Nuôi con đi học, chăm cha mẹ già nhưng vẫn không được giảm trừ thuế

Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi), từ ngày 1/1/2026, mức giảm trừ gia cảnh tăng lên 15,5 triệu đồng/tháng với người nộp thuế và 6,2 triệu đồng/tháng với mỗi người phụ thuộc. Tuy nhiên, để trở thành người phụ thuộc thì phải thỏa mãn một số điều kiện, một trong số đó là phải có thu nhập bình quân không quá 1 triệu đồng/tháng. Đáng nói, quy định này được áp dụng từ năm 2009, đến nay sau 17 năm vẫn không thay đổi.

Chị Nguyễn Thu Hiền (ở Thanh Nhàn, Hà Nội) chia sẻ, bố chị năm nay 79 tuổi, bị bệnh cao huyết áp, tim mạch và suy thận, phải dùng thuốc điều trị hàng ngày và có chế độ chăm sóc dinh dưỡng đặc biệt. Mỗi tháng chi phí tiền thuốc, khám bệnh đã lên tới vài triệu đồng/tháng, chưa kể tiền ăn uống, tiền thuê người chăm sóc riêng mỗi khi phải nằm viện vì nhà neo người, con cái vẫn phải đi làm, không xin nghỉ được.

"Chi phí thực tế hàng tháng cho ông lên tới hàng chục triệu đồng nhưng tôi không thể tính giảm trừ gia cảnh cho bố mình vì ông có chế độ tử tuất hơn 1triệu đồng/tháng. Tôi thấy quy định người phụ thuộc có thu nhập tối đa 1 triệu đồng/tháng áp dụng 17 năm nay đã quá lạc hậu. Tôi không hiểu vì sao đợt vừa rồi sửa luật mà vẫn không sửa quy định này", chị Hiền than thở.

Trong khi đó, mức giảm trừ gia cảnh cho người nộp thuế đã được nâng lên nhiều lần, từ 4 triệu đồng lên 9 triệu đồng, rồi 11 triệu đồng và hiện nay là 15,5 triệu đồng. Còn giảm trừ cho người phụ thuộc, mỗi tháng cũng tăng từ 1,6 triệu đồng lên 3,6 triệu đồng, 4,4 triệu đồng và từ năm nay là 6,2 triệu đồng/người.

Tương tự, chị Lê Thị Hường (ở Sơn Tây, Hà Nội) cho biết, con chị đang học một trường đại học công lập tại Hà Nội, đi làm trợ giảng cho 1 trung tâm ngoại ngữ được khoảng 2 triệu đồng/tháng để trang trải cuộc sống. Trong khi đó, chi phí tối thiểu cho một sinh viên học tập và sinh sống ở Hà Nội không dưới 8 triệu đồng/tháng, gồm học phí khoảng 3 triệu đồng, tiền trọ 2 triệu đồng, ăn uống và đi lại khoảng 3 triệu đồng...

"Vì con tôi đi làm thêm có khoản thu nhập bình quân 2 triệu đồng/tháng mà cháu không được tính là người phụ thuộc. Quy định người phụ thuộc chỉ được có thu nhập tối đa 1 triệu đồng/tháng khiến người nộp thuế rất thiệt thòi bởi thực tế, không ai có thể sống nổi với mức thu nhập này. Dù hàng tháng tôi vẫn phải nuôi con ăn học nhưng vẫn không được tính giảm trừ trước khi tính thuế", chị Hường bức xúc.

Đề xuất nâng ngưỡng xác định người phụ thuộc

Liên quan đến vấn đề xác định người phụ thuộc để giảm trừ gia cảnh khi tính thuế thu nhập cá nhân, mới đây, Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí (Bộ Tài chính) cho biết, Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo, sẽ ban hành theo thẩm quyền thông tư quy định chi tiết một số điều của luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 và hướng dẫn thực hiện Nghị định quy định chi tiết một số điều của luật Thuế thu nhập cá nhân 2025.

Trong đó, bộ sẽ rà soát, nghiên cứu để điều chỉnh mức thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc nhằm bảo đảm phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội và mức sống của người dân.

Theo quy định hiện hành, cá nhân trong độ tuổi lao động được tính là người phụ thuộc phải đáp ứng đồng thời các điều kiện: bị khuyết tật, không có khả năng lao động; không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập không vượt quá 1 triệu đồng.

Nếu là người ngoài độ tuổi lao động, phải không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập không vượt quá 1 triệu đồng.

Trao đổi với phóng viên Báo điện tử Tiếng nói Việt Nam về vấn đề này, ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán thuế Keytas cho biết, từ năm 2009, ngưỡng thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc là 500.000 đồng/tháng; đến năm 2013, ngưỡng này được nâng lên 1 triệu đồng/tháng. Trải qua gần 13 năm, đến nay ngưỡng này vẫn giữ nguyên, gây nhiều thiệt thòi cho người lao động và cả hệ lụy khi thực hiện chính sách thuế.

Theo ông Tuấn, từ năm 2009 tới nay, lịch sử ngưỡng thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc qua các giai đoạn chỉ tương đương mức thu nhập của chuẩn hộ nghèo tương ứng. Tuy nhiên, trong giai đoạn kinh tế - xã hội mới, cần thay đổi quan điểm khi xem xét nâng ngưỡng.

“Một người dân bình thường có thể sống chật vật với nhu cầu ăn uống tối thiểu của mức thu nhập chuẩn hộ nghèo, nhưng con cái của người lao động, không chỉ sống với nhu cầu ăn uống cơ bản. Người lao động còn phải chi trả cho chi phí nhà trẻ, y tế, bỉm sữa… Chi phí nuôi con nhỏ không cùng hệ quy chiếu so sánh với chi phí sống tối thiểu của hộ nghèo. Người già cũng tương tự, chi phí cho người phụ thuộc không chỉ nhu cầu ăn uống mà còn chi phí y tế cho 1 giai đoạn tuổi già nhiều bệnh tật”, ông Tuấn phân tích.

Về yếu tố kinh tế, chi phí sinh hoạt ngày càng đắt đỏ, đặc biệt tại TP.HCM và Hà Nội. Người dân không thể sống với mức thu nhập 1 triệu đồng/tháng, khó sống với mức thu nhập 2 - 3 triệu đồng/tháng, thậm chí mức thu nhập trên 5 triệu đồng/tháng cũng chật vật.

Nhấn mạnh ngưỡng thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc phải phù hợp với mức sống thực tế với các nhu cầu cơ bản của người phụ thuộc theo từng giai đoạn, ông Tuấn cho rằng, mức lương tối thiểu vùng có thể là cơ sở phù hợp để xem xét.

"Bình quân lương tối thiểu vùng áp dụng từ 2026, tương ứng mức 4,5 triệu đồng/người/tháng có thể cân nhắc là ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc cho giai đoạn mới. Khi mức giảm trừ gia cảnh thay đổi theo từng giai đoạn, ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc có thể thay đổi tương ứng với sự thay đổi của lương tối thiểu vùng", ông Tuấn nêu ý kiến.

Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt, học tập và chăm sóc y tế ngày càng gia tăng, nhiều ý kiến cho rằng, việc xác định người phụ thuộc khi tính thuế thu nhập cá nhân cần được điều chỉnh theo hướng sát với thực tế hơn. Việc rà soát, cập nhật ngưỡng thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc không chỉ giúp bảo đảm công bằng cho người nộp thuế, mà còn góp phần để chính sách thuế phản ánh đúng điều kiện kinh tế - xã hội và mức sống của người dân trong giai đoạn mới.