Giảm chi phí đầu vào nâng cao năng suất và sức cạnh tranh

Phát biểu tại phiên thảo luận của Quốc hội về tình hình kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước, Thủ tướngLê Minh Hưng nhấn mạnh, giảm chi phí đầu vào là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Theo đó, Chính phủ sẽ rà soát các cơ chế, chính sách trên nhiều lĩnh vực nhằm hạn chế những chi phí phát sinh không hợp lý, giảm gánh nặng cho người dân và doanh nghiệp.

Với thị trường bất động sản, Thủ tướng cho biết, việc phát triển mạnh nhà ở xã hội, nhà cho thuê sẽ góp phần tạo áp lực giảm giá nhà, nhất là phân khúc chung cư. Cùng với đó, Nhà nước sẽ tăng cường điều tiết giá đất khi Quốc hội xem xét, thông qua Luật Đất đai, qua đó hướng tới kéo giảm giá đất và giá bất động sản.

Trong kinh doanh xăng dầu, giá bán vẫn vận hành theo thị trường, các quy định liên quan sẽ được sửa đổi nhằmcắt giảm khâu trung gian và các khoản phụ thu đẩy giá lên cao.

Đối với thuốc và thiết bị y tế, Thủ tướng yêu cầu xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, tiêu cực, đồng thời rà soát những khâu trung gian làm tăng chi phí mà người bệnh phải chi trả. Chính phủ sẽ đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến khám bệnh, chữa bệnh và dược, hướng tới bảo đảm người dân tiếp cận thuốc, thiết bị y tế với mức giá hợp lý.

Trong lĩnh vực điện, việc cơ cấu lại hệ thống và hoạt động của các doanh nghiệp được đặt ra nhằm nâng cao hiệu quả, giảm chi phí. Với nông nghiệp, Chính phủ tiếp tục chấn chỉnh công tác quản lý mã số vùng trồng, kiểm định và xử lý vi phạm, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu thị trường xuất khẩu.

Thủ tướng nhấn mạnh, các giải pháp cần hướng trực tiếp vào việc giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh, từ đó cải thiện năng suất và gia tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Ngân sách Trung ương giữ vai trò chủ đạo, phân cấp phải đi đôi với trách nhiệm

Làm rõ những vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm về tỷ lệ phân chia nguồn thu giữa ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương, Thủ tướng Lê Minh Hưng chia sẻ với mong muốn của các địa phương được giữ lại nguồn thu lớn hơn để chủ động thực hiện nhiệm vụ phát triển. Tuy nhiên, theo Thủ tướng, việc phân chia nguồn thu phải được xem xét trong tổng thể yêu cầu phát triển chung, bảo đảm ngân sách Trung ương đủ nguồn lực thực hiện các nhiệm vụ chiến lược của quốc gia và hỗ trợ những địa phương còn khó khăn.

Ngân sách Trung ương có trách nhiệm bảo đảm nguồn lực cho các công trình trọng điểm quốc gia, phát triển kết cấu hạ tầng, thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đối ngoại, an sinh xã hội và ứng phó với những vấn đề phát sinh ngoài dự báo như thiên tai, dịch bệnh. Trong khi đó, nhu cầu đầu tư các dự án trọng điểm quốc gia của nhiệm kỳ này dự kiến khoảng 1,7 triệu tỷ đồng, gấp 5 lần nhiệm kỳ trước. Đây là một trong những căn cứ quan trọng để Chính phủ tính toán phương án điều tiết nguồn thu giữa các cấp ngân sách.

Thông tin về tác động của phương án phân chia nguồn thu dự kiến áp dụng năm 2027, Thủ tướng cho biết có 32/34 địa phương giảm tỷ lệ hoặc số thu ngân sách được hưởng theo cơ chế điều tiết mới, với tổng mức giảm khoảng 134.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, khi đánh giá tác động, cần xem xét tổng thể nguồn lực ngân sách của địa phương, bao gồm cả các khoản hỗ trợ, bổ sung từ ngân sách Trung ương, thay vì chỉ nhìn vào tỷ lệ điều tiết từng khoản thu.

Theo phương án dự kiến, chi ngân sách năm 2027 của cả 34 địa phương đều tăng so với năm 2026, chưa kể nguồn thu từ sử dụng đất và xổ số kiến thiết. Trong đó, Hà Nội dự kiến tăng chi khoảng 33%, Thành phố Hồ Chí Minh tăng khoảng 28%. Số thu ngân sách được hưởng của Hà Nội năm 2027 dự kiến gấp khoảng 3 lần năm 2023; Thành phố Hồ Chí Minh gấp 2,2 lần, còn các địa phương khác tăng bình quân khoảng 1,8 lần.

Thủ tướng cho rằng, cơ chế đặc thù dành cho địa phương cần hướng tới tạo nguồn thu mới, mở rộng dư địa phát triển, thay vì chỉ tập trung vào điều chỉnh tỷ lệ phân chia ngân sách. Ngân sách Trung ương cũng tiếp tục bố trí nguồn lực đầu tư trở lại cho các địa phương, trong đó có những đô thị lớn và các tỉnh còn nhiều khó khăn như Lạng Sơn, Hà Tĩnh.

“Chính phủ đã đánh giá tương đối kỹ tác động của phương án phân chia ngân sách và sẽ tiếp tục chủ động, linh hoạt trong điều hành”, Thủ tướng khẳng định, đồng thời cho biết những vấn đề phát sinh vượt thẩm quyền sẽ được báo cáo cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Bên cạnh việc bảo đảm nguồn lực, Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, nhất là đối với vốn đầu tư phát triển. Việc đánh giá không thể chỉ căn cứ vào số vốn được phân bổ hoặc tỷ lệ giải ngân, mà phải xem xét tiến độ thực hiện, chất lượng và hiệu quả thực tế của từng dự án, công trình.

Đối với các chương trình mục tiêu quốc gia, Chính phủ đã ban hành các quy định, hướng dẫn theo hướng đơn giản hóa quy trình, tăng quyền chủ động cho địa phương. Các nội dung chi cho giáo dục, y tế, văn hóa, giảm nghèo và vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã có hướng dẫn cụ thể; những vấn đề thực sự đặc thù mới cần tiếp tục được hướng dẫn bổ sung.

Chính phủ cũng yêu cầu xây dựng hệ thống phần mềm tiếp nhận, giải đáp trực tuyến các vướng mắc trong quá trình triển khai. Những câu hỏi, hướng dẫn và phương án xử lý sẽ được chia sẻ để các địa phương tham khảo, áp dụng thống nhất. Tuy nhiên, theo Thủ tướng, không phải mọi trường hợp chậm giải ngân đều phải áp dụng ngay biện pháp cắt giảm hoặc điều chuyển vốn. Cần đánh giá khách quan nguyên nhân, phân biệt khó khăn về điều kiện thực hiện, hạn chế về năng lực cán bộ và trách nhiệm tổ chức triển khai.

Nếu vướng mắc xuất phát từ năng lực thực hiện ở cơ sở, địa phương phải chủ động bố trí, điều động cán bộ có chuyên môn để hỗ trợ. Trường hợp chậm trễ do thiếu trách nhiệm thì phải xem xét, xử lý, đồng thời sử dụng kết quả thực hiện nhiệm vụ làm tiêu chí đánh giá cán bộ.

Thủ tướng nhấn mạnh, trong bối cảnh Quốc hội và Chính phủ đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, thẩm quyền của địa phương ngày càng lớn thì trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền và người đứng đầu cũng phải được nâng lên tương ứng. Phân cấp mạnh hơn phải gắn với năng lực tổ chức thực hiện và trách nhiệm giải trình, bảo đảm các nguồn lực được chuyển hóa thành kết quả phát triển cụ thể.

Tăng trưởng cao phải gắn với ổn định vĩ mô và khơi thông nguồn lực

Đánh giá tình hình kinh tế - xã hội, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho rằng một trong những chuyển biến đáng chú ý trong 9 tháng đầu năm 2026 là sự đổi mới về tư duy, phương pháp chỉ đạo, điều hành và trách nhiệm thực thi của các cấp, các ngành. Nhiệm vụ được cụ thể hóa theo hướng xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, tiến độ, thời hạn và sản phẩm đầu ra.

Theo Thủ tướng, hiệu quả công việc không thể chỉ đo bằng số lượng cuộc họp hay văn bản được ban hành, mà phải căn cứ vào việc nhiệm vụ có hoàn thành đúng thời hạn, bảo đảm chất lượng và tạo ra kết quả thực tế hay không. Dù vậy, sự chuyển biến giữa các cấp, các ngành chưa đồng đều và cần tiếp tục được cải thiện.

Một trong những yêu cầu quan trọng là đổi mới công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế. Thủ tướng đánh giá cao sự phối hợp giữa Chính phủ và các cơ quan của Quốc hội trong quá trình xây dựng, thẩm tra và hoàn thiện các dự án luật; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu xây dựng pháp luật không dừng ở tháo gỡ những điểm nghẽn trước mắt mà phải tạo không gian phát triển mới.

“Yêu cầu đặt ra hiện nay là xây dựng thể chế không chỉ nhằm xử lý những điểm nghẽn, vướng mắc trước mắt mà còn phải kiến tạo không gian phát triển mới”, Thủ tướng nhấn mạnh.

Theo đó, hệ thống pháp luật cần đầy đủ, minh bạch, thông thoáng, phù hợp với chuẩn mực và thông lệ quốc tế, tạo điều kiện huy động nguồn lực cho phát triển. Chính phủ cũng đổi mới quy trình xây dựng văn bản theo hướng chuẩn bị đồng thời các nghị định, thông tư hướng dẫn khi trình dự án luật, nhằm bảo đảm quy định mới có thể triển khai ngay sau khi được thông qua và có hiệu lực.

Về điều hành kinh tế vĩ mô, Thủ tướng khẳng định mục tiêu tăng trưởng nhanh phải đi đôi với kiểm soát lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế. Trong bối cảnh biến động bên ngoài có thể tác động đến giá cả, sản xuất và đời sống, Chính phủ cần chủ động, linh hoạt trong điều hành, không để bị động trước những tình huống mới.

Thủ tướng cho biết, dù thực hiện nhiều chính sách miễn, giảm thuế, phí và gia hạn nghĩa vụ tài chính để hỗ trợ người dân, doanh nghiệp, tổng thu ngân sách nhà nước năm 2026 dự kiến vẫn đạt trên 3 triệu tỷ đồng. Số thu dự kiến tăng khoảng 526.000 tỷ đồng so với dự toán, tương đương trên 20,8%, và tăng khoảng 14% so với thực hiện năm 2025. Trong đó, thu nội địa khoảng 2,6 triệu tỷ đồng; thu từ khu vực kinh tế ngoài quốc doanh khoảng 671.000 tỷ đồng, tăng khoảng 168.000 tỷ đồng so với dự toán.

Theo Thủ tướng, kết quả thu ngân sách là một trong những chỉ dấu phản ánh sức khỏe của nền kinh tế, cho thấy khả năng phục hồi và đóng góp của các khu vực sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, hiệu quả lan tỏa từ đầu tư phát triển, đặc biệt là các dự án hạ tầng chiến lược, cần có thời gian để phát huy đầy đủ.

Để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, nhu cầu vốn đầu tư của nền kinh tế rất lớn, trong khi ngân sách nhà nước chỉ có thể đáp ứng một phần thông qua đầu tư công. Vì vậy, bên cạnh việc đẩy nhanh giải ngân, Chính phủ phải nâng cao hiệu quả lựa chọn dự án, tập trung nguồn lực vào những công trình có tác động lan tỏa lớn.

Thủ tướng cho biết, trong nhiệm kỳ trước, cả nước có khoảng 5.000 dự án đầu tư công. Nhiệm kỳ này, Chính phủ định hướng giảm tối thiểu 30% số dự án nhằm hạn chế đầu tư dàn trải, tập trung nguồn lực cho những nhiệm vụ trọng tâm. Bộ Tài chính và các địa phương có trách nhiệm rà soát danh mục đầu tư, xác định rõ thứ tự ưu tiên; đồng thời lựa chọn các dự án thực sự cần thiết, có khả năng triển khai và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cao.

Cùng với đầu tư công, việc huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân, đầu tư nước ngoài và các nguồn vốn hợp pháp khác có ý nghĩa quan trọng. Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh, cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh. Chỉ khi khơi thông được nguồn lực của toàn xã hội, nền kinh tế mới có thêm dư địa để đạt mục tiêu tăng trưởng cao.

Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cũng được xác định là động lực nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng. Theo Thủ tướng, việc ứng dụng công nghệ cần hướng trực tiếp vào nâng cao giá trị gia tăng, cải thiện hiệu quả sản xuất, kinh doanh và năng lực quản trị quốc gia.

Trong khu vực nhà nước, các hệ thống thông tin cần được xây dựng theo tiêu chuẩn thống nhất, có khả năng kết nối, liên thông, tránh tình trạng mỗi bộ, ngành, địa phương phát triển một hệ thống riêng gây lãng phí nguồn lực. Việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia, dữ liệu chuyên ngành và hành lang pháp lý đồng bộ sẽ giúp các dịch vụ công vận hành thông suốt hơn, từng bước giảm yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu của cơ quan nhà nước.

Thủ tướng đồng thời nhấn mạnh, mục tiêu cuối cùng của phát triển kinh tế là nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân. Chính phủ sẽ tiếp tục quan tâm đầu tư cho giáo dục, y tế, văn hóa và an sinh xã hội; mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, địa bàn biên giới và những nơi còn khó khăn.

Trong lĩnh vực giáo dục, Chính phủ tiếp tục triển khai các chính sách miễn, giảm học phí, đầu tư cơ sở vật chất và nâng cao chất lượng trường lớp. Đối với y tế, định hướng là tăng cường năng lực y tế cơ sở, đẩy mạnh khám sức khỏe định kỳ, phát hiện sớm bệnh tật và chuyển từ tập trung chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh. Cùng với đó, cần quan tâm chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, thích ứng với xu hướng già hóa dân số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực y tế tại địa phương.

Thủ tướng cũng lưu ý sức mua trong nước còn hạn chế so với một số động lực tăng trưởng khác, trong khi người dân có xu hướng thắt chặt chi tiêu khi kinh tế khó khăn. Vì vậy, các bộ, ngành và địa phương cần có giải pháp thúc đẩy tiêu dùng, thương mại, dịch vụ và du lịch, nhất là trong những tháng cuối năm.

Khẳng định tình hình thế giới và trong nước tiếp tục diễn biến nhanh, phức tạp, khó dự báo, Thủ tướng yêu cầu, Chính phủ duy trì phương thức điều hành chủ động, linh hoạt, kịp thời ứng phó với các tình huống mới. Trên cơ sở ý kiến của đại biểu Quốc hội, Chính phủ sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo nghị quyết về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2027, đồng thời báo cáo Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội những vấn đề phát sinh để xem xét, xử lý theo thẩm quyền.