“Cánh tay nối dài” của không quân Ukraine?

Trong thời gian tới, Ukraine dự kiến sẽ tiếp nhận một loại vũ khí mới có thể tạo ra thay đổi đáng kể trên không: tiêm kích Gripen do Thụy Điển sản xuất, được trang bị tên lửa không đối không tầm xa Meteor. Với tầm bắn vượt trội so với bất kỳ loại tên lửa không đối không nào mà Không quân Ukraine đang sở hữu, Meteor được kỳ vọng sẽ giúp Kiev đối phó hiệu quả hơn với các đợt không kích của Nga.

Trong một bài viết đăng trên Aeronaut.media, chuyên gia hàng không quân sự Ukraine Andrii Kharuk gọi Meteor là “cánh tay nối dài” mà Không quân Ukraine còn thiếu. Theo ông, ưu thế lớn nhất của Meteor không chỉ nằm ở khả năng tiêu diệt mục tiêu từ khoảng cách xa mà còn buộc các phi công Nga phải thay đổi chiến thuật.

“Ở đây có hai yếu tố vềvật chất và tâm lý. Về mặt tâm lý, nguy cơ bị bắn hạ sẽ buộc đối phương phải lùi sâu hơn về phía sau chiến tuyến khi thả bom lượn dẫn đường. Điều đó đồng nghĩa với việc các quả bom sẽ không còn vươn tới sâu trong lãnh thổ Ukraine như trước”, ông Kharuk nói.

Các tiêm kích Su-34 của Nga thường hoạt động phía sau tiền tuyến và thả bom dẫn đường KAB từ khoảng cách 40-70 km. Một số biến thể KAB mới cho phép máy bay thả bom từ cự ly lên tới khoảng 90 km, giúp giảm nguy cơ bị hệ thống phòng không đối phương đánh chặn.

Sau khi được thả, bom KAB bung cánh lượn và sử dụng hệ thống dẫn đường vệ tinh để bay về phía mục tiêu Ukraine. Nhờ sức công phá lớn, bom lượn KAB đã trở thành một trong những vũ khí nguy hiểm nhất mà Nga sử dụng kể từ khi phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn. Tùy từng phiên bản, đầu đạn của KAB có khối lượng từ khoảng 300 kg đến 1,5 tấn, đủ sức phá hủy các tòa nhà nhiều tầng, chiến hào và công sự phòng thủ.

Theo ông Kharuk, nếu tiêm kích Nga buộc phải thả bom ở khoảng cách xa hơn để tránh nguy cơ bị Meteor đánh chặn, phạm vi tác chiến của bom lượn cũng sẽ giảm theo.

Điều gì khiến Meteor đặc biệt?

Meteor là sản phẩm của chương trình hợp tác phát triển tên lửa châu Âu do tập đoàn MBDA dẫn đầu, với sự tham gia của Anh, Đức, Pháp, Italy, Tây Ban Nha và Thụy Điển.

Hiện loại tên lửa này đã được tích hợp trên các tiêm kích Saab JAS 39 Gripen của Thụy Điển, Rafale của Pháp và Eurofighter Typhoon, nhưng chưa tương thích với F-16 - dòng tiêm kích phương Tây chủ lực mà Ukraine đang vận hành.

Ukraine đang tiến gần hơn tới việc tiếp nhận các tiêm kích Gripen. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 30/6 thông báo Ukraine và Thụy Điển đã ký thỏa thuận mua 16 máy bay chiến đấu Gripen E do Thụy Điển sản xuất. Theo nhà lãnh đạo Ukraine, các máy bay sẽ được bàn giao kèm theo gói thiết bị liên quan, hỗ trợ kỹ thuật và dịch vụ bảo đảm vận hành.

Bên cạnh đó, Thụy Điển cũng dự kiến bắt đầu chuyển giao thêm 16 tiêm kích Gripen C/D cho Ukraine từ đầu năm 2027.

Theo ông Fedorov, các tên lửa Meteor sẽ được bàn giao cùng với Gripen và có thể trở thành “công cụ then chốt” để đối phó với các máy bay Nga mang bom lượn KAB. Tuy nhiên, ông không tiết lộ số lượng tên lửa mà Ukraine sẽ được tiếp nhận.

Một trong những ưu thế nổi bật của Meteor là động cơ phản lực ramjet, cho phép tên lửa duy trì tốc độ cao và khả năng cơ động trên quãng đường dài hơn đáng kể so với nhiều tên lửa không đối không truyền thống.

Bên cạnh đó, Meteor còn được trang bị đường truyền dữ liệu hai chiều, giúp tên lửa tiếp tục nhận thông tin cập nhật về mục tiêu sau khi đã phóng, từ đó nâng cao khả năng đánh trúng các mục tiêu cơ động.

Tầm bắn chính xác của Meteor chưa từng được công bố chính thức, bởi hiệu quả tác chiến của tên lửa còn phụ thuộc vào tốc độ, độ cao của máy bay mang phóng cũng như quỹ đạo bay của mục tiêu.

Tuy nhiên, theo Defense News dẫn lời ông Jussi Halmetoja - cựu phi công Gripen và hiện là cố vấn vận hành của Saab - Meteor có thể đạt tầm bắn khoảng 200 km khi bay ở tốc độ cao.

Lợi thế có thể chỉ mang tính tạm thời

Theo ông Kharuk, tên lửa tầm xa chỉ có thể phát huy hết hiệu quả khi đi kèm hệ thống radar cảnh giới tầm xa. Vì vậy, Meteor nhiều khả năng sẽ hoạt động hiệu quả nhất nếu được phối hợp với máy bay cảnh báo sớm và chỉ huy trên không Saab 340 AEW&C của Thụy Điển. Đây là nền tảng radar bay có khả năng phát hiện mục tiêu từ khoảng cách rất xa, đồng thời chỉ thị mục tiêu và dẫn đường cho các tiêm kích.

Trong gói viện trợ quân sự lớn nhất dành cho Ukraine được công bố vào tháng 5/2024, Thụy Điển đã cam kết cung cấp hai máy bay cảnh báo sớm ASC 890. Đến tháng 3 năm nay, các hình ảnh được công bố được cho là cho thấy một trong hai máy bay đã bắt đầu hoạt động trên bầu trời Ukraine.

“Bất kỳ loại vũ khí hiện đại nào cũng chỉ phát huy hiệu quả khi là một phần của cả hệ thống. Chỉ có Meteor và Gripen thôi là chưa đủ. Cần phải có cả các phương tiện phát hiện mục tiêu ở khoảng cách vượt ngoài tầm radar của Gripen”, ông Kharuk nhấn mạnh.

Theo ông Kharuk, lô tên lửa Meteor đầu tiên nhiều khả năng sẽ được lấy từ kho dự trữ của Thụy Điển nên có thể được bàn giao trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, yếu tố quan trọng sẽ là số lượng tên lửa mà Ukraine nhận được.

Chuyên gia này cũng cho rằng rất khó dự đoán Nga sẽ ứng phó như thế nào, nhưng chắc chắn Moscow sẽ sớm đưa ra các biện pháp đối phó. Theo ông, cuộc xung đột Nga - Ukraine cho thấy hầu như mọi loại vũ khí mới đều chỉ tạo ra lợi thế trong một khoảng thời gian nhất định trước khi đối phương tìm ra cách vô hiệu hóa.

“Truyền thông thường có xu hướng phóng đại. Cuộc xung đột Nga - Ukraine có hai đặc điểm là kéo dài và thay đổi rất nhanh. Mỗi loại vũ khí mới chỉ phát huy hiệu quả trong thời gian ngắn, sau đó đối phương sẽ tìm ra biện pháp đối phó và các bên lại phải phát triển những công nghệ mới. Hệ thống HIMARS là một ví dụ. Nó từng đóng vai trò rất lớn trong các cuộc phản công năm 2022, nhưng không lâu sau đó, Nga đã tìm ra cách gây nhiễu hệ thống dẫn đường của loại vũ khí này”, ông Kharuk nhận định.