Trong kinh tế học phát triển, hiện tượng một quốc gia “già trước khi giàu” thường được coi là một trong những thách thức nghiêm trọng nhất. Với Thái Lan, điều này đồng nghĩa lực lượng lao động suy giảm nhanh chóng trong khi nền kinh tế vẫn chưa đạt tới mức thu nhập cao.

Theo World Bank, thu nhập bình quân đầu người của Thái Lan hiện khoảng 7.500 USD, thấp hơn nhiều so với ngưỡng 12.536 USD để được xếp vào nhóm quốc gia thu nhập cao. Khi dân số già hóa, tỷ lệ người trên 60 tuổi tăng mạnh (dự kiến hơn 20% dân số từ năm 2025 và có thể lên tới 30% vào năm 2035), chi phí y tế và an sinh xã hội sẽ phình to, tạo gánh nặng ngân sách. Trong khi đó, lực lượng lao động trẻ,vốn là động lực tăng trưởng thìlại thu hẹp, khiến năng suất khó cải thiện.

Hệ quả là Thái Lan có nguy cơ rơi vào “bẫy thu nhập trung bình” kéo dài: tăng trưởng chậm, năng lực cạnh tranh suy giảm, và khó duy trì sức hút đầu tư. Khác với Nhật Bản hay Hàn Quốc - những nước già hóa sau khi đã đạt mức thu nhập cao - Thái Lan chưa có nền tảng công nghệ, giáo dục và hệ thống an sinh đủ mạnh để chống đỡ. Điều này có thể dẫn tới tình trạng “già nghèo”: xã hội đông người cao tuổi nhưng thiếu nguồn lực để chăm sóc, đồng thời nền kinh tế mất đi lợi thế nhân khẩu học.

Nếu không cải cách mạnh mẽ về giáo dục, công nghiệp hóa và thể chế, Thái Lan sẽ đối diện nguy cơ tụt hậu so với các nước láng giềng trong khu vực Đông Nam Á đang có tốc độ tăng trưởng cao. Các chuyên gia cảnh báo rằng, một xã hội già hóa khi chưa giàu sẽ phải đối mặt với ba vòng xoáy: chi phí phúc lợi tăng, năng suất lao động giảm, và đầu tư nước ngoài suy yếu. Đây là bài toán khó mà Thái Lan cần giải quyết ngay từ bây giờ.

Hồi chuông cảnh báo về già hóa dân số ở Thái Lan

Theo các chuyên gia nhân khẩu học, tốc độ già hóa của Thái Lan thuộc nhóm nhanh nhất toàn cầu do sự kết hợp của ba yếu tố chính. Thứ nhất, tỷ lệ sinh giảm mạnh. Từ thập niên 1970, Thái Lan triển khai chương trình kế hoạch hóa gia đình thành công, khiến tỷ lệ sinh từ mức 6 con/phụ nữ giảm xuống còn dưới 1,5 con hiện nay - thấp nhất Đông Nam Á. Thứ hai, tuổi thọ tăng nhanh nhờ cải thiện y tế và điều kiện sống. Người Thái hiện có tuổi thọ trung bình trên 77 tuổi, cao hơn nhiều so với mức trung bình khu vực. Thứ ba, cấu trúc dân số chuyển dịch nhanh: thế hệ “baby boom” sau Thế chiến II nay bước vào tuổi già, tạo ra “làn sóng bạc” lớn.

Sự kết hợp này khiến Thái Lan bước vào giai đoạn xã hội già hóa chỉ trong vài thập kỷ, nhanh hơn nhiều so với các nước phát triển trước đây. Ví dụ, Pháp mất hơn 100 năm để tỷ lệ người trên 60 tuổi tăng từ 10% lên 20%, trong khi Thái Lan chỉ mất chưa đầy 20 năm. Điều này tạo ra áp lực lớn: lực lượng lao động giảm, chi phí chăm sóc y tế và hưu trí tăng, trong khi nền kinh tế chưa đủ mạnh để bù đắp.

Ngoài ra, yếu tố văn hóa - xã hội cũng góp phần khiếnnhiều người trẻ Thái Lan lựa chọn sống độc thân hoặc kết hôn muộn, dẫn đến tỷ lệ sinh thấp. Sự phát triển nhanh của đô thị hóa và chi phí giáo dục cao khiến các gia đình ngần ngại sinh nhiều con. Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu không có chính sách thích ứng, Thái Lan sẽ đối diện tình trạng “già hóa sốc”, khiến tăng trưởng kinh tế bị kìm hãm và xã hội dễ tổn thương trước biến động.

Lời giải đồng bộ cho bài toán nhân khẩu học Thái Lan

Chính phủ Thái Lan hiện khuyến khích người dân sinh ít nhất hai con nhằm đảo ngược xu hướng dân số già. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, biện pháp này không đủ để thay đổi toàn diện bức tranh nhân khẩu học. Thứ nhất, tâm lý xã hội đã thay đổi: nhiều cặp vợ chồng trẻ ở đô thị không muốn sinh nhiều con do chi phí nuôi dưỡng, giáo dục cao và áp lực công việc. Thứ hai, chính sách khuyến khích sinh con nếu không đi kèm hỗ trợ thực chất - như trợ cấp nuôi con, giảm chi phí giáo dục, mở rộng dịch vụ chăm sóc trẻ - sẽ khó tạo động lực. Kinh nghiệm từ Nhật Bản và Hàn Quốc cho thấy dù chính phủ đầu tư hàng tỷ USD vào khuyến khích sinh con, tỷ lệ sinh vẫn duy trì ở mức thấp.

Thứ ba, ngay cả khi tỷ lệ sinh tăng nhẹ, tác động cũng cần hàng chục năm mới thấy rõ, bởi thế hệ trẻ phải trưởng thành mới bổ sung vào lực lượng lao động. Trong khi đó, quá trình già hóa đang diễn ra nhanh chóng, tạo ra khoảng trống nhân khẩu học khó lấp đầy. Do đó, ngoài khuyến khích sinh con, Thái Lan cần đồng thời triển khai các giải pháp khác: nâng cao năng suất lao động, thu hút lao động nhập cư chất lượng cao, cải cách giáo dục để tạo nguồn nhân lực thích ứng với công nghệ mới, và xây dựng hệ thống an sinh xã hội bền vững.

Một số chuyên gia còn đề xuất Thái Lan nên tập trung vào phát triển công nghệ tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và robot để bù đắp thiếu hụt lao động. Đồng thời, chính phủ cần tạo môi trường làm việc linh hoạt, hỗ trợ phụ nữ tham gia thị trường lao động, và khuyến khích người cao tuổi tiếp tục làm việc sau tuổi nghỉ hưu. Chỉ khi kết hợp nhiều chính sách đồng bộ, Thái Lan mới có thể giảm thiểu tác động tiêu cực của già hóa và duy trì sức cạnh tranh trong các cuộc cạnh tranh phát triển mới.