Tại các sàn thương mại điện tử Trung Quốc, những câu hỏi như “Có dùng được khi thi tiếng Anh không?”, “Kính có tự nhận diện đề bài không?” hay “Pin có đủ để tìm đáp án trong hơn 3 giờ không?” xuất hiện khá phổ biến tại phần hỏi - đáp của một số sản phẩm kính AI.

Dù nhiều nhà bán hàng tuyên bố phản đối việc sử dụng sản phẩm để gian lận, trên mạng vẫn xuất hiện các cuộc trao đổi về cách che giấu thiết bị. Một số người còn quảng bá việc kết hợp kính AI với nhẫn thông minh để tắt nhanh màn hình, cùng miếng dán che đèn báo trên gọng kính nhằm tránh bị phát hiện.

Theo China Youth Daily, chi phí để thuê một chiếc kính thông minh chỉ khoảng 20-70 NDT mỗi ngày. Nếu kết hợp thêm nhẫn thông minh và miếng dán che đèn, người dùng chỉ cần bỏ ra vài chục NDT là có thể có một bộ thiết bị hỗ trợ gian lận tương đối hoàn chỉnh.

Thực tế, nguy cơ này đã xuất hiện tại một số cơ sở giáo dục. Ngày 1/7, Đại học Nông nghiệp Hoa Nam thông báo đã phát hiện và xử lý nhiều trường hợp thí sinh mang kính thông minh cùng thiết bị điện tử vào phòng thi với ý đồ gian lận. Nhà trường yêu cầu nghiêm cấm mang mọi thiết bị thông minh vào phòng thi.

Vấn đề đặt ra là kính AI có hình thức gần giống kính cận thông thường, gây khó khăn cho công tác giám sát. Chỉ khi thiết bị khởi động, camera hoạt động hoặc tròng kính xuất hiện hình ảnh, giám thị mới có cơ sở nghi ngờ. Tuy nhiên, những tín hiệu này thường diễn ra rất nhanh, khó ghi nhận và lưu giữ làm bằng chứng.

Trước thực trạng trên, nhiều cơ sở giáo dục Trung Quốc đã tăng cường các biện pháp phòng ngừa. Bộ Giáo dục Trung Quốc trong cảnh báo phục vụ kỳ thi tuyển sinh đại học năm 2026 nêu rõ, việc mang điện thoại, đồng hồ thông minh, vòng đeo tay thông minh, kính thông minh và các thiết bị tương tự vào phòng thi, dù chưa sử dụng, vẫn có thể bị coi là hành vi gian lận theo quy định.

Tại nhiều điểm thi, máy dò kim loại được sử dụng để kiểm tra kỹ khu vực đầu và tai của thí sinh. Một số trường còn triển khai hệ thống AI giám sát phòng thi, có thể phân tích hình ảnh theo thời gian thực, nhận diện các biểu hiện bất thường như thường xuyên ngoái đầu, cúi đầu quá lâu hoặc có cử động tay khác thường để cảnh báo lực lượng giám sát.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng chỉ tăng cường kiểm soát thiết bị chưa phải giải pháp căn cơ. Giáo sư Trần Hướng Đông tại Đại học Sư phạm Hoa Đông nhận định kính AI không đơn thuần là một công cụ gian lận, mà cho thấy thách thức đối với cách thức kiểm tra, đánh giá truyền thống khi AI đã có thể đọc đề, tìm kiếm, phân tích và tạo đáp án trong thời gian rất ngắn.

Theo ông, cùng với việc bảo vệ nghiêm kỷ luật phòng thi, giáo dục cần điều chỉnh phương pháp ra đề và đánh giá. Thay vì chỉ chấm sản phẩm cuối cùng, việc đánh giá cần quan tâm nhiều hơn đến quá trình tư duy, cách người học sử dụng AI, khả năng kiểm chứng thông tin và mức độ hiểu biết thực chất của từng cá nhân.

Trong thời đại AI, mục tiêu của thi cử không chỉ là ngăn chặn người học sử dụng công nghệ sai mục đích, mà còn là xây dựng phương thức đánh giá có thể đo lường đúng năng lực độc lập, tư duy phản biện và trách nhiệm của mỗi thí sinh.