Trong cuộc trả lời phỏng vấn với Reuters giữa tuần này, Chuyên gia Kinh tế trưởng Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) Máximo Torero nhận định "thế giới đang đứng trước nguy cơ bước vào một đợt lạm phát lương thực mới." Theo ông, dù giá lương thực toàn cầu nhìn chung vẫn ổn định trong nửa đầu năm 2026, nhưng trạng thái này khó kéo dài khi các yếu tố rủi ro đang tích tụ nhanh chóng.

Theo phân tích của FAO, giá dầu thô tăng trở lại, nguồn cung phân bón từ khu vực Vùng Vịnh bị ảnh hưởng bởi xung đột, tình trạng thiếu nhiên liệu diesel tại một số khu vực và các hiện tượng thời tiết cực đoan đang đồng loạt đẩy chi phí sản xuất nông nghiệp lên cao. Ông Máximo Torero cho rằng tác động từ giá nguyên liệu đến giá thực phẩm thường có độ trễ từ ba đến sáu tháng, vì vậy áp lực tăng giá nhiều khả năng sẽ xuất hiện rõ hơn vào cuối năm nay và kéo dài sang năm 2027.

Nếu các cuộc xung đột làm gia tăng chi phí vận chuyển và gián đoạn nguồn cung thì El Niño lại đe dọa trực tiếp đến quá trình sản xuất nguồn cung. Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) vừa cảnh báo khả năng xảy ra một đợt El Niño rất mạnh hiện đã lên tới 81%, có thể trở thành hiện tượng mạnh nhất kể từ năm 1950. WFP dự báo hiện tượng này có nguy cơ đẩy giá cả lên cao và có thêm khoảng 49 triệu người sẽ rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng trước cuối năm 2027, đặc biệt tại Trung Mỹ, miền Nam châu Phi, Nam Mỹ và Caribe.

Bà Dunja Dujanovic, Cán bộ cấp cao về ứng phó khẩn cấp và phục hồi của FAO lo ngại: “Điều khiến chúng tôi đặc biệt lo ngại là tất cả những điều này đang diễn ra trong bối cảnh tình trạng mất an ninh lương thực vốn đã ở mức rất nghiêm trọng tại nhiều khu vực trên thế giới những nơi sẽ chịu tác động của El Niño. Nhiều nơi trên thế giới đã phải hứng chịu hạn hán trong thời gian gần đây. Tình trạng này khiến giá lương thực trên các thị trường địa phương tăng cao.”.

Điều đáng chú ý là các cú sốc lần này không xuất hiện riêng lẻ mà đang cộng hưởng với nhau. El Niño có thể làm suy giảm sản lượng tại nhiều vùng trồng lúa, ngô và lúa mì quan trọng do hạn hán, mưa thất thường hoặc chậm mùa mưa. Trong khi đó, căng thẳng địa chính trị tiếp tục tác động đến giá năng lượng và phân bón – hai yếu tố chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí sản xuất nông nghiệp. Khi chi phí đầu vào tăng và sản lượng có nguy cơ giảm, áp lực đối với giá lương thực toàn cầu gần như là điều khó tránh khỏi.

Thực tế, thế giới từng trải qua kịch bản tương tự vào giai đoạn 2022-2023, khi giá lương thực tăng mạnh sau xung đột tại Ukraine, góp phần đẩy lạm phát lên mức cao ở nhiều nền kinh tế. Nhưng điểm khác biệt hiện nay là rủi ro không chỉ đến từ chiến sự mà còn từ biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan. Điều này khiến thị trường nông sản phải đối mặt với nhiều biến số hơn và khó dự báo hơn trước.

Liên Hợp Quốc nhấn mạnh rằng vẫn còn cơ hội để giảm thiểu tác động nếu các quốc gia tăng cường cảnh báo sớm, hỗ trợ nông dân thích ứng với thời tiết cực đoan và phối hợp bảo đảm nguồn cung lương thực. Tuy nhiên, những cảnh báo mới nhất cũng cho thấy thị trường lương thực thế giới đang bước vào giai đoạn nhạy cảm nhất và chỉ cần một cú sốc mới về khí hậu hoặc địa chính trị cũng có thể làm đảo chiều xu hướng giá cả vốn đã ổn định trong nhiều tháng qua.