LTS: Ngày 2/6, tại buổi làm việc với Ban Chỉ đạo Trung ương về sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Thành công của giai đoạn sắp xếp chưa phải là thành công của giai đoạn vận hành; phải chuyển từ phân cấp, phân quyền sang bảo đảm năng lực thực thi”. Khi bộ máy đã cơ bản ổn định, điều cơ sở cần nhất không chỉ là thêm người mà là đúng người, đủ năng lực, đủ cơ chế và đủ nguồn lực để hành động".

Hiện nay, câu hỏi đặt ra không còn là “giao bao nhiêu việc cho cấp xã” mà là ai đủ năng lực để biến những thẩm quyền cấp cơ sở thành kết quả cụ thể. Đó cũng là nội dung bài cuối của loạt bài “Cán bộ cơ sở và thước đo lòng dân”.

Một năm qua, bộ máy chính quyền địa phương hai cấp tinh gọn, giảm tầng nấc trung gian, nhưng bên trong hoạt động chưa thật sự trơn tru. Một số nơi, phòng, ban chồng lấn công việc, phối hợp chưa nhịp nhàng. Sức ép dồn xuống từng người: một cán bộ gánh 3 đến 5 vị trí, mỗi ngày ba bốn chục đầu việc, làm cả ban đêm cũng không hết việc. Nút thắt lộ rõ là nơi thừa, nơi thiếu, đặc biệt là thiếu người có chuyên môn.

Nhiều địa phương từng bước tháo gỡ nút thắt này. Đơn cử như thành phố Đà Nẵng tăng cường 208 cán bộ, cùng 138 sinh viên công nghệ thông tin hỗ trợ cấp xã. Tỉnh Quảng Trị điều động 255 người về cơ sở, ưu tiên những vị trí đang thiếu hụt nhất.

Mới đây nhất, ngày 2/6/2026, Bộ Chính trị ban hành Quyết định 185 về biên chế các cơ quan Đảng, Mặt trận Tổ quốc và đoàn thể năm 2026, cho phép điều chuyển biên chế giữa các cơ quan, đơn vị mà không tăng tổng biên chế.Nhưng điều chuyển cũng khó khỏa lấp khoảng cách, khi các xã chênh nhau quá lớn về quy mô.

Thực tế cùng ở tỉnh Quảng Trị, xã Thượng Trạch rộng tới 1.100 km² mà chỉ hơn 3.600 dân, phần lớn là đồng bào Bru – Vân Kiều ở địa bàn đặc biệt khó khăn; còn phường Đồng Hới gần 85.000 dân sống trên hơn 41 km², là đô thị lõi của tỉnh. Một nơi đất rộng, người thưa; một nơi đất hẹp, người đông quá tải, khó chia đều định mức biên chế như nhau cho hai nơi.

Ông Nguyễn Văn Phương, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị kiến nghị, cầnxem xét tiêu chuẩn theo khối lượng công việc, dân số, đặc điểm địa bàn. Đề xuất giao thẩm quyền phân bổ định biên chung cho tỉnh để tỉnh chủ động phân phối lại cho các sở, ngành, địa phương.

"Cơ chế này sẽ giúp địa phương linh hoạt điều phối nhân sự theo từng giai đoạn và khối lượng công việc thực tế, dựa trên khung sườn chung của Trung ương”, ôngNguyễn Văn Phương cho biết.

Không chỉ cần bao nhiêu người, mà còn phải tính đến cán bộ chuyên môn nào. Ông Bùi Văn Tiếng, nguyên Trưởng Ban Tổ chức Thành ủy Đà Nẵng cho rằng, việc bố trí cán bộ phải đúng với yêu cầu mà người dân ở từng nơi đang cần. "Chỗ này đang nóng về đất đai thì phải tăng cường cán bộ địa chính. Chỗ này nông nghiệp đang phát triển thì phải tăng cường cán bộ khuyến nông. Tức là bản đồ nhu cầu của người dân sẽ quyết định số lượng và cơ cấu của cán bộ cấp xã”, ông Bùi Văn Tiếng cho biết.

Tháng 4/2026, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án bồi dưỡng cán bộ cấp xã đến năm 2031, mục tiêu là đến hết năm 2028, tất cả cán bộ, công chức chưa đạt chuẩn phải được đào tạo lại. Điểm mới là không đào tạo dàn trải mà tập trung vào lĩnh vực địa phương đang vướng,nhất là kỹ năng số và xây dựng chính quyền số nhằm giảm áp lực nhân sự, nâng cao hiệu quả giải quyết công việc.Các địa phương cũng đang xây dựng đề án riêng, chú trọng đào tạo nguồn cán bộ tại chỗ. Cùng với đó là hoàn thiện vị trí việc làm để nâng cao hiệu quả sử dụng đội ngũ cán bộ, công chức.

Trung ương đang đẩy mạnh chủ trương đưa cán bộ có trình độ, kinh nghiệm từ cấp tỉnh về cơ sở. Thủ tướng yêu cầu rà soát, điều động cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp phó ở các tỉnh, thành phố vượt quy định về công tác tại cấp xã. Chủ trương này không chỉ là giải quyết cán bộ dôi dư mà còn nâng mặt bằng chất lượng đội ngũ cán bộ giữa các địa phương. Tuy nhiên, không phải cán bộ cấp tỉnh nào cũng sẵn sàng về xã.

Ông Lê Ngọc Quang, Bí thư Thành ủy Đà Nẵng cho biết, vẫn còn một số cán bộ tìm mọi lý do để thoái thác nhiệm vụ. Ban Thường vụ Thành ủy sẽ cương quyết trong việc điều động, luân chuyển cán bộ trong thời gian tới, kể cả đối với người đứng đầu cấp ủy; việc này sẽ được thực hiện liên tục, quyết liệt. Việc rà soát, đánh giá cán bộ sẽ dựa trên yêu cầu nhiệm vụ và năng lực đáp ứng công việc để có cơ chế điều động, luân chuyển, thay thế phù hợp.

Cùng với áp lực công việc ngày càng lớn, một số cán bộ từ cấp tỉnh, cấp huyện được điều động về cơ sở cũng có sự thay đổi về chế độ, chính sách. Nhiều cán bộ không còn được hưởng một số khoản phụ cấp như trước đây.

Khi một người đang đảm nhận khối lượng công việc tương đương nhiều người trước đây, chính sách tiền lương và đãi ngộ cũng cần sớm được điều chỉnh tương xứng với vị trí việc làm và trách nhiệm được giao.

Thực tế cho thấy, nhiều Bí thư Đảng ủy xã, phường là cấp ủy viên cấp tỉnh khi về cơ sở, thu nhập của cá nhân họ giảm từ 6 triệu - 9 triệu đồng/ tháng. Trách nhiệm và áp lực cao hơn nhưng thu nhập của họ giảm sâu đáng lo ngại.

Ông Mai Văn Minh, Bí thư Đảng ủy xã Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Trị lo lắng: “Là cán bộ luân chuyển,phải lấy danh dự làm đầu. Bên cạnh đó, các chế độ phụ cấp hoặc không được ghi nhận, hoặc họ không có triển vọng thăng tiến thì động lực của cán bộ cũng sẽ không có”.

Phân cấp mạnh nhưng nguồn lực đi kèm chưa tương xứng. Cấp xã hiện được giao quyền làm chủ đầu tư các dự án dưới 20 tỷ đồng, nhưng nguồn lực bố trí hàng năm ở nhiều nơi chỉ hơn 30 tỷ đồng.

Ông Nguyễn Khánh Vũ, Bí thư Đảng ủy phường Quảng Trị đề xuất trao quyền đến đâu phải đảm bảo nguồn lực đến đó. “Trung ương có những quy định phân cấp mạnh hơn và cụ thể hơn đến chính quyền địa phương cấp xã, kể cả về mặt nguồn lực, ngân sách, việc quản lý điều tiết nguồn thu cho các địa phương, như vậy mới đồng bộ thống nhất”, ông Vũ nói.

Phân cấp, phân quyền và phân bổ nguồn lực là điều kiện cần. Nhưng để cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung thì cần một cơ chế đủ rõ để khuyến khích đổi mới và đề cao trách nhiệm. Nhiều địa phương đã cụ thể hóa nội dung này trong quy chế làm việc.

Khuyến khích đổi mới phải đi đôi với cơ chế đánh giá minh bạch. Đánh giá cán bộ bằng sản phẩm cụ thể không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. KPI là thước đo hiệu quả thực thi công vụ, còn người lãnh đạo là người cầm thước. Khi cây thước đủ chuẩn và người cầm thước đủ công tâm, cán bộ sẽ được trọng dụng, quy hoạch, bổ nhiệm hay sàng lọc bằng kết quả thực chất, thay vì những nhận xét cảm tính, nể nang.

Theo ông Nguyễn Tiến Dĩnh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, đó là cách chọn đúng người, giao đúng việc và giữ đúng người cho bộ máy. Bởi vì không phải chờ đến 2 năm nữa mà phải sát hạch và sàng lọc thường xuyên, người nào mà không đáp ứng thì cho ra khỏi hệ thống."Có vào, có ra, có lên, có xuống", trong Luật Cán bộ, Công chức nó rất rõ”, ông Dĩnh cho biết.

Bây giờ, thẩm quyền đưa về cấp xã tăng vọt, không gian rộng hơn, dân cư đông hơn, công việc phức tạp hơn, nhưng nhiều xã quy mô quá nhỏ, thiếu cả nhân lực lẫn nguồn lực phát triển. Không ít xã miền núi còn phải làm việc tại nhiều trụ sở khác nhau, hạ tầng công nghệ thông tin chưa đồng bộ, ảnh hưởng kết nối dữ liệu và hiệu quả công việc.

Tại các đô thị như Hội An, Tam Kỳ ở thành phố Đà Nẵng và nhiều đô thị khác trên cả nước, việc chia tách sau sắp xếp cũng đặt ra yêu cầu tăng cường liên kết vùng để tránh phát triển manh mún.

Có ý kiến cho rằng, cần nghiên cứu sắp xếp lại một số đơn vị hành chính quy mô nhỏ để tập trung nguồn lực, nâng cao hiệu quả quản trị và giải bài toán thiếu cán bộ chuyên môn.

PGS.TS Hồ Tấn Sáng, giảng viên cao cấp Học viện Chính trị Quốc gia khu vực III cho rằng, những xã nhỏ chưa đủ nguồn lực thì nên nhập lại. Nhập lạikhông chỉgiải quyết vấn đề nguồn lực, không gian, mà còntạo ra đội ngũ cán bộ đủ mạnh để đảm đương được thẩm quyền lớn mà họ đượctrao.

Nhiều chuyên gia cho rằng, điểm nghẽn không chỉ ở nhân lực hay nguồn lực, mà còn ở nhận thức. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp không phải là phép trừ cơ học khi bỏ cấp huyện, mà là tái định vị mỗi cấp: tỉnh mạnh về chiến lược, quy hoạch; xã - cấp trực tiếp dưới tỉnh - mạnh về thực thi, phục vụ, kiến tạo từ cơ sở. Chỉ khi tư duy quản trị thay đổi theo vị thế ấy, cải cách mới đi đến cùng.

Cuộc cách mạng sắp xếp lại bộ máy, tiếp lực cho cơ sở không phải là đích đến. Đó là cách đất nước bồi đắp nội lực để bước vào một chặng đường lớn hơn: phấn đấu tăng trưởng từ 10% trở lên mỗi năm, trong giai đoạn 2026 đến 2030, đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Một khát vọng tầm vóc trăm năm. Nhưng khát vọng lớn ấy không bắt đầu từ những con số vĩ mô. Nó bắt đầu từ những bộ hồ sơ xong gọn trong buổi sáng, một khu đất sạch để nhà máy kịp khởi công, một sản phẩm của làng quê tìm được đường ra thị trường. Tất cả đều khởi phát ở cấp xã - nơi sát dân nhất, cũng là nơi mọi chủ trương lớn phải chạm vào đời sống.

Mô hình mới đặt lên vai cán bộ cơ sở những trọng trách chưa từng có và năng lực đáp ứng của đội ngũ này sẽ quyết định bộ máy mới đi được đến đâu. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm kêu gọi, biến đường lối thành hiện thực, biến nghị quyết thành hành động, biến nguồn lực thành phát triển, biến niềm tin của nhân dân thành sức mạnh.

“Điều chúng ta hướng tới không phải chỉ là một bộ máy ít đầu mối hơn mà là một bộ máy mạnh hơn, thông suốt hơn, trách nhiệm hơn, hiệu quả hơn và phục vụ nhân dân tốt hơn. Không phải chỉ giải quyết yêu cầu trước mắt mà phải tạo nền tảng cho mô hình quản trị quốc gia hiện đại, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng nhu cầu phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong giai đoạn mới”,Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.

Trong 3 bài của loạt bài “Cán bộ cơ sở và thước đo lòng dân” của Nhóm phóng viên Đài TNVN thường trú tại miền Trung đã nêu lên những câu hỏi từ thực tiễn là làm sao để chính quyền gần dân nhất cũng là chính quyền mạnh nhất trong hành động. Từ những cán bộ dám nghĩ, dám làm ở tuyến đầu, đến bài toán tiếp lực cho cơ sở về con người, nguồn lực và cơ chế - tất cả gặp nhau ở một điều: một bộ máy mới sẽ hành động quyết liệt hơn vì mục tiêu phát triển nhanh và thịnh vượng của đất nước.