Trong phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 3, khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu phải khơi thông mọi nguồn lực, tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, phát huy hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tạo động lực mới cho tăng trưởng nhanh và bền vững. Tinh thần đó cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với khu vực Tây Nguyên - Nam Trung Bộ, không gian phát triển mới sau sắp xếp đơn vị hành chính, nơi hội tụ nhiều tiềm năng nhưng cũng đang đối mặt với không ít "nút thắt" cần sớm được tháo gỡ.

"Nút thắt" từ quy hoạch, đất đai và thủ tục

Không gian phát triển được mở rộng, hạ tầng giao thông liên kết vùng đang từng bước hoàn thiện, nhiều dự án quy mô lớn được xúc tiến đầu tư. Tuy nhiên, thực tiễn điều hành tại Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng và Khánh Hòa cho thấy, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không còn nằm ở tiềm năng hay nguồn vốn, mà ở khả năng chuyển hóa các nguồn lực thành tăng trưởng.

Tại Đắk Lắk, sau hội nghị xúc tiến đầu tư với 25 dự án, tổng vốn hơn 40.000 tỷ đồng, mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 10% được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Tuy nhiên, muốn hiện thực hóa mục tiêu này, địa phương cần phải chỉ rõ các dự án động lực, tiến độ giải ngân và giải pháp đủ sức tạo đột phá.

"UBND tỉnh phải chỉ rõ 6 tháng cuối năm sẽ có công trình nào, dự án nào, giải ngân nguồn vốn nào để đảm bảo tăng trưởng bình quân cả năm từ 10,02% trở lên", ông Lê Văn Cường, Trưởng Ban Văn hóa - Xã hội HĐND tỉnh Đắk Lắk đề nghị.

Theo nhiều ý kiến của các lãnh đạo địa phương, điểm nghẽn hiện nay nằm ở đất đai, thủ tục hành chính và giải phóng mặt bằng.

"Sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp trong thực hiện thủ tục hành chính là chưa tốt... Công tác quản lý đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cũng như các phương án sử dụng đất có nguồn gốc từ nông, lâm trường đang gặp rất nhiều điểm nghẽn",bà Bùi Thị Hà Giang, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Ea Drăng, tỉnh Đắk Lắk cho biết.

Không chỉ Đắk Lắk, Gia Lai cũng xác định quy hoạch, đất đai và đầu tư công là những "nút cổ chai" cần tháo gỡ. Mặc dù GRDP 6 tháng đầu năm tăng hơn 8,2%, hơn 2.000 doanh nghiệp thành lập mới, 165 dự án đăng ký đầu tư và gần 8,7 triệu lượt khách du lịch, song theo Bí thư Tỉnh ủy Gia Lai Thái Đại Ngọc, để đạt mục tiêu tăng trưởng 10,2% trong năm 2026, tỉnh phải tập trung xử lý các điểm nghẽn về quy hoạch, đất đai, đầu tư công, đồng thời điều chỉnh quy hoạch theo hướng mở rộng không gian phát triển, phát huy tối đa lợi thế địa phương.

Trong khi đó, tại Khánh Hòa, nơi được kỳ vọng trở thành cực tăng trưởng của khu vực duyên hải Nam Trung Bộ, "điểm nghẽn" lại nằm ở khâu tổ chức thực hiện. Mặc dù lượng khách du lịch, thu ngân sách đều tăng mạnh, nhưng giải ngân đầu tư công vẫn thấp hơn bình quân cả nước.

Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Nguyễn Việt Hùng nhìn thẳng vào thực tế: "Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở vốn, không nằm ở quy trình mà nằm ở công tác giải phóng mặt bằng, tái định cư và tổ chức thực hiện ở các chủ đầu tư, địa phương".

Nếu những điểm nghẽn về đầu tư, đất đai hay giải phóng mặt bằng là rào cản hữu hình đối với tăng trưởng, thì sau gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, một "điểm nghẽn" khác đang bộc lộ rõ hơn, đó là năng lực thực thi ở cấp cơ sở.

Áp lực năng lực thực thi ở cấp cơ sở

Tại Lâm Đồng, sau hợp nhất ba tỉnh Lâm Đồng, Đắk Nông và Bình Thuận, nhiều xã có quy mô quản lý lớn hơn rất nhiều, trong khi đội ngũ cán bộ chưa theo kịp yêu cầu mới. Ông Nguyễn Tiến Điền, Bí thư Đảng ủy xã Tà Năng, tỉnh Lâm Đồng cho biết, xã hiện còn thiếu 21 biên chế, nhiều công chức phải kiêm nhiệm khối lượng công việc rất lớn.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Nguyễn Ngọc Phúc, cần phải cấu trúc lại bộ máy cấp xã:"Nếu không củng cố cấu trúc của bộ máy cấp xã và cấu trúc nhân sự của cấp xã thì đó là một điểm nghẽn lớn".

Đắk Lắk cũng đang đối diện với áp lực tương tự khi còn thiếu hơn 2.300 cán bộ, công chức cấp xã; nhiều lĩnh vực như y tế, giáo dục, công nghệ thông tin chưa bố trí đúng chuyên môn. Có nơi trung tâm phục vụ hành chính công cần 21 người nhưng chỉ có 5 người.

"Phải phát huy hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo hướng phân cấp, phân quyền mạnh cho cấp xã gắn với phân bổ nguồn lực phù hợp, tuyệt đối không cào bằng. Giao quyền tới đâu phải đảm bảo nguồn lực tới đó; cấp tỉnh mạnh về chiến lược, cấp xã mạnh về thực thi",ôngLương Nguyễn Minh Triết,Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk định hướng cách giải quyết từ thực tiễn.

Khánh Hòa cũng cho thấy một thực tế đáng suy nghĩ. Tỉnh đã phân bổ hơn 6.500 tỷ đồng cho cấp xã nhưng nhiều địa phương không sử dụng hết kinh phí được giao; có xã còn dư tới 11 tỷ đồng do thiếu năng lực tham mưu và điều hành ngân sách. Cùng với đó là tình trạng thiếu cán bộ chuyên môn về tài chính, đất đai, xây dựng và công nghệ thông tin.

Cần cơ chế đủ mạnh để phân cấp, khơi thông nguồn lực

Thực tiễn từ khu vực Tây Nguyên - Nam Trung bộcho thấy, các "điểm nghẽn" hiện nay không còn mang tính riêng lẻ mà có nhiều nét tương đồng: từ thể chế, quy hoạch, đất đai, đầu tư công đến năng lực thực thi của chính quyền cơ sở. Đây cũng là những vấn đề cần tiếp tục được Trung ương nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế để khơi thông nguồn lực, tạo động lực phát triển mới cho vùng.

Tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Trung ương 3 đã xác định rõ yêu cầu tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, khơi thông nguồn lực và phát huy tính chủ động của địa phương. Từ thực tiễn Tây Nguyên - Nam Trung Bộ, điều các địa phương mong muốn không chỉ là thêm cơ chế ưu đãi, mà là những chính sách đủ mạnh để phân cấp đi đôi với phân quyền và nguồn lực; tháo gỡ dứt điểm những vướng mắc về quy hoạch, đất đai, đầu tư công và nhân lực cơ sở.

Khi những "nút thắt" ấy được tháo gỡ, không gian phát triển mới sau sắp xếp đơn vị hành chính sẽ thực sự trở thành động lực để Tây Nguyên - Nam Trung Bộ phát huy tiềm năng, tăng cường liên kết vùng và đóng góp mạnh mẽ hơn vào mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững của đất nước.