Chính phủ Yemen được quốc tế công nhận cho hay, lực lượng Houthi đã cải biến một số vũ khí phòng không của Iran thành tên lửa hành trình có khả năng bay lảng vảng, với sự hỗ trợ của các chuyên gia thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).

Thông tin xuất hiện trong lúc Houthi gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào Saudi Arabia. Riyadh cho biết đã đánh chặn 6 tên lửa đạn đạo hướng về thành phố Taif ở miền Tây và khu vực cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ. Houthi cũng tuyên bố tập kích một “mục tiêu nhạy cảm” ở thủ đô Riyadh và các cơ sở của Saudi Aramco tại Yanbu bằng tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và UAV.

Diễn biến này càng đáng chú ý khi Houthi trong những tuần gần đây mở rộng hoạt động dọc bờ Biển Đỏ của Yemen, kiểm soát thành phố cảng Mocha và đảo Mayyun tại eo biển Bab al-Mandeb. Tuyến hàng hải này nằm ở cửa ngõ phía Nam Biển Đỏ, có ý nghĩa đặc biệt đối với vận chuyển năng lượng và thương mại quốc tế.

Tên lửa “bay lảng vảng” và bám theo nguồn nhiệt

Theo Chuẩn tướng Majed al-Nazili, người phát ngôn lực lượng chính phủ Yemen, loại vũ khí mà Houthi đang sử dụng có nguồn gốc từ hệ thống phòng không Iran nhưng đã được cải tiến với sự hỗ trợ của chuyên gia IRGC.

Ông al-Nazili cho rằng mỗi tên lửa có thể hoạt động trên không trong khoảng 25 phút và sử dụng cơ chế theo dõi nhiệt để tìm mục tiêu. Tên lửa có thể hướng tới nguồn phát nhiệt mà không có khả năng phân biệt rõ giữa mục tiêu quân sự và dân sự. Chính phủ Yemen vì vậy cảnh báo loại vũ khí này có thể gây nguy hiểm cho máy bay hoạt động trên các tuyến hàng không qua Yemen và khu vực phía Nam Biển Đỏ.

Nếu mô tả trên chính xác, loại tên lửa này có đặc điểm nằm giữa tên lửa phòng không truyền thống và vũ khí bay lảng vảng. Thay vì được phóng trực tiếp vào một mục tiêu đã xác định, nó có thể duy trì hoạt động trong một khu vực trong khoảng thời gian nhất định rồi tìm kiếm nguồn nhiệt phù hợp để tấn công.

Chuẩn tướng Mohammed al-Kumaim, một nhà phân tích quân sự Yemen, cho rằng Houthi không còn chỉ dựa vào tên lửa đạn đạo và UAV mà đang tìm cách khai thác những công nghệ phòng không tiên tiến để tạo ra các loại tên lửa có khả năng “lảng vảng” trên không. Theo ông, loại vũ khí này có thể theo dõi đường bay của mục tiêu dựa trên tín hiệu nhiệt phát ra.

Chuyên gia quân sự và chiến lược Yemen Ali al-Dhahab nhận định khả năng như vậy, nếu tồn tại trên thực tế, có thể tạo ra một mối đe dọa thường trực đối với các vật thể đang di chuyển trên không và trong một số trường hợp hạn chế hoạt động của máy bay quân sự.

Tuy nhiên, bà Eleonora Ardemagni, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Chính trị Quốc tế Italy, lưu ý hiện chưa có bằng chứng kết luận Houthi đã thực sự biến đổi một hệ thống phòng không Iran thành loại tên lửa mới này. Dù vậy, bà cho rằng khả năng đó không thể loại trừ vì Houthi nhiều lần thể hiện năng lực thích nghi và cải tiến vũ khí ngay trong điều kiện chiến tranh.

Houthi có khả năng tự lắp ráp và cải tiến tên lửa

Một yếu tố khiến giới phân tích không loại trừ khả năng Houthi phát triển biến thể mới là kinh nghiệm nhiều năm của lực lượng này trong việc lắp ráp và cải tiến vũ khí.

Theo bà Ardemagni, các nghiên cứu trước đây cho thấy Houthi không nhận tên lửa hoàn chỉnh từ Iran. Thay vào đó, lực lượng này tiếp nhận các linh kiện có nguồn gốc Iran rồi tiến hành lắp ráp tại Yemen. Quá trình đó giúp Houthi tích lũy đáng kể kinh nghiệm kỹ thuật trong chế tạo và cải biến tên lửa.

Tháng 6/2025, lực lượng liên kết với chính phủ Yemen từng thu giữ một lô hàng khoảng 750 tấn vũ khí và thiết bị quân sự được cho là trên đường chuyển tới cho lực lượng Houthi. Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, số hàng này bao gồm hàng trăm tên lửa hành trình, tên lửa chống hạm và tên lửa phòng không tiên tiến.

Hồi tháng 7, một số hãng truyền thông cũng đề cập khả năng các cố vấn quân sự Iran và thiết bị tên lửa được đưa tới Yemen. Những yếu tố trên được các chuyên gia xem là cơ sở để đánh giá Houthi có thể tiếp tục cải tiến các dòng vũ khí đang sở hữu thay vì chỉ sử dụng nguyên bản thiết kế từ bên ngoài.

Kho tên lửa nhiều tầng của Houthi

Dù loại tên lửa hành trình cải tiến nói trên chưa được xác nhận, lực lượng Houthi hiện đã sở hữu một kho vũ khí tên lửa tương đối đa dạng, gồm tên lửa đạn đạo tầm ngắn và tầm trung, tên lửa hành trình chống hạm cùng nhiều loại tên lửa đất đối không được cải tiến.

Kho vũ khí của Houthi đã thay đổi đáng kể so với lượng tên lửa quân đội Yemen mà lực lượng này thu được khi kiểm soát thủ đô Sanaa năm 2014. Bên cạnh các mẫu có nguồn gốc Liên Xô và Trung Quốc, Houthi sau đó đưa vào sử dụng thêm nhiều hệ thống dựa trên thiết kế Iran.

Một trong những loại đáng chú ý nhất là Palestine-2, tên lửa nhiên liệu rắn hai tầng được Houthi giới thiệu và tuyên bố thuộc nhóm tên lửa siêu vượt âm, với tầm bắn hơn 2.000 km.

Một tên lửa tầm xa khác là Toufan, được cho là có tầm bắn khoảng 1.350-1.950 km. Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) từng đánh giá Toufan có nhiều điểm tương đồng và có thể là biến thể được đổi tên từ tên lửa đạn đạo Ghadr của Iran.

Houthi còn sở hữu dòng tên lửa đạn đạo Burkan, dựa trên các thiết kế Iran và bao gồm nhiều biến thể tầm ngắn tới tầm trung. Loại vũ khí này từng được Houthi sử dụng trong các chiến dịch tấn công mục tiêu ở khoảng cách xa.

Ở nhóm tên lửa hành trình, đáng chú ý là dòng Quds, từng được Houthi nhắc tới sau những cuộc tập kích nhằm vào cơ sở dầu mỏ và mục tiêu kinh tế trong khu vực. Tên lửa hành trình có đường bay thấp hơn tên lửa đạn đạo, cho phép khai thác địa hình và gây thêm khó khăn cho mạng lưới radar, phòng không của đối phương.

Ngoài những dòng vũ khí mới hơn, Houthi còn từng sở hữu hoặc cải tiến các tên lửa đạn đạo Scud-B, Scud-C, Tochka, Qaher-1 và tên lửa hành trình chống hạm C-802. Điều này tạo ra một lực lượng tên lửa nhiều tầng, phục vụ từ nhiệm vụ tấn công mục tiêu mặt đất tới đe dọa tàu chiến và tàu thương mại trên biển.

Sức ép mới trên Biển Đỏ

Năng lực tên lửa ngày càng đa dạng của Houthi có ý nghĩa đặc biệt tại khu vực Biển Đỏ và eo Bab al-Mandeb, nơi không gian tác chiến hẹp hơn nhiều so với vùng biển mở.

Ông Saj Ahmad, chuyên gia phân tích của StrategicAero Research, cho rằng mật độ hàng không dân dụng ở Yemen hiện rất thấp, vì vậy nguy cơ vô tình đe dọa máy bay chở khách tại đây tương đối hạn chế hơn. Tuy nhiên, tình hình sẽ khác hoàn toàn khi tên lửa được phóng về phía Saudi Arabia, nơi có mật độ hàng không thương mại lớn hơn. Theo ông Ahmad, điều này đặt Riyadh trước bài toán khó: đóng cửa không phận sẽ gây ảnh hưởng lớn tới hàng không, nhưng tiếp tục duy trì các chuyến bay khi tên lửa đang bay tới cũng làm tăng rủi ro an toàn.

Sức ép có thể còn lớn hơn đối với hoạt động hàng hải. Bab al-Mandeb là một eo biển tương đối hẹp, khiến tàu thuyền phải đi qua các tuyến đường dễ dự đoán. Theo ông Ahmad, trong môi trường như vậy, các loại tên lửa mà Houthi sở hữu có thể gây nguy hiểm đáng kể cho tàu hoạt động trong khu vực.

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Biển Đỏ đang trở thành tuyến xuất khẩu năng lượng thay thế quan trọng đối với Saudi Arabia. Đường ống Đông-Tây của nước này đưa dầu từ các mỏ ở miền Đông sang cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ, qua đó giúp Riyadh giảm phụ thuộc vào các tuyến vận tải khác, trong đó có eo biển Hormuz.

Theo nhà phân tích al-Kumaim, nếu Houthi thực sự đưa loại tên lửa hành trình bay lảng vảng mới vào hoạt động, vũ khí này sẽ bổ sung thêm một năng lực đáng kể cho chiến trường phía Nam Biển Đỏ. Trong khi đó, bà Ardemagni cho rằng nếu một loại tên lửa hành trình mới được chứng minh trên thực tế, nó có thể góp phần làm thay đổi tương quan quân sự ở Biển Đỏ theo hướng gia tăng vai trò của các lực lượng vũ trang phi nhà nước.