Trên những mặt trận này, không gian tác chiến vượt ra khỏi bầu trời, vượt ra khỏi mặt đất, vượt ra khỏi đại dương. Một cuộc tấn công có thể khiến một quốc gia bị tê liệt từ xa mà không cần đến bóng dáng của binh lính và vũ khí. Chúng ta đang đứng trước những phép thử nào trên những không gian vô hình ấy? Mời quý độc giả theo dõi bài 2 của loạt phóng sự "Thế trận giữ nước trong kỷ nguyên số". Bài viết có tựa đề "Trên những mặt trận mới".

Tấn công mạngtrở thành thách thức lớn đối với mọi quốc gia

Mùa đông năm 2015 tại Ukraine, hơn 230.000người dân chìm trong bóng tối và giá rét. Hệ thống điều khiển lưới điện quốc gia bị tấn công, đất nước rơi vào hỗn loạn.

Năm 2021, hệ thống đường ống dẫn dầu của nước Mỹ bị xâm nhập, toàn bộ nguồn cung cấp nhiên liệu ở Bờ Đông bị tê liệt. Nhà Trắng buộc phải ban bố tình trạng khẩn cấp.

Ngay tại Việt Nam, năm 2016, tin tặc tấn công khiến cho màn hình thông tin chuyến bay tại cảng hàng không Nội Bài và Tân Sơn Nhất hiện lên những thông tin sai lệch, hệ thống phát thanh bị chèn những đoạn băng lạ.

Đầu năm 2024, hệ thống của công ty chứng khoán VNDIRECT bị xâm nhập khiến toàn bộ nền tảng giao dịch bị tê liệt trong nhiều ngày. Ngay sau đó, hệ thống công nghệ thông tin của Tổng công ty Dầu Việt Nam bị đánh sập, gây gián đoạn toàn bộ hoạt động xuất hóa đơn tại các cây xăng trên toàn quốc.

Từ thực tiễn đó, Thiếu tướng Tống Viết Trung, nguyên Phó Tư lệnh Bộ Tư lệnh 86 cho rằng, không gian mạng gắn liền với an ninh quốc gia. Những tội phạm mạng, tin giả, tấn công mạng đang trở thành thách thức lớn đối với mọi quốc gia.

Theo vị Thiếu tướng, chỉ bằng một cú nháy chuột đã cóthể làm cho giao thông cả một thành phố bị tê liệt; thị trường chứng khoán có thể sụp đổ; hay là một nhà máy điện hạt nhân ngừng hoạt động. Điều này không còn là kịch bản của các phim viễn tưởng nữa, thực tế nó đang diễn ra. Đứng sau các cuộc tấn công mạng nàycó thể là các tổ chức tin tặc, các tổ chức tình báo nước ngoài hoặc quân đội các nước.

Đó là sức mạnh thực sự của tác chiến không gian mạng. Trên mặt trận mới này, vũ khí tấn công là những dòng mã độc, những virus máy tính tàng hình. Trên không gian mạng, ranh giới giữa dân sự và quân sự, lằn ranh giữa thời bình và thời chiến đã bị xóa nhòa. Một trung tâm dữ liệu của tập đoàn viễn thông nằm sâu giữa lòng thủ đô cũng có thể trở thành tiền tuyến ác liệt nhất ngay trong những phút đầu tiên của cuộc chiến.

Thượng tá Trần Ngọc Sơn, Chỉ huy trưởng Trung tâm 586, Bộ Tư lệnh 86 lấy ví dụ, trong cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine đang diễn ra đã chứng kiến các chiến dịch tấn công mạng vào hệ thống vệ tinh gây mất kết nối cho hàng nghìn người dùng. Đồng thời gây khó khăn nghiêm trọng trong công tác vận hành cũng như duy trì hoạt động của hệ thống liên quan.

Các cuộc tấn công nhắm vào hệ thống lưới điện làm tê liệt một phần hệ thống điện lực cũng gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới các hoạt động dân sự và hoạt động quân sự. Các cuộc tấn công vào hệ thống tài chính, đặc biệt là ngân hàng của quân đội cũng như sàn giao dịch tiền điện tử gây thiệt hại rất lớn. Hàng loạt các cuộc tấn công từ chối dịch vụ khiến nhiều dịch vụ công vàdân sựbị gián đoạn nghiêm trọng trong thời gian nhiều tuần.

Nếu không gian mạng đe dọa trực tiếp đến hạ tầng của nền kinh tế dân sinh thì trên chiến trường, một mặt trận khác vô hình cũng đang diễn ra. Đó là sự kết hợp giữa tác chiến điện tử và không gian vũ trụ. Chiến tranh hiện đại là cuộc chơi của thông tin, của dữ liệu và sự kết nối. Một hệ thống tên lửa phòng không tối tân trị giá hàng trăm triệu USDsẽ nằm im trên bệ phóng nếu radar bị vô hiệu hoá. Một biên đội tàu chiến oai hùng cũng sẽ trở nên vô hại, dễ dàng bị tiêu diệt nếu mất đi kết nối định vị.

Bằng các tổ hợp tác chiến điện tử bay trên không, hay các trạm phát sóng cực mạnh trên mặt đất, kẻ thù giăng ra những "tấm lưới sóng vô hình", bóp nghẹt mọi dải tần số vô tuyến điện. Chúng tạo ra "nhiễu trắng", biến màn hình của các trạm radar cảnh giới thành một màu trắng xóa, không thể phân biệt đâu là máy bay địch, đâu là nhiễu giả do máy tính tạo ra. Chúng bẻ cong và đánh lừa hệ thống định vị vệ tinh GPS, khiến những quả đạn pháo thông minh bắn chệch mục tiêu.

Thiếu tướng Trần Khôi Nguyên, Phó Cục trưởng Cục Tác chiến điện tử cho biết, thực tế đó đã và đang diễn ra trong các cuộc chiến tranh, xung đột gần đây. Như cuộc chiến Israel và một số quốc gia tại Trung Đông,Israel đã kích nổ hàng nghìn máy nhắn tin và hàng trăm máy bộ đàm của các thành viên Hezbollah trên khắp Lebanon và Syria.

Trong xung đột Nga - Ukraine hiện nay, Nga đã triển khai các hệ thống tác chiến điện tửhiện đại có khả năng như gây nhiễu các hệ thống radar trinh sát, UAV và các tên lửa, rồi gây nhiễu thông tin liên lạc vệ tinh, GPS, phát hiện và định vị tín hiệu vô tuyến để phá hủy bằng hỏa lực trinh sát và sử dụng các hệ thống để phát hiện điện thoại di động, gửi tin giả, gây rối loạn hàng ngũ của địch. Có thể nói là việc sử dụng tác chiến điện tử của các nước trong các cuộc chiến gần đây rất hiệu quả và rất đa dạng.

Trên chiến trường, khi chiếc máy bộ đàm trên lưng người lính thông tin bị vô hiệu hoá, khi mệnh lệnh từ sở chỉ huy không thể truyền xuống các mũi tiến công, thì những lữ đoàn, sư đoàn thiện chiến nhất cũng trở nên biệt lập. Nguy hiểm hơn, là sự kết hợp giữa tác chiến điện từ và trinh sát vũ trụ đang tạo ra những phép thử vô cùng khắc nghiệt đối với thế mạnh cốt lõi của nghệ thuật quân sự Việt Nam: Nghệ thuật chiến tranh nhân dân.

Bài học đắt giá về chiến tranh tâm lý thời công nghệ số

Làm sao chúng ta có thể thực hiện nguyên tắc "giữ bí mật tuyệt đối" khi trên bầu trời, cách trái đất hàng trăm kmlà mạng lưới hàng ngàn vệ tinh quân sự giăng mắc như mắc cửi, hoạt động 24/24 giờ, soi rõ từng m2 đất? Làm sao những cánh rừng từng chở che bộ đội, bao vây quân thù năm xưa có thể tiếp tục che giấu những đoàn xe quân sự, khi máy bay không người lái của địch hiện nay được trang bị công nghệ camera ảnh nhiệt và cảm biến hồng ngoại xuyên thấu mây mù?

Bất kỳ một chiếc xe tăng nào nổ máy phát ra nhiệt lượng, bất kỳ một tốp bộ binh nào di chuyển sinh ra thân nhiệt, dẫu có ngụy trang dưới ba tầng lá rừng rậm rạp hay chìm khuất trong màn đêm, đều hiện lên như những ngọn đuốc trên màn hình điều khiển của đối phương.

Trung tướng Phạm Huy Dũng, nguyên Cục trưởng Cục Tác chiến điện tử cho rằng,cơ động liên tục, chủ động phòng, tránh là biện pháp hiệu quả, tối ưu để ngụytrang, che giấu lực lượng và hạn chế tác chiến điện tử của đối phương.

Theo trung tướng, để đối phó với tác chiến điện tử của đối phương, cần vận dụng linh hoạt các biện pháp chiến thuật, kỹ thuật tổ chức ngụy trang, nghi binh kết hợp với cơ động lực lượng. Bản chất của vấn đề đó chính là sự vận dụng sáng tạo nghệ thuật quân sự Việt Nam trong việc đương đầu với một kẻ thù có vũ khí trang bị tác chiến điện tử mạnh.

"Trong chiến tranh công nghệ cao, cơ động trở thành vấn đề sống còn, khái niệm cơ động được hiểu rộng hơn, bao gồm việc xê dịch, dịch chuyển trận địa cùng lực lượng với khoảng cách vài trăm mét để phòng tránh hỏa lực tiến công đường không. Đối với điều kiện của chúng ta hiện nay, biện pháp đối phó với tác chiến điện tử là phải quán triệt phương châm phòng, tránh là chính, hạn chế tối đa thiệt hại, bảo toàn lực lượng",Trung tướng Phạm Huy Dũng cho biết.

Vẫn còn một mặt trận cuối cùng. Một mặt trận không phá hủy cầu cống, nhà cửa, nhưng lại có sức tàn phá tận gốc rễ sự sinh tồn của một quốc gia, một chế độ. Đó là mặt trận tác chiến nhận thức. Cuộc chiến tranh tâm lý, giành giật niềm tin. Đây là mũi tấn công nguy hiểm nhất, nham hiểm nhất mà các thế lực thù địch đang chĩa thẳng vào nước ta, ngay trong những ngày tháng hòa bình.

Trên không gian mạng xã hội rộng lớn không biên giới, kẻ thù sử dụng các siêu máy tính và công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích hành vi, tâm lý của xã hội. Từ đó, chúng tạo ra một thứ vũ khí sát thương hàng loạt vô hình: Tin giả.

Bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo, chúng có thể làm giả hình ảnh, giả mạo giọng nói của các lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Quân đội để phát tán những chỉ đạo sai lệch, gây hoang mang xã hội.

Thực tiễn từ cuộc xung đột Nga - Ukraine đã cho thế giới một bài học đắt giá về chiến tranh tâm lý thời công nghệ số. Ngay trong những giai đoạn giao tranh căng thẳng nhất, mạng xã hội đã từng rúng động trước một đoạn video làm giả hoàn hảo hình ảnh và giọng nói của người đứng đầu nhà nước, kêu gọi binh lính buông súng đầu hàng.

Dù sự thật sau đó nhanh chóng được bóc trần, nhưng trong những khoảnh khắc "vàng" của thông tin, cú lừa nhân tạo ấy đã thực sự tạo ra một đòn giáng tâm lý nặng nề, gây nhiễu loạn nhận thức và cố tình bẻ gãy ý chí chiến đấu của những người lính trên chiến trường.

Từ không gian mạng, các đối tượng liên tục nhào nặn những thông tin, bóp méo sự thật, dựng lên những kịch bản thất thiệt về sự yếu kém của quân đội, cố tình đào xới những góc khuất, những vấn đề nóng trong xã hội để bôi nhọ chế độ. Thâm độc hơn, chúng lợi dụng những vụ việc nhạy cảm để kích động lòng hận thù, xúi giục biểu tình, hòng chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, chặt đứt mối tình quân - dân, cá - nước.

Theo Trung tướng Nguyễn Ngọc Tương, nguyên Phó Giám đốc Học viện Quốc phòng, thực tế này đã và đang diễn ra ở nước ta hiện nay.

Trung tướng Nguyễn Ngọc Tương lấy ví dụ,mới đây, các đối tượng cơ hội chính trị viết cácdạng thư ngỏ, đơn kiến nghị lấy tên giả danh của các đồng chí trong quân đội ta nhưTrung tướng Đồng Sĩ Nguyên, Trung tướng Nguyễn Quốc Thước, nguyên Tư lệnh Quân khu 4,giả danh Thượng tướng Nguyễn Thế Trị của Học viện Quốc phòng, Trung tướng Phùng Khắc Đăng, nguyên Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, hay giả danh Thiếu tướng Huỳnh Đắc Hương… Đây đều là cáctướng lĩnh trong quân đội, trong những năm tháng chống Mỹ cứu nước và trong thời bình hiện nay. Đây là hình thức thủ đoạn hết sức khôn lường.

Mục tiêu cuối cùng của mọi cuộc chiến tranh thông tin, chiến tranh tâm lý đó là làm rệu rã ý chí chiến đấu của một dân tộc. Chúng muốn tạo ra một khoảng trống niềm tin trong nhân dân và trong hàng ngũ những người cầm súng. Như vậy, từ không gian mạng, sóng điện từ cho đến tầng bình lưu vũ trụ và mặt trận nhận thức ẩn sâu trong tâm trí con người đều trở thành không gian tác chiến mới. Chúng ta thấy rõ, thách thức đối với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc hôm nay: Ranh giới giữa hòabình và chiến tranh, ranh giới giữa hậu phương và tiền tuyến đã trở nên vô hình.

Do vậy, quan điểm "Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, giữ nước từ khi nước chưa nguy" của Đảng ta thực sự là một tầm nhìn chiến lược. Để ngăn chặn chiến tranh, biện pháp thiết thực và hiệu quả nhất là chuẩn bị đất nước ngay từ trong thời bình, xây dựng nền quốc phòng đủ mạnh, sức mạnh quốc phòng đủ lớn, hiện đại, đủ sức răn đe để bất kỳ kẻ thù nào cũng không dám mạo hiểm phát động chiến tranh.

Để có sức mạnh ấy, cần thiết và cấp bách là xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam tiến thẳng lên hiện đại để chiếm lĩnh, khống chế và làm chủ những mặt trận mới này. Đồng thời, nền kinh tế và thế trận lòng dân cần được chuẩn bị để chúng ta đứng vững trước cuồng phong của kỷ nguyên số.

=>> Đón đọcbài 3 của loạt phóng sự với nhan đề: "Chủ động kịch bản, sẵn sàng ứng phó".