẩy cũng như tác động đến nền kinh tế toàn cầu.

Với tỉ lệ phiếu 6-3, Tòa án Tối cao Mỹ tuyên bố việc chính quyền Tổng thống MỹDonald Trumpsử dụng Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) năm 1977 để áp đặt thuế quan là vượt quá thẩm quyền.

"Nhiệm vụ của chúng tôi hôm nay chỉ là quyết định xem liệu quyền ‘điều chỉnh... nhập khẩu’, như được trao cho tổng thống trong IEEPA, có bao gồm quyền áp đặt thuế quan hay không. Nó không bao gồm", Chánh án Tòa án Tối cao John Roberts viết trong phán quyết, trích dẫn văn bản của đạo luật mà ông Trump tuyên bố viện dẫn cho các mức thuế quan sâu rộng của ông.

Ông Roberts viện dẫn một phán quyết trước đây của Tòa án Tối cao rằng "Tổng thống phải chỉ ra được sự ủy quyền rõ ràng từ Quốc hội" để có thể biện minh cho việc tự mình khẳng định quyền áp thuế - một quyền lực mang tính đặc biệt và khác thường. Tuy nhiên, trong trường hợp này "ông Trump không làm được điều đó".

Theo Chánh án Roberts, nếu Quốc hội Mỹ có ý định để IEEPA trao cho Tổng thống quyền lực riêng biệt và đặc biệt là áp đặt thuế quan, thì họ đã phải quy định rõ ràng như cách họ nhất quán thực hiện trong các đạo luật thuế quan khác.

Chánh án Tòa án Tối cao Mỹ cũng chỉ ra rằng Quốc hội có quyền ban hành và thu các loại thuế, thuế quan, lệ phí và thuế tiêu thụ đặc biệt. Theo ông Roberts, lập luận của chính quyền Trump rằng họ đã xác định được một tình trạng khẩn cấp nhằm tạo ra kẽ hở trong nguyên tắc phân quyền của Hiến pháp không thể thuyết phục được tòa.

"Vì vậy, Chính phủ buộc phải thừa nhận rằng Tổng thống không có thẩm quyền vốn có để áp đặt thuế quan trong thời bình. Xét cho cùng, Mỹ không ở trong tình trạng chiến tranh với mọi quốc gia trên thế giới", Chánh án Roberts viết trong phán quyết.

Nhà Trắng không đưa ra bình luận ngay lập tức về phán quyết. Đảng Dân chủ và đại diện nhiều nhóm ngành công nghiệp đã hoan nghênh phán quyết này. Mặc dù vậy, nhiều nhóm doanh nghiệp lại bày tỏ lo ngại rằng quyết định này sẽ dẫn đến nhiều tháng bất ổn hơn nữa khi chính quyền theo đuổi việc áp thuế mới thông qua các thẩm quyền pháp lý khác.

Thẩm phán Brett Kavanaugh, trong một bài viết lưu ý rằng "quyết định của tòa án không có khả năng hạn chế đáng kể quyền áp thuế của tổng thống trong tương lai".

Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ đã khiến các chỉ số chứng khoán Mỹ, vốn từ lâu bị ảnh hưởng bởi những động thái khó đoán của ông Trump về thuế quan, tăng mạnh nhất trong hơn hai tuần và làm suy yếu đồng USD. Lợi suất trái phiếu kho bạc cũng tăng nhẹ.

Ông Trump đã tận dụng thuế quan - thuế đánh vào hàng hóa nhập khẩu - như một công cụ chính sách kinh tế và đối ngoại quan trọng. Chúng là trọng tâm của cuộc chiến thương mại toàn cầu mà ông Trump khởi xướng sau khi bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống thứ hai, một cuộc chiến đã khiến các đối tác thương mại của Mỹ phiền lòng, gây ảnh hưởng đến thị trường tài chính và kinh tế toàn cầu.

Chính sách thuế quan của ông Trump được dự báo sẽ tạo ra hàng nghìn tỷ USD doanh thu trong thập kỷ tới cho Mỹ - nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Chính quyền Tổng thống Trump đã không cung cấp dữ liệu thuế quan kể từ ngày 14/12/2025. Nhưng các nhà kinh tế của Mô hình Ngân sách Penn-Wharton hôm 20/1 ước tính rằng số tiền thu được từ thuế quan của ông Trump dựa trên IEEPA lên tới hơn 175 tỷ USD. Và số tiền đó có thể sẽ cần được hoàn trả nếu Tòa án Tối cao ra phán quyết chống lại các mức thuế quan dựa trên IEEPA.

Quyền hạn của Quốc hội

Hiến pháp Mỹ trao cho Quốc hội, chứ không phải tổng thống, quyền ban hành thuế và thuế quan. Nhưng thay vào đó, ông Trump đã dựa vào một thẩm quyền theo luật định bằng cách viện dẫn IEEPA để áp đặt thuế quan lên hầu hết các đối tác thương mại của Mỹ mà không cần sự chấp thuận của Quốc hội. Tổng thống Trump cũng đã áp đặt thêm một số mức thuế quan theo các luật khác và đây không phải là vấn đề được tranh luận trong vụ án này. Dựa trên dữ liệu của chính phủ từ tháng 10 đến giữa tháng 12/2025, những mức thuế này chiếm khoảng 1/3 doanh thu từ các mức thuế quan do chính quyền ông Trump áp đặt.

Đạo luật IEEPA cho phép tổng thống điều tiết thương mại trong tình trạng khẩn cấp quốc gia và ông Trump đã trở thành tổng thống đầu tiên sử dụng IEEPA để áp đặt thuế quan.

Thẩm phán Kavanaugh, người cũng được ông Trump bổ nhiệm trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên đã bày tỏ lo ngại rằng phán quyết Tòa án Tối cao Mỹ có thể sẽ gây ra "những hậu quả thực tiễn nghiêm trọng trong thời gian ngắn", bao gồm các vấn đề liên quan đến việc hoàn thuế và vai trò của thuế quan trong việc đạt được các thỏa thuận thương mại quốc tế.

"Vì thuế quan IEEPA đã giúp tạo điều kiện thuận lợi cho các thỏa thuận thương mại trị giá hàng nghìn tỷ USD - bao gồm cả với các quốc gia từ Trung Quốc đến Vương quốc Anh và Nhật Bản, quyết định của Tòa án có thể tạo ra sự không chắc chắn liên quan đến nhiều thỏa thuận thương mại khác nhau", Kavanaugh viết.

"Việc hoàn trả hàng tỷ USD sẽ có những hậu quả đáng kể đối với Kho bạc Mỹ", ông Kavanaugh nhấn mạnh.

Bước đi tiếp theo của ông Trump là gì?

Tổng thống Trump mô tả thuế quan là rất quan trọng đối với an ninh kinh tế của Mỹ, dự đoán rằng đất nước sẽ không có khả năng tự vệ và bị tàn phá nếu không có chúng. Hồi tháng 11/2025, ông Trump đã nói với các phóng viên rằng nếu không có thuế quan của ông, "phần còn lại của thế giới sẽ cười nhạo nước Mỹ vì họ đã sử dụng thuế quan chống lại chúng ta trong nhiều năm và lợi dụng chúng ta".

Candace Laing, chủ tịch kiêm giám đốc điều hành của Phòng Thương mại Canada, đánh giá phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ là một phán quyết pháp lý, chứ không phải là sự thay đổi hoàn toàn chính sách thương mại của Washington.

"Canada nên chuẩn bị cho những cơ chế mới, mạnh mẽ hơn được sử dụng để tái khẳng định áp lực thương mại, có khả năng gây ra những tác động rộng lớn và gây rối loạn hơn", bà Laing cảnh báo.

Sau khi Tòa án Tối cao nghe các lập luận trong vụ án vào tháng 11/2025, Trump nói rằng ông sẽ xem xét các phương án thay thế nếu tòa án phán quyết chống lại ông về thuế quan.

Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và các quan chức khác trong chính quyền cho biết Mỹ sẽ viện dẫn các lý do pháp lý khác để giữ lại càng nhiều thuế quan của Tổng thống Trump càng tốt. Trong số đó, bao gồm một điều khoản trong luật cho phép áp thuế đối với hàng hóa nhập khẩu đe dọa an ninh quốc gia của Mỹ và một điều khoản khác cho phép các hành động trả đũa, bao gồm cả thuế quan đối với các đối tác thương mại mà Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ xác định đã sử dụng các hành vi thương mại không công bằng đối với các nhà xuất khẩu Mỹ.

Dù chính quyền ông Trump tuyên bố sẽ tìm các cơ sở pháp lý khác để duy trì thuế quan, giới quan sát nhận định khó có công cụ nào thay thế được mức độ linh hoạt và sức ép mà IEEPA mang lại.