Tuy nhiên, theo nhiều phụ huynh, áp lực không xuất phát từ độ khó của đề thi mà bắt nguồn từ một yếu tố mang tính hệ thống: Số lượng trường công không theo kịp tốc độ tăng dân số học sinh.

Một tuần trở lại đây, bầu không khí của gia đình anh Nguyễn Duy Hùng ở phường Giảng Võ, TP.Hà Nội trở nên ngột ngạt khi cậu con trai của anh trượt nguyện vọng 1 vào lớp 10. Anh Hùng cho biết, ngay từ đầu năm, 2 vợ chồng anh đã đồng hành cùng con trong việc chuẩn bị cho kỳ thi vào lớp 10.

Không chỉ thuê gia sư kèm riêng , anh chị cũng phân công nhau kèm thêm cho con theo từng môn học. Chứng kiến rõ nhất hành trình con học ngày học đêm, thức khuya dậy sớm, 2 vợ chồng anh cũng không tránh khỏi cảm giác buồn, hụt hẫng dù đã xác định trước là dù kết quả có ra sao cũng không trách con.

Anh Hùng chia sẻ:"Gia đình cũng phải suy nghĩ nhiều và rất là thương cháu vì các cháu mới 14-15 tuổi mà đứng trước áp lực thi cử như thế này, cháu đã rất áp lực".

Cũng giống như gia đình anh Hùng, gia đình chị Nguyễn Thu Thủy ở Thanh Xuân cũng đang trải qua một trong những giai đoạn vô cùng căng thẳng. Kể từ khi biết trượt nguyện vọng 1, con gái chị thường xuyên ở trong phòng, lảng tránh mọi câu hỏi liên quan tới kết quả thi.

Bên cạnh vấn đề học lực, chị Thủy cho rằng, ở tuổi 15, việc thiếu trường đã khiến cho cuộc đua vào lớp 10 của các cháu càng thêm khốc liệt hơn:

"Thực ra tôi nghĩ là các cháu còn nhỏ, việc thi cử khắt khe là cần thiết, nhưng nếu thêm áp lực vì thiếu trường lớp thì quá căng thẳng cho các cháu.

Chúng tôi là bố mẹ cũng phải chịu thêm áp lực, chẳng hạn là phải đầu tư thêm nhiều chi phí để các cháu ôn thi, bỏ thời gian, công sức để đồng hành cùng các cháu, mà kết quả thì không biết như thế nào.

Nhà nước không đầu tư đủ trường công, cuối cùng phụ huynh vẫn phải gồng gánh chi phí như phải đầu tư cho các cháu học thêm, chịu khoản phí rất cao nếu không đỗ công lập".

Ở một góc độ khác, PGS.TS Phạm Mạnh Hà, Chủ tịch Hội đồng chuyên môn Viện Nghiên cứu Đào tạo Can thiệp Tâm lý Việt Nam cho rằng, điều đáng lo ngại không phải là việc đỗ hay trượt mà là những ảnh hưởng tâm lý tới các em:

"Điều này khiến các em định vị thêm là à là mình dốt, mình kém, mình thất bại, thì tự nhiên lại là đau khổ hơn rất là nhiều".

Câu chuyện thiếu trường công lập ở Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung không phải là ngày một, ngày hai. Và hệ quả tất yếu là khiến các học sinh bị cuốn vào vòng xoáy luyện thi từ rất sớm, thay vì được phát triển toàn diện. Anh Nguyễn Duy Hùng cho rằng:

"Đối với các con bây giờ thì thiếu trường THPT lắm. Bây giờ tỷ lệ các con chỉ từ 50-60% vào công lập như thế này thì những gia đình có điều kiện kinh tế mới theo được những trường ngoài công lập. Đề nghị các cơ quan có thẩm quyền đầu tư thêm trường, đào tạo thêm đội ngũ thầy cô tương xứng với chất lượng".

Nhìn từ góc độ quản lý, bà Nguyễn Thị Mai Hoa, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, áp lực thi cử hiện nay là vấn đề mang tính hệ thống đó là số lượng trường công không theo kịp tốc độ tăng dân số học sinh. Điều này đã tạo áp lực lớn đối với hệ thống thi cử nước ta. Và để giải quyết được vấn đề này, cần phải bắt đầu từ gốc rễ của hệ thống giáo dục.

"Về giải pháp trước mắt là cần phải nghiên cứu và có một cơ chế để mà phương thức thi tuyển phải đánh giá đúng thực chất năng lực của người học cũng như là chuẩn đầu vào. Thì đó là cái điều mà các địa phương cần phải tính, các cơ sở giáo dục cần phải tính.

Về lâu dài, chúng tôi nghĩ rằng cần phải tiếp tục rà soát điều chỉnh quy hoạch hệ thống các trường lớp hiện nay. Và gắn với trường lớp thì vấn đề đội ngũ giáo viên cũng phải đáp ứng, bảo đảm chủ trương chung, tức là chúng ta thực hiện giáo dục bắt buộc trung học cơ sở (hay trung học phổ thông?) theo Luật giáo dục sửa đổi”.

Theo thống kê, toàn thành phố Hà Nội có 124 trường THPT công lập, trên tổng số 247 trường trung học phổ thông. Một số phường hiện chưa có trường THPT công lập như Định Công, Đông Ngạc, Kiến Hưng, Ngọc Hà, Phương Liệt, Tương Mai, Vĩnh Tuy…Với mức tăng khoảng 50.000 đến 60.000 học sinh mỗi năm, áp lực thi vào lớp 10 của học sinh sẽ còn tiếp diễn.

Tại buổi làm với Phó thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu hôm 26/6, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn cho rằng, áp lực của học tập và thi cử không nằm ở hình thức thi hay phương thức tuyển sinh mà bắt nguồn từ sự mất cân đối “cung- cầu” giữa nhu cầu học tập của người dân với năng lực đáp ứng của hệ thống giáo dục. Do vậy, theo Bộ Trưởng, giải pháp căn cơ là phải đầu tư trường lớp, đội ngũ và cơ sở vật chất.

Một số chuyên gia cho rằng, muốn giảm áp lực thi cử, không thể chỉ thay đổi cách thi mà phải giải quyết từ gốc bài toán thiếu trường, thiếu lớp và thiếu cơ hội học tập. Khi năng lực của hệ thống giáo dục đáp ứng được nhu cầu của người dân, áp lực tuyển sinh sẽ giảm, tạo nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu phổ cập trung học theo Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị.