Kỳ vọng đối với thượng đỉnh

Trong một động thái hiếm thấy,Tổng thống Donald Trumpđã tới Căn cứ Liên hợp Andrews để đón ông Tập Cận Bình khi nhà lãnh đạo Trung Quốc tới Mỹ hôm 23/9. Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh Washington và Bắc Kinh đang cạnh tranh trên nhiều lĩnh vực công nghệ, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI), một lĩnh vực được đánh giá có thể tác động sâu rộng đến kinh tế, an ninh và năng lực quân sự trong những năm tới.

Tuy nhiên, cuộc gặp dự kiến khó đạt được mức độ đột phá tương tự các hội nghị giữa Tổng thống Mỹ Ronald Reagan và nhà lãnh đạo Liên Xô Mikhail Gorbachev vào thập niên 1980, vốn góp phần thúc đẩy tiến trình kiểm soát vũ khí và cải thiện quan hệ Mỹ - Liên Xô trong giai đoạn cuối Chiến tranh Lạnh.

Hội nghị lần này nhiều khả năng không đưa ra một thỏa thuận mang tính toàn diện nhằm giảm các rủi ro đối với an ninh quốc tế, tương tự những cam kết cắt giảm vũ khí hạt nhân trước đây. Trong lĩnh vực AI, các biện pháp tương ứng có thể bao gồm thỏa thuận về một số giới hạn trong phát triển công nghệ hoặc cơ chế trao đổi, giám sát nhằm tăng cường lòng tin và giảm nguy cơ xảy ra sự cố.

Dù vậy, hội nghị vẫn có khả năng tạo ra những kết quả ngoài dự kiến. Tuy nhiên, để đạt được một thỏa thuận lớn, hai bên sẽ phải vượt qua những khác biệt đáng kể trong cách tiếp cận ngoại giao. Trung Quốc thường tiến hành quá trình đàm phán và chuẩn bị kỹ lưỡng trước các cuộc gặp cấp cao nhằm xác định trước những kết quả có thể đạt được.

Trong kịch bản tích cực, hội nghị có thể tập trung vào việc thúc đẩy các biện pháp mới nhằm duy trì ổn định trong quan hệ Mỹ - Trung. Hai bên cũng có thể thảo luận một số sáng kiến trong lĩnh vực AI, kiểm soát dòng chảy fentanyl, thương mại và cơ chế ngăn ngừa xung đột quân sự.

“Lằn ranh đỏ” trong cuộc đua AI

Một trong những vấn đề khó đạt đồng thuận nhất là AI. Mỹ và Trung Quốc đều coi việc duy trì năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực này có ý nghĩa quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế, đổi mới công nghệ và an ninh quốc gia.

Ông Trump từng nhấn mạnh tầm quan trọng của cuộc cạnh tranh AI khi cho rằng bên giành ưu thế trong lĩnh vực này sẽ có lợi thế lớn trên nhiều phương diện. Tuy nhiên, cả Washington và Bắc Kinh đều có lý do để thận trọng trước những đề xuất hạn chế đáng kể tốc độ phát triển AI.

Một số nhà phân tích cho rằng Trung Quốc hiện vẫn đứng sau Mỹ ở một số lĩnh vực quan trọng của AI và có thể không muốn tham gia các thỏa thuận làm hạn chế khả năng phát triển công nghệ trong nước. Trong khi đó, Bắc Kinh nhiều lần phản đối các biện pháp kiểm soát công nghệ của Mỹ, cho rằng những chính sách này nhằm hạn chế sự phát triển công nghệ của Trung Quốc.

Sự khác biệt trong phong cách của 2 nhà lãnh đạo cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng đạt được những quyết định lớn ngay tại hội nghị. Nếu như ông Trump thường có cách tiếp cận linh hoạt và khó dự đoán, ông Tập được đánh giá là thận trọng và chú trọng chuẩn bị trước các cuộc đàm phán. Bên cạnh đó, hệ thống chính trị và lợi ích chiến lược của Mỹ và Trung Quốc cũngcó nhiều khác biệt, khiến việc tìm kiếm đồng thuận trong các vấn đề lớn trở nên khó khăn.

Cả hai bên đều có lợi ích trong việc kiểm soát nguy cơ xung đột trực tiếp, nhưng đồng thời phải cân nhắc những giới hạn trong khả năng gây sức ép và tạo ra nhượng bộ từ phía đối phương.

Đối với ông Trump, những diễn biến liên quan đến Iran và các vấn đề đối ngoại khác có thể ảnh hưởng đến cách Washington triển khai chính sách đối với Trung Quốc. Trong năm 2025, căng thẳng về nguồn cung đất hiếm từ Trung Quốc từng trở thành một yếu tố tác động đáng kể đến chính sách thương mại của Mỹ.

Trung Quốcvẫn phải xử lý những thách thức kinh tế trong nước, trong đó có tình trạng suy yếu của thị trường bất động sản và các vấn đề liên quan đến tăng trưởng. Những yếu tố này có thể tiếp tục ảnh hưởng đến cách Trung Quốc cân bằng giữa mục tiêu ổn định kinh tế và cạnh tranh chiến lược với Mỹ.

Những kỳ vọng lớn đối với Mỹ và Trung Quốc

Cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình diễn ra trong bối cảnh các nhà phát triển và lãnh đạo trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) liên tục cảnh báo về những rủi ro có thể phát sinh nếu công nghệ này phát triển vượt quá khả năng kiểm soát của con người.

Hôm 22/9, ông Trump cho rằng AI là "siêu trí tuệ" và trong phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, ông "bác bỏ mọi nỗ lực xây dựng một hệ thống toàn cầu nhằm kiểm soát" công nghệ này.

Việc AI ngày càng được ứng dụng trong lĩnh vực quân sự cũng khiến vấn đề trở nên phức tạp hơn. Các biện pháp hạn chế AI được Mỹ hoặc Trung Quốc áp dụng có thể tác động đến năng lực phát triển công nghệ và ứng dụng quân sự của mỗi nước, đồng thời ảnh hưởng đến tương quan giữa hai cường quốc.

Quan điểm của chính quyền Tổng thống Trump về việc hạn chế các quy định quản lý AI, cả ở trong nước và quốc tế, khiến khả năng Washington và Bắc Kinh đạt được một thỏa thuận toàn diện về lĩnh vực này trở nên khó khăn hơn.

Trung Quốc cũng không ủng hộ việc các nước bên ngoài áp đặt những biện pháp kiểm soát đối với hoạt động phát triển AI của nước này. Tuy nhiên, Bắc Kinh vẫn thể hiện sự ủng hộ đối với việc xây dựng các cơ chế quản trị và thúc đẩy đồng thuận quốc tế về cách ứng phó với sự phát triển của AI. Việc Trung Quốc có sẵn sàng đưa những quan điểm này thành các biện pháp cụ thể hay không vẫn chưa rõ.

Hôm 23/9, ông Phó Thông, Đại diện thường trực của Trung Quốc tại Liên Hợp Quốc, chỉ trích điều mà ông gọi là cách tiếp cận của "một số quốc gia lớn" tại cuộc họp của Hội đồng Bảo an với các lãnh đạo ngành AI. Ông cáo buộc những nước này hình thành "các phe nhóm nhỏ” và gây sức ép buộc các quốc gia khác sử dụng công nghệ của họ thay vì lựa chọn công nghệ của Trung Quốc. Những phát biểu trên phản ánh quan điểm của phía Trung Quốc về cạnh tranh công nghệ giữa các cường quốc.

Dù có những khác biệt, Mỹ và Trung Quốc đều thừa nhận một số rủi ro liên quan đến AI và nhu cầu duy trì kênh trao đổi về vấn đề này. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent hôm 21/9 cho rằng, trước thềm hội nghị thượng đỉnh, Washington và Bắc Kinh đã thảo luận về khả năng thiết lập một kênh liên lạc liên quan đến các sự cố AI. Theo ông Bessent, cơ chế này có thể giúp hai bên xác định "những mối nguy hiểm hàng đầu từ AI là gì".

Việc hình thành một kênh trao đổi như vậy, nếu được triển khai, có thể tạo thêm cơ chế để Mỹ và Trung Quốc trao đổi về những rủi ro phát sinh từ AI, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ này ngày càng được ứng dụng trong cả lĩnh vực dân sự và quân sự.