Khi Triều Tiên không còn là mối ưu tư duy nhất

Ngày 18/8, Tổng thống Lee Jae-myung yêu cầu Bộ Quốc phòng Hàn Quốc đẩy nhanh tiến độ phát triển tàu ngầm hạt nhân Jangbogo-N, đồng thời khẳng định Seoul muốn hoàn tất chuyển giao OPCON trong nhiệm kỳ của ông.

Động thái này diễn ra chỉ vài ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump yêu cầu Lầu Năm Góc “giảm đáng kể” quy mô cuộc tập trận Lá chắn Tự do Ulchi với Hàn Quốc. Washington giải thích rằng các cuộc tập trận quy mô lớn phát tín hiệu không cần thiết và mang tính đối đầu với Triều Tiên. Ông Trump cũng nhiều lần nhấn mạnh quan hệ cá nhân với nhà lãnh đạo Kim Jong-un.

Tuy nhiên, Seoul không lựa chọn cách phản ứng bằng việc giảm cam kết với Washington. Ngược lại, Tổng thống Lee Jae-myung cho rằng việc tăng cường năng lực quân sự của Hàn Quốc sẽ khiến nước này có giá trị hơn trong liên minh. Đây là điểm đáng chú ý.

Jangbogo-N vì thế có thể được nhìn nhận như một phần trong quá trình Hàn Quốc chuyển từ mô hình phụ thuộc nhiều vào năng lực răn đe và hỗ trợ của Mỹ sang mô hình trong đó Seoul có thể tự đảm nhiệm nhiều hơn các nhiệm vụ trinh sát, chỉ huy, tác chiến dưới biển và phản ứng với các mối đe dọa khu vực.

Mục tiêu của chương trình không chỉ là tăng cường tác chiến chống tàu ngầm, mà còn tạo ra một năng lực cấp quốc gia có thể hoạt động độc lập trong thời gian dài và giảm sự phụ thuộc vào tàu ngầm Mỹ trong nhiệm vụ theo dõi các mục tiêu dưới nước của Triều Tiên và khu vực.

Khác biệt mà tàu ngầm hạt nhân Jangbogo-N tạo ra

Jangbogo-N không phải tàu ngầm đầu tiên của Hàn Quốc. Nhưng đóng góp của nó sẽ rất đáng chú ý. Đó là nhờ năng lực do năng lượng hạt nhân mang lại.

Theo kế hoạch hiện nay, Hàn Quốc hướng tới chế tạo khoảng 3-4 tàu ngầm tấn công chạy bằng năng lượng hạt nhân, trọng tải khoảng 8.000 tấn, được trang bị vũ khí thông thường. Tàu có thể hoạt động dưới nước trong nhiều tháng và duy trì tốc độ trên 25 hải lý/giờ. Đây là bước nhảy đáng kể so với hạm đội tàu ngầm hiện tại của Hàn Quốc, vốn hoàn toàn sử dụng động cơ thông thường.

Các tàu KSS-II hiện đang được biên chế trong hạm đội của Hàn Quốc có hệ thống động lực diesel-điện kết hợp pin nhiên liệu AIP, cho phép hoạt động dưới nước khoảng hai tuần mà không cần thường xuyên nổi hoặc sử dụng ống thở.

Nhưng với tàu ngầm hạt nhân, giới hạn này về cơ bản được thay đổi. Tàu có thể duy trì trạng thái lặn trong nhiều tháng, di chuyển hàng nghìn km mà không cần tiếp nhiên liệu và quan trọng hơn là duy trì tốc độ cao trong thời gian dài. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong nhiệm vụ săn tìm tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo.

Trong kịch bản giao tranh trên biển, muốn ngăn chặn khả năng phóng tên lửa, lực lượng săn ngầm phải duy trì tiếp xúc trong nhiều ngày hoặc thậm chí nhiều tuần khi mục tiêu liên tục thay đổi độ sâu, tốc độ và khu vực hoạt động. Đây là nơi Jangbogo-N có ưu thế rõ rệt so với tàu ngầm diesel-điện: khả năng duy trì tốc độ, độ sâu và trạng thái hoạt động trong thời gian dài.

Chuỗi tìm diệt

Jangbogo-N còn gắn trực tiếp với chiến lược Kill Chain (hay Chuỗi tìm diệt) của Hàn Quốc.

Triều Tiên đang phát triển năng lực hạt nhân trên biển, bao gồm tàu ngầm có khả năng mang tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm (SLBM). Tài liệu cho biết Bình Nhưỡng đã xác định tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân là một mục tiêu chiến lược từ năm 2021 và cuối năm 2025 công bố hình ảnh một tàu ngầm mang tên lửa mà nước này cho là chạy bằng năng lượng hạt nhân, với trọng tải khoảng 8.700 tấn. Nếu năng lực này được hoàn thiện, bài toán đối với Seoul sẽ thay đổi căn bản.

Tên lửa hạt nhân trên đất liền có thể bị theo dõi bằng vệ tinh và các hệ thống tình báo khác. Nhưng một tàu ngầm mang tên lửa có khả năng ẩn mình dưới đại dương sẽ tạo ra mối đe dọa khó phát hiện hơn nhiều. Vì thế, Jangbogo-N được thiết kế để phát hiện và duy trì theo dõi các tàu ngầm mang tên lửa trước khi chúng có thể khai hỏa. Đây là nhiệm vụ mà thời gian hoạt động dưới nước và khả năng duy trì tốc độ quan trọng hơn tốc độ tối đa của tàu.

Nếu thành công, Seoul sẽ có thêm một công cụ quan trọng để thực hiện “Kill Chain” mà không nhất thiết phải phụ thuộc hoàn toàn vào năng lực săn ngầm của Mỹ.

Mục tiêu xa hơn, tham vọng lớn hơn

Điểm đáng chú ý hơn nữa là phạm vi hoạt động của Jangbogo-N có thể vượt xa bán đảo Triều Tiên. Với khả năng hoạt động dưới nước trong nhiều tháng và không cần tiếp nhiên liệu thường xuyên, các tàu ngầm này có thể tuần tra phía Đông Nhật Bản, hoạt động trên các tuyến hàng hải dưới nước ở Tây Thái Bình Dương và theo dõi hoạt động của hải quân Trung Quốc.

Điều đó biến Jangbogo-N từ một công cụ phòng thủ tại bán đảo Triều Tiên thành năng lực tác chiến khu vực. Đây cũng là lý do chương trình có ý nghĩa địa chính trị lớn hơn kích thước của hạm đội dự kiến.

Hàn Quốc đang đứng trước một môi trường an ninh ngày càng phức tạp: Triều Tiên phát triển vũ khí hạt nhân và năng lực hải quân; Nga tăng cường hợp tác quân sự với Bình Nhưỡng; trong khi Trung Quốc mở rộng hoạt động hải quân tại Tây Thái Bình Dương.

Trong môi trường đó, Seoul dường như không muốn chỉ xây dựng năng lực đủ để chống lại Triều Tiên. Hàn Quốc muốn có khả năng tự mình hoạt động trong không gian an ninh rộng hơn. Điều này dường như mâu thuẫn với lựa chọn của Seoul hàng thập kỷ qua, khi lợi ích an ninh được gắn chặt với đồng minh Mỹ.

Thoạt nhìn, việc Hàn Quốc phát triển tàu ngầm hạt nhân Jangbogo-N và thúc đẩy OPCON có thể được hiểu là dấu hiệu Seoul muốn giảm sự phụ thuộc vào Washington.

Nhưng trên thực tế, tài liệu cho thấy cách tiếp cận của Tổng thống Lee là ngược lại: tăng năng lực tự chủ để củng cố vị thế của Hàn Quốc bên trong liên minh. Nếu Seoul tiếp nhận đầy đủ OPCON trong thời gian tới, quân đội Hàn Quốc sẽ phải tự đảm bảo nhiều hơn các năng lực về giám sát, chỉ thị mục tiêu, chỉ huy, tác chiến dưới biển và hoạt động tầm xa.

Trong bối cảnh Mỹ có thể điều chỉnh mức độ hiện diện hoặc quy mô tập trận tại bán đảo, một Hàn Quốc có năng lực quân sự độc lập hơn sẽ có nhiều lựa chọn hơn. Nói cách khác, tự chủ quốc phòng có thể trở thành cách Seoul giữ cho liên minh Mỹ-Hàn có giá trị, thay vì là bước đi để thay thế liên minh.

Bài toán phức tạp

Tuy nhiên, con đường để Jangbogo-N trở thành năng lực chiến đấu thực tế còn rất dài.

Hàn Quốc đã có nền công nghiệp đóng tàu và kinh nghiệm vận hành các lò phản ứng hạt nhân dân sự, nhưng tàu ngầm hạt nhân đòi hỏi một hệ sinh thái hoàn toàn khác. Khu vực đóng tàu được chứng nhận hạt nhân, hệ thống xử lý nhiên liệu, kiểm soát phóng xạ, đội ngũ nhân sự chuyên môn, quy trình an toàn và năng lực xử lý chất thải phóng xạ.

Vấn đề nhạy cảm nhất là nhiên liệu. Seoul lựa chọn uranium làm giàu thấp dưới 20% U-235 thay vì nhiên liệu làm giàu cao được Mỹ và Anh sử dụng trong các lò phản ứng hải quân. Cách tiếp cận này giúp giảm mức độ nhạy cảm về phổ biến hạt nhân, nhưng không loại bỏ các vấn đề pháp lý và kiểm soát quốc tế. Hàn Quốc còn phải xác định ai cung cấp nhiên liệu, nơi làm giàu, ai kiểm soát nhiên liệu, cách vận chuyển, nạp và tháo nhiên liệu cũng như xử lý nhiên liệu đã qua sử dụng.

Đây là một chương trình kéo dài hàng thập kỷ, chứ không phải một dự án có thể nhanh chóng tạo ra vài chiếc tàu ngầm mới.

Nếu chương trình được triển khai đúng tiến độ, đến cuối những năm 2030, Hàn Quốc có thể sở hữu một hạm đội hỗn hợp gồm các tàu ngầm thông thường được nâng cấp, KSS-III và 3-4 tàu ngầm tấn công hạt nhân có khả năng hoạt động dưới nước trong nhiều tháng và triển khai vượt xa vùng biển quanh bán đảo. Đó sẽ là một thay đổi đáng kể đối với cán cân sức mạnh dưới biển ở Đông Bắc Á.