Liên kết nâng cao khả năng ứng phó

Những năm gần đây, ngành gỗ liên tục phải thích ứng với các quy định mới về truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và minh bạch chuỗi cung ứng. Nếu thiếu sự phối hợp trong việc chia sẻ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu và chuẩn hóa quy trình quản trị, nguy cơ DN đối mặt với các biện pháp phòng vệ thương mại bất lợi sẽ ngày càng lớn.

Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (Viforest) trải lòng, khi các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về nguồn gốc gỗ hợp pháp, truy xuất xuất xứ và chống gian lận thương mại, không DN nào có thể tự mình giải quyết tất cả các vấn đề. “Sức mạnh của ngành gỗ không nằm ở một vài DN lớn, sức mạnh đó ở chính khả năng phối hợp của toàn bộ cộng đồng DN thông qua Hiệp hội. Kinh nghiệm cho thấy, liên kết không chỉ giúp nâng cao khả năng ứng phó, còn góp phần nâng cao uy tín và vị thế của cả ngành hàng trên thị trường quốc tế”, ông Hoài cho biết.

Ở lĩnh vực nhập khẩu, câu chuyện của ngành mía đường cho thấy sức mạnh liên kết có thể tạo ra những tác động tích cực đối với toàn bộ chuỗi giá trị. Sau 5 năm Việt Nam áp dụng các biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp và chống lẩn tránh đối với đường nhập khẩu từ Thái Lan, đã ngăn chặn đáng kể lượng nhập khẩu bán phá giá và được trợ cấp, lượng nhập khẩu đường từ Thái Lan đã giảm mạnh.

Hiệp hội mía đường cho biết, sản lượng đường mía sản xuất trong nước đã có sự phục hồi và duy trì bền vững qua từng năm, giúp đáp ứng tốt nhu cầu tiêu dùng trong nước. Doanh thu và lợi nhuận của các DN chế biến được phục hồi. Nhiều vùng nguyên liệu trồng mía bị phá bỏ trước đây đã được khôi phục trở lại, đặc biệt tại các vùng kinh tế còn gặp nhiều khó khăn, trong đó cây mía là cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất cho người nông dân.

Đánh giá của Bộ Công Thương cũng khẳng định, kết quả đó không đến từ nỗ lực của riêng 1 DN, đây là thành quả của quá trình phối hợp giữa DN, hiệp hội ngành hàng và cơ quan quản lý trong việc thu thập dữ liệu, chứng minh thiệt hại và bảo vệ lợi ích chính đáng của ngành sản xuất trong nước.

Hiệp hội giữvai trò "bộ não" của ngành hàng

Từ những ví dụ thực tế kể trên có thế thấy, khi hàng hóa Việt Nam mở rộng thị trường xuất - nhập khẩu, nguy cơ trở thành đối tượng điều tra phòng vệ thương mại cũng gia tăng tương ứng. Do vậy, để xuất khẩu thành công, yêu cầu nâng cao năng lực tự bảo vệ, nâng cao tính liên kết giữa các DN trong cùng ngành hàng cần được coi trọng. Bởi đây không còn là câu chuyện mang tính chất riêng lẻ của từng DN, đó là điểm nghẽn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả ứng phó của cả ngành hàng.

Theo ôngLương Hoàng Thái, Cục trưởngCục Phòng vệ thương mại(Bộ Công Thương), khi điều tra phòng vệ thương mại, các cơ quan điều tra nước ngoài không nhìn nhận về 1 DN đơn lẻ, họ đánh giá tác động của sản phẩm đối với toàn bộ ngành sản xuất. Họ xem xét chuỗi cung ứng, cơ cấu thị trường, nguồn gốc nguyên liệu, mức độ thiệt hại của ngành sản xuất nội địa và khả năng tác động của hàng hóa nhập khẩu đối với thị trường sở tại.

“Đây đang là nghịch lý tồn tại ở không ít ngành hàng Việt Nam hiện nay. Bởikhông ít trường hợp DN chưa sẵn sàng chia sẻ dữ liệu, thiếu cơ chế phối hợp hoặc chưa chủ động tham gia vào các hoạt động chung của hiệp hội. Hệ quả là khi vụ việc phát sinh điều tra phòng vệ, ngành hàng thiếu nguồn dữ liệu đồng bộ, thiếu tiếng nói thống nhất nên gặp nhiều khó khăn trong quá trình bảo vệ quyền lợi”, ông Thái chỉ ra.

Ông Lương Hoàng Thái cũng cho rằng, nếu thiếu sự liên kết và đồng thuận giữa các DN trong hiệp hội, đặc biệt trong việc chia sẻ thông tin, dữ liệu và phối hợp hành động, rất khó có thể xử lý thành công vụ việc phòng vệ thương mại, nhất là những vụ việc phức tạp tại các thị trường lớn. Bởi dữ liệu chính là 1 trong những yếu tố quyết định thành công hay thất bại. Từ giá thành sản xuất, cơ cấu chi phí, tỷ lệ nội địa hóa, nguồn gốc nguyên liệu đến phương thức giao dịch thương mại đều cần được chứng minh bằng hệ thống thông tin đầy đủ và nhất quán.

“Chỉ cần một số DN không hợp tác hoặc cung cấp dữ liệu thiếu chính xác, toàn bộ lập luận của ngành hàng có thể bị ảnh hưởng. Khi đó, hậu quả không chỉ dừng lại ở 1 DN mà lan rộng tới toàn bộ ngành sản xuất”, ông Thái cảnh báo và đề nghị các hiệp hội ngành hàng cần trở thành trung tâm tập hợp thông tin, đầu mối cảnh báo sớm các nguy cơ điều tra, điều phối tiếng nói chung của DN, từ đó hỗ trợ xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ phòng vệ thương mại. Hiệp hội cần đóng vai trò như một "bộ não" của ngành hàng trong quá trình ứng phó với rủi ro thương mại quốc tế.

Việc hình thành mạng lưới phối hợp chặt chẽ giữa DN, hiệp hội ngành hàng, địa phương và cơ quan quản lý đangtrở thành yêu cầu cấp thiết nhằm xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, chia sẻ thông tin và hỗ trợ DN chủ động ứng phó với các nguy cơ phát sinhtrong xuất khẩu, từ đó tạo nên sức cạnh tranh bền vững.