Hạm đội Biển Đen đang triển khai các biện pháp phòng vệ mới nhằm bảo vệ đội tàu ngầmNga trước nguy cơ bị tấn công bằng UAV, trong bối cảnh các cuộc tập kích của Ukraine ngày càng mở rộng về quy mô và phương thức.

Theo báo cáo của Cơ quan Tình báo Quốc phòng Anh công bố ngày 4/8, Nga đã lắp đặt các khung lưới bảo vệ thụ động chống UAV cho 3 trong số 4 tàu ngầm lớp Kilo đang neo đậu tại căn cứ hải quân Novorossiysk. Các tàu này cũng được cho lặn một phần ngay trong khu vực quân cảng nhằm giảm diện tích bộc lộ trước các đòn tấn công từ trên không.

Ưu tiên bảo toàn lực lượng

Ảnh vệ tinh thương mại chụp ngày 13/6 cho thấy 3 tàu ngầm được trang bị lồng bảo vệ đều ở trạng thái lặn một phần, với dây neo được nới lỏng để linh hoạt thích ứng với sự thay đổi trạng thái nổ.

Chiếc tàu ngầm còn lại, chưa được lắp khung bảo vệ, cũng được di chuyển ra xa các tàu nổi lân cận và hạ chìm xuống dưới mặt nước.

Theo phân tích, các biện pháp này chủ yếu nhằm nâng cao khả năng sống sót của tàu khi neo đậu, bằng cách bảo vệ tháp chỉ huy và giảm diện tích mục tiêu có thể bị phát hiện hoặc tấn công. Tuy nhiên, chúng không làm tăng khả năng tác chiến dưới nước của tàu ngầm.

Báo cáo không xác định danh tính cụ thể của bốn tàu ngầm tại Novorossiysk. Giới phân tích cho rằng chỉ dựa vào ảnh vệ tinh hiện có cũng chưa thể xác định tình trạng kỹ thuật hoặc số lượng vũ khí mà từng tàu mang theo.

Trong giai đoạn 2014-2016, Hạm đội Biển Đen tiếp nhận sáu tàu ngầm diesel-điện thuộc Đề án 636.3 Varshavyanka (lớp Kilo cải tiến) gồm: Novorossiysk, Rostov-on-Don, Stary Oskol, Krasnodar, Veliky Novgorod và Kolpino.

Ngoài ra, Nga còn duy trì tàu ngầm Alrosa thuộc Đề án 877V.

Tuy nhiên, một số tàu lớp Kilo đã hoạt động ngoài Biển Đen trong thời gian dài, trong khi tàu Rostov-on-Don từng bị hư hại nặng trong cuộc tập kích vào Sevastopol tháng 9/2023 và tiếp tục bị tấn công lần nữa vào tháng 8/2024.

Vì vậy, theo tình báo Anh, chưa có đủ cơ sở để xác định chính xác những tàu nào đang hiện diện tại Novorossiysk.

Giá trị của đội tàu ngầm Nga trên Biển Đen

Tàu ngầm Đề án 636.3 dài gần 74 m, lượng giãn nước khoảng 3.100 tấn khi lặn, sử dụng động cơ diesel-điện và không được trang bị hệ thống đẩy độc lập với không khí (AIP).

Khi hoạt động bằng ắc quy, tàu có độ ồn rất thấp. Tuy nhiên, sau một thời gian, tàu buộc phải nổi ống thông hơi (snorkel) để khởi động động cơ diesel sạc pin. Đây là thời điểm tàu dễ bị phát hiện bởi radar, cảm biến hồng ngoại hoặc các phương tiện trinh sát trên không.

Vũ khí chính của lớp tàu này gồm sáu ống phóng ngư lôi cỡ 533 mm, có thể mang tối đa 18 quả ngư lôi hoặc tên lửa, hoặc 24 thủy lôi.

Đặc biệt, tàu có khả năng phóng tên lửa hành trình Kalibr-PL, trong đó biến thể 3M-14K có tầm bắn ước tính từ 1.500-2.000 km, cho phép Nga tấn công các mục tiêu trên lãnh thổ Ukraine từ khu vực phía đông Biển Đen mà không cần tiến gần vùng biển chịu sự giám sát chặt chẽ.

Theo giới phân tích, mỗi tàu chỉ mang tối đa khoảng bốn tên lửa Kalibr trong một đợt phóng, thấp hơn nhiều so với các cuộc tập kích bằng máy bay ném bom chiến lược. Tuy nhiên, giá trị của chúng nằm ở khả năng tạo thêm một hướng tấn công, khiến hệ thống phòng không Ukraine phải cùng lúc đối phó với tên lửa Kalibr, tên lửa hành trình Kh-101, tên lửa đạn đạo Iskander và UAV cảm tử.

Giải pháp tình thế trong chiến tranh UAV

Điều đáng chú ý là các khung lưới chống UAV được lắp trên tàu ngầm chỉ là hệ thống bảo vệ thụ động, không tích hợp radar, thiết bị tác chiến điện tử hay vũ khí đánh chặn.

Đối với các UAV cỡ nhỏ hoặc UAV góc nhìn thứ nhất (FPV), lớp khung kim loại có thể làm vướng cánh quạt, thay đổi góc va chạm hoặc kích nổ đầu đạn trước khi chạm tới tháp chỉ huy.

Điều này đặc biệt quan trọng bởi khu vực tháp chỉ huy chứa các kính tiềm vọng, cột thông tin liên lạc, thiết bị trinh sát điện tử, ống thông hơi, radar và lối ra vào của thủy thủ đoàn. Nếu các bộ phận này bị hư hại, tàu có thể mất khả năng liên lạc, dẫn đường hoặc sạc pin, khiến nhiệm vụ tác chiến bị vô hiệu hóa dù thân chịu áp lực của tàu không bị xuyên thủng.

Việc cho tàu lặn một phần trong quân cảng nhằm giảm diện tích mục tiêu lộ trên mặt nước. Khi phần thân chính, khoang ngư lôi và hệ thống động lực nằm dưới mặt nước, đối phương chỉ còn nhìn thấy phần tháp chỉ huy với diện tích nhỏ hơn nhiều.

Việc nới lỏng dây neo giúp tàu thay đổi độ nổi mà không gây quá tải lên hệ thống neo, trong khi bố trí các tàu cách xa nhau làm giảm nguy cơ va chạm hoặc thiệt hại dây chuyền nếu một tàu bị tấn công.

Tuy nhiên, cách bố trí này chỉ phù hợp khi neo đậu trong quân cảng. Nếu giữ nguyên khung bảo vệ trong quá trình hoạt động, chúng có thể cản trở việc triển khai các cột cảm biến, ảnh hưởng đến luồng nước quanh thân tàu, làm tăng độ rung và tiếng ồn.

Áp lực trong môi trường tác chiến hiện đại

Các biện pháp mới cho thấy lực lượng của Nga đang phải căng mình đối phó khi liên tục chịu sức ép từ các cuộc tập kích bằng tên lửa, UAV trên không và phương tiện không người lái trên biển của Ukraine.

Sau hàng loạt cuộc tấn công nhằm vào căn cứ Sevastopol, phần lớn lực lượng tàu chiến Nga đã được chuyển về Novorossiysk. Tuy nhiên, Ukraine từng tuyên bố vào cuối năm 2025 rằng phương tiện không người lái dưới nước Sub Sea Baby đã tấn công một tàu ngầm lớp Kilo ngay trong quân cảng Novorossiysk, dù phía Nga phủ nhận thông tin này.

Bên cạnh đó, việc Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục áp dụng Công ước Montreux từ tháng 2/2022 cũng hạn chế khả năng Nga điều chuyển hoặc bổ sung tàu chiến qua eo biển Bosphorus.

Trong bối cảnh đó, việc lắp đặt khung chống UAV và cho tàu ngầm lặn một phần khi neo đậu được xem là giải pháp nhằm duy trì khả năng sẵn sàng chiến đấu của số ít tàu ngầm còn đủ năng lực phóng tên lửa Kalibr. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định những biện pháp này chỉ giúp giảm nguy cơ trước các cuộc tập kích bằng UAV cỡ nhỏ, chứ khó có thể bảo vệ tàu trước các phương tiện không người lái dưới nước, tên lửa tấn công từ xa hoặc các đòn tiến công hiệp đồng bằng nhiều phương tiện khác nhau.