Mỗi phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính là một khoảng trống chưa thể lấp đầy trong ký ức của gia đình và lịch sử. Vì thế, "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" không chỉ là một nhiệm vụ quân sự, chính trị đặc biệt mà còn là hành trình của lòng biết ơn, của trách nhiệm và nghĩa tình đối với những người đã hiến trọn tuổi xuân cho Tổ quốc. Đằng sau mỗi mẫu sinh phẩm được thu thập là biết bao hy vọng, chờ đợi và cả những câu chuyện khiến người nghe không khỏi xúc động.

Giữa cái nắng bỏng rát của tháng 7 trên vùng đất Đồng Xuân, phía Đông tỉnh Đắk Lắk, gần 30 cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, lực lượng dân quân cùng các bác sĩ pháp y vẫn lặng lẽ làm việc bên những phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính tại Nghĩa trang Liệt sĩ Xuân Quang 2. Cùng thời điểm, một tổ công tác khác triển khai thu thập mẫu sinh phẩm tại Nghĩa trang Liệt sĩ La Hai. Mỗi phần mộ đều được mở bằng tất cả sự cẩn trọng, thành kính, bởi ai cũng hiểu rằng, chỉ một mẫu ADN còn lưu giữ cũng có thể mở ra cơ hội đưa một người con của Tổ quốc trở về với gia đình sau nhiều thập kỷ.

Với Trung tá Lê Nam Ninh, Trợ lý Ban Chính sách, Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk, chuyến công tác lần này mang ý nghĩa đặc biệt. Bên cạnh nhiệm vụ được giao, anh còn mang theo khát vọng nhiều năm của gia đình, tìm lại phần mộ người ông ngoại đã hy sinh trong chiến tranh, cũng là tâm nguyện cuối đời của mẹ mình.

"Anh em trong đội quán triệt, sinh hoạt giao nhiệm vụ từng đội viên để phát huy hết tinh thần trách nhiệm. Làm hết trách nhiệm nghĩa tình mới trọn vẹn. Bản thân tôi, trong thực hiện chiến dịch đợt này cũng hy vọng tìm được ông ngoại của mình", Trung tá Lê Nam Ninh bày tỏ.

Hiện nay, tại 34 nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, vẫn còn hơn 4.100 phần mộ chưa xác định được danh tính. Đồng nghĩa với đó là hàng nghìn gia đình vẫn đau đáu mong chờ một ngày biết được nơi yên nghỉ của người thân. Chính niềm mong mỏi ấy đã tiếp thêm động lực để những cán bộ, chiến sĩ và đội ngũ chuyên môn kiên trì làm việc, dù nắng gắt hay ngày nghỉ.

Tuy nhiên, hành trình tìm lại tên cho các anh không phải lúc nào cũng thuận lợi. Sau hàng chục năm, nhiều phần mộ chỉ còn cát đất, dấu tích hài cốt gần như không còn nên không thể lấy được mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN.

Tại Nghĩa trang Liệt sĩ La Hai, ngày 8/7, đoàn công tác khai quật 27 phần mộ nhưng chỉ có 6 phần mộ đủ điều kiện lấy mẫu, còn 21 phần mộ không còn đủ điều kiện để thu thập sinh phẩm. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc vẫn còn nhiều liệt sĩ chưa thể xác định được danh tính.

Bác sĩ Hồ Kim Thi, Trung tâm Pháp y tỉnh Đắk Lắk cho biết, để từng mẫu hài cốt thu được bảo đảm giá trị giám định ADN, mọi quy trình đều được thực hiện nghiêm ngặt:"Trong khâu xử lý mẫu cực kỳ kỹ lưỡng, không để lây nhiễm chéo bản thân người xử lý, không để lây nhiễm cho mẫu đó. Bởi, việc lấy mẫu đã rất khó rồi nền phải cẩn thận. Hy vọng tìm lại danh tính cho các liệt sĩ đã hy sinh”.

Đến hết ngày 8/7/2026, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk đã hoàn thành việc lấy mẫu sinh phẩm tại Nghĩa trang Liệt sĩ La Hai. Hiện đơn vị đồng thời triển khai hai tổ công tác tại Nghĩa trang Liệt sĩ Xuân Sơn Nam và Nghĩa trang Liệt sĩ Xuân Phước, xã Đồng Xuân.

Đến nay, lực lượng thực hiện chiến dịch đã khai quật 280 trong tổng số 4.019 phần mộ liệt sĩ; thu được 105 mẫu hài cốt đủ điều kiện giám định ADN, còn 175 phần mộ không đủ điều kiện lấy mẫu.

Song song với đó, Đội K51 phối hợp các địa phương khảo sát, xác minh thông tin tại 8 trong tổng số 102 xã; tiếp nhận 4 nguồn tin về liệt sĩ và mộ liệt sĩ; quy tập được 4 hài cốt liệt sĩ, hiện đều chưa xác định được danh tính.

Theo kế hoạch, từ nay đến ngày 11/10/2026, việc khai quật, thu thập mẫu sinh phẩm tại các nghĩa trang liệt sĩ còn lại trên địa bàn tỉnh sẽ tiếp tục được triển khai, phấn đấu hoàn thành công tác lấy mẫu ADN trước ngày 31/10/2026.

“Chúng tôi đang đẩy mạnh triển khai chiến dịch 500 ngày đêm xác định thông tin của liệt sĩ. Chúng tôi đang rà soát lại kế hoạch để lên tiến độ giao việc, phân công cụ thể, đảm bảo mục tiêuđến 31/10/2026 là phải hoàn thành việcbốc khối mộ để lấymẫuxác định. Và đang tích cực đẩy mạnh tìm kiếm hài cốt liệt sĩ trong nước,cũng đang tích cực lên phương án để đẩy mạnh việc tìm kiếm ở Campuchia", ông Đào Mỹ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk cho biết.

Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ là cuộc chạy đua với thời gian để lưu giữ những mẫu ADN còn sót lại, mà còn là hành trình thực hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Mỗi phần mộ được mở ra, mỗi mẫu sinh phẩm được thu thập đều thắp lên thêm một hy vọng - hy vọng sẽ có thêm những liệt sĩ được gọi đúng tên mình, có quê hương, có gia đình, để sau bao năm tháng chờ đợi, các anh thực sự được trở về trong vòng tay của những người thân yêu và trong sự tri ân trọn vẹn của đất nước.